Peter Shiff Amerika Qo‘shma Shtatlari oltindan voz kechganining 55 yilligi munosabati bilan ochiq fikr bildirdi. Unga ko‘ra, 1971-yildagi bu qaror bugun dollar muammosiga sabab bo‘layotgan asosiy omil.
Shiff — «Euro Pacific Asset Management» investitsiya kompaniyasining asoschilaridan biridir. U bu fikrini hafta oxirida o‘zining podkastida bildirgan. Una ko‘ra, Vashington o‘sha vaqtda oltindan voz kechgan va bugun dunyo dollarni tark etmoqda.
Nima uchun 1971-yil dollar atrofidagi bahslarning asosida turadi
Prezident Richard Nikson 1971-yil 15-avgustda “oltin oynasini” yopdi. Shundan so‘ng xorijiy davlatlar dollarlari evaziga oltin olish imkonidan mahrum bo‘lishdi. O‘sha paytda bir untsiya oltin 35 dollar bo‘lgan.
«Men vazir Konalliga dollarni oltin yoki boshqa zaxira aktivlarga almashuvini vaqtinchalik to‘xtatishni topshirdim… Sizning dollaringiz ertaga ham bugungidek qadrlanadi», — Richard Nikson, 1971-yil 15-avgustdagi murojaati.
Nikson bu qarorni muddatli deb atagan edi. Aslida, bu holat 55 yildan buyon davom etmoqda.
Dollar qiymati haqidagi vaʼda o‘z kuchini yo‘qotdi. Federal statistika ma’lumotlariga ko‘ra, 1971-yil dollari bugungi kunda atigi 12 sentlik mahsulotga yetadi. 1971-yil avgustidan beri iste’mol narxlari 718 foizga oshdi.
Shiff bu harakatni oddiy texnik yechim emas, balki mamlakatning defoltga uchrashi deb ataydi. Uning aytishicha, Federal Rezervning notlari bo‘yicha oltin va’da qilingan, ammo Vashington to‘lovlarni to‘xtatgan.
Oltinning o‘zi bu tarixni tasdiqlaydi. Qimmatbaho metal dushanba kuni $4 418 darajasida yopildi, bu esa 0,94% o‘sish demakdir. Bu narx 1971-yilga nisbatan deyarli 126 barobar yuqori. Dollar tamoman quladi deyish to‘g‘ri emas, biroq u kuchini yo‘qotgan. Bunga misol, so‘nggi dushanba kuni u so‘nggi uch oy ichidagi eng past darajaga tushib ketdi.
«Biz 1971-yilda oltinga xayrlashdik. Endi butun dunyo dollarni tark etmoqda», — deydi Shiff.
Yangiliklardan xabardor bo‘lish uchun bizni X ijtimoiy tarmog‘ida kuzatib boring
«Federal Reserve» markaziy banki keng qamrovli dollar indeksi bir yilda atigi 1,8 foizga pastlagan.
Dedollarizatsiya — keyingi muhim sinov
Shiffning bosh g‘oyasi shuki, 1971-yilda faqat jarayonning yarmi yakunlangan. Dollar o‘z qadrini 1970-yillardayoq yo‘qota boshladi. Shunga qaramasdan, dunyo davlatlari undan voz kechmagan edi.
Bu odat AQShga ko‘plab iqtisodiy imtiyozlar berdi. Mamlakat ishlab chiqarayotganidan ko‘proq sarflash imkoniyatiga ega bo‘ldi. Shuningdek, Vashingtonga osonlik bilan qarz olish imkonini ochdi, ya’ni cheklov bo‘lmadi.
Federal hukumat qarzi 13-avgust holatiga ko‘ra 39,93 trillion dollarga yetdi. Hozirda AQShni 40 trillion chegaradan atigi qariyb 65 milliard dollar ajratib turibdi.
