Oltin narxi o‘zining tarixiy maksimumi $5,600 atrofidan 25% ga pasayib, bir unsiyasi $4,200 dan pastga tushdi va natijada bozordan $10 trilliondan ziyod qiymat yo‘qoldi. Ushbu yo‘qotish hajmi deyarli «Bitkoin» (to‘liq nomi: «Bitkoin» kriptovalyutasi)ning butun bozor kapitallashuviga nisbatan 7.6 barobar ko‘p.
Sotuvlar kuchayganiga qaramay, AQSh va Eron harbiy ziddiyatlari hamda inflyatsiyaning o‘sishi davom etmoqda. Odatda bunday iqtisodiy va siyosiy vaziyatlar qimmatbaho metallar, jumladan oltin va kumushga talabni oshiradi. Lekin hozirgi holat bunga mos kelmayapti va bu masala yuzasidan keskin bahslar yuzaga kelgan – sotuvlarni haqiqatan ham nima boshqarmoqda?
Piter Shiff: Sotuvning boshlanganiga mantiqli sabab yo‘q
«Peter Shiff» (iqtisodchi va «oltin» sarmoyadori) bu holatni mantiqsiz deb hisoblamoqda. Unga ko‘ra, oltin sotilishi inflyatsiya oshishi natijasida AQSh Markaziy banki («Federal Reserve» – davlat moliyaviy muassasasi) foiz stavkalarini pasaytira olmasligi bilan bog‘lash tog‘ri emas.
Haqiqiy foiz stavkalari hozirda pasaymoqda. Tarixiy jihatdan, bunday paytda oltin narxi ortgan, ya’ni bozor uchun ijobiy bo‘lgan.
«Oltin himoyachisi» Shiffning fikricha, savdogarlar «Federal Reserve»ning (AQSh Markaziy banki) hozirgi siyosatini noto‘g‘ri baholamoqda. Shiff bu muassasa rahbari Jerom Pauell (to‘liq ism-sharifi: Jerom Pauell) nutqlarini «yolg‘on taxmin» deb atadi. Uning fikricha, hozirgi siyosat kuchli AQSh iqtisodiyoti bor degan noto‘g‘ri taxminga asoslangan.
Shiff shuni takidladi: agar foiz stavkalari baland bo‘lib qolsa, mamlakat iqtisodiyoti tanazzulga (recessiya) uchrashi mumkin. Bunday vaziyatda, «Federal Reserve» boshqacha yo’l tutib, foiz stavkalarini tushiradi va iqtisodiyotda qo‘shimcha pul chiqarishga (quantitative easing, ya’ni miqdoriy yumshatish) o‘tadi.
Shuningdek, Shiff mavjud sotuvlarni davlat moliyaviy xavflari bilan bog‘ladi. U «AQSh G‘aznachilik kotibi Skott Bessent» (moliya tashkiloti vakili) hukumat harbiy xarajatlarni soliqlar hisobidan emas, qarz asosida moliyalashtirishini e’lon qilganini yodga oldi.
Shiff, shuningdek, byudjet kamomadining kuchayishi, urush xarajatlari va AQShning 10 yillik davlat obligatsiyalari daromadi 2025-yil iyulidan beri ilk bor 4.4% ga yetgani 2008-yildan yomorroq moliyaviy inqirozni keltirib chiqarishi mumkinligidan ogohlantirdi.
Tahlilchilar narxlar tushishining sabablariga shubha bilan qaramoqda
Oltin narxi 9% dan ko‘proq darajada tez pasaydi va XAU narxi $4,200 dan pastga tushdi. Oltin va kumush bozordan 53 kun davomida jami $13.5 trillion qiymat yo‘qotdi. Kumush narxi esa tarixiy maksimumdan deyarli 50% pasayib, so‘nggi uch oy ichida minimum – $61 atrofida qayd etildi.
Analitik Kayl Dups (to‘liq ism-sharifi: Kayl Dups) bu holatni noodatiy deb ta’rifladi. Unga ko‘ra, bunga turli sabablar: majburiy aktivlarni likvidatsiya qilish, bozorga ko‘p kirishib ketilgan savdo pozitsiyalarini yopish yoki pul-kredit siyosati kuchayishini kutish kabi omillar sabab sifatida ko‘rsatilmoqda.
Kayl Dups fikricha, bu omillar hech biri geosiyosiy tavakkalchilik yuqori bo‘lishiga qaramay, narxning bunchalik tushishiga to‘liq izoh bera olmaydi.
«Agar bu faqat likvidatsiya bo‘lganida, bozor xavfi yanada ko‘proq ko‘rinardi. Agar sabab siyosat bo‘lsa, makroiqtisodiy sharoitda “keskiniyat kuchayishi” sezilmayapti», deya u fikr bildirdi.
Analitikning fikricha, bu holat orqali foydalanuvchilar kuchli o‘sishdan so‘ng o‘z pozitsiyalarini qayta ko‘rib chiqmoqda. Lekin bu o‘zgarish oltinning xavfsiz tugun sifatidagi roliga jiddiy salbiy ta’sir qilmaydi.
«CME» (birja va moliyaviy tashkilot) oltin fyucherslari uchun depozit talablari (margin requirements)ni sotuvlar davomida 10% ga oshirdi. Bu ham majburiy sotuvi kuchayishiga sabab bo‘ldi. AQSh dollari kuchayib, Dollar indikatori (US Dollar Index) bir necha oy ichida birinchi marta 100.50 ko‘rsatkichiga yetdi va bu oltinni xorijiy xaridorlar uchun yanada qimmatlashtirdi.
Oltin narxining bunday keskin o‘zgarishi vaqtincha inqirozmi yoki inflyatsiya, siyosat va «xavfsiz tugun» (ya’ni ishonchli sarmoya vositasi) sifatida bu kabi aktivlarga bo‘lgan munosabat tubdan o‘zgaryaptimi – bu savol moliyaviy haftada dolzarb bo‘lib qolmoqda.