«Dunyo dedollarizatsiyaga o‘tmoqda. Ya’ni, butun jahon endi dollar standarti asosini tark etmoqda. Bu — jarayon. U boshlandi. Hali tugamadi, lekin men iqtisodiy oqibatlari juda chuqur bo‘lishini kutyapman», — deb qo‘shimcha qilgan Shiff.
Uning fikricha, bu o‘zgarishlarni avvalo mamlakat fuqarolari sezadi. Tashqi savdo defitsiti qisqargach, import qilinadigan tovarlar qimmatlasha boshlaydi. Mamlakat faqat o‘z ishlab topganiga tayanishga majbur bo‘lsa, yashash darajasi pasayadi.
«BeInCrypto» axborot-tahliliy loyihasi shu savol bo‘yicha so‘nggi 55 yillik valyuta tejamkorligi tahlilini o‘tkazdi. Bu davrda oltin uzoq muddatli kafolatli aktiv sifatida eng yaxshi natija berdi. Lekin dollar hali ham eng yuqori likvidlikka ega bo‘ldi.
Oltin haqida — endi bu markaziy banklar uchun muhim savol
Shiffning asosiy fikrini tekshirish mumkin: dunyo haqiqatan ham dollarni tark etayotgan bo‘lsa, markaziy banklar bu jarayonda faol ishtirok eta boshlaydi.
Oltin masalasida bu o‘z isbotini topmoqda. «World Gold Council» — oltin bo‘yicha xalqaro kengash rasmiy hisobotlariga ko‘ra, markaziy banklar bu yil ikkinchi chorakda jami 289 tonna oltin sotib olgan. Bu o‘tgan yilning shu davriga nisbatan 62 foiz ko‘pdir.
Birinchi chorakda esa tamoman boshqa holat bo‘lgan: sotib olish hajmi 56,5 tonnagacha qisqargan. Ba’zi davlatlar energetika inqirozi sharoitida zaxira sotuvi orqali mablag‘ yig‘di.
Taniqli strateg Jeff Kerri ushbu o‘zgarishni tahlil qilish uchun tizim yaratgan. Jeff Kerri ilgari «Goldman Sachs» investitsiya bankida tovar bozorlari bo‘yicha tadqiqotlarni boshqargan va hozirda «Carlyle Group» investitsiya kompaniyasiga maslahatchi. Uning fikriga ko‘ra, markaziy banklar oltin sotishga majbur bo‘lsa, bozordagi eng muhim xaridlarning yo‘qolishi natijasida bu narxga salbiy ta’sir qiladi. Uning uzoq muddatli bashoratiga ko‘ra, oltin narxi bir untsiya uchun $10 000 ga yetishi mumkin.
Dollar hali ham o‘z mavqeini yo‘qotgani yo‘q. «IMF» (Xalqaro valyuta jamg‘armasi, tashkilot) ko‘rsatkichlariga ko‘ra, 2024-yil birinchi choragida dunyo zaxiralaridagi AQSh dollarining ulushi 57,13 foizga yetdi. Bu ko‘rsatkich uch oy oldin 56,42 foiz edi.
Evro zaxiralarning 20,03 foizini tashkil qiladi. Xitoyning renminbisi esa 2 foizga ham yetmaydi. Avvalroq, «BeInCrypto» (axborot portali) tomonidan dollar zaxiralari ulushi tahlil qilinganda, asosiy sabab valyutadagi tebranishlar ekani, dollar sotilishi emasligi aniqlangan edi.
Bitkoin bo‘shliqni to‘ldirgani yo‘q. Hozirgi Bitkoin narxi $63 517 atrofida va so‘nggi bir oyda barqaror holda qoldi. Oltin esa o‘sdi, bitkoin esa o‘z o‘rnida turibdi.
Shu bois markaziy banklar ko‘plab oltin xarid qilmoqda. Ular hali dollarni tark etgani yo‘q. Piter Shiffning (iqtisodchi) 55 yillik dalili endi aynan shu ikki chiziq bir nuqtada kesishish-kesishmasligiga bog‘liq.
