Kriptovalyuta bozori 2026-yilning birinchi choragida 20,57 trillion dollarlik savdo hajmiga erishdi, biroq hajm tushishi va likvidlik ko’proqligi ehtiyotkor tiklanishdan darak bermoqda, quvonchdan emas.
«CoinGlass» (maʼlumot tahlil tashkiloti) tomonidan chiqarilgan yangi choraklik tadqiqot hisobotida yilning dastlabki uch oyi davomida birjalar orasida kapital, savdo faolligi va bozor chuqurligi qanday o‘zgargani tahlil qilinadi. Hisobot natijalari 2025-yil oxiridagi salbiy oqibatlar hali ham bozorga ta’sir ko‘rsatayotganini ko‘rsatadi.
To‘rtinchi chorakdagi inqirozdan hanuz o‘ziga kelayotgan bozor
2026-yilning birinchi choragi murakkab vaziyatda boshlandi. 2025-yil oktabr oyida AQSH va Xitoy o’rtasidagi tarif bo’yicha keskin choralar bir sutka ichida 19 milliard dollarlik likvidatsiyani yuzaga keltirdi, bu esa kriptosohada bir kunda kuzatilgan eng katta qisqarish bo‘ldi.
Bitkoin o‘z tarixiy maksimumi bo‘lgan 126 000 dollardan taxminan 35% ga pasaydi va birjalardagi ochiq pozitsiyalar soni ham 40% dan ortiq tushdi.
Yangi yilgacha bozor nisbatan barqarorlashgani ko‘rindi. Chorak davomida jami bozor hajmi taxminan 20,57 trillion dollarni tashkil qildi. Shundan 1,94 trillion dollari spot savdolar, 18,63 trillion dollari esa derivativlar (kelishuvlar va fyucherslar) bo‘yicha savdolarga to‘g‘ri keldi.
Biroq har bir keyingi oy hajmi kamayib bordi. Yanvar oyida eng yuqori faollik, martda esa chorak davomida eng past ko‘rsatkich qayd etildi.
Derivativ va spot savdolar nisbati chorak davomida 9,6 baravar atrofida bo‘ldi. Bu ko‘rsatkich 2025-yil bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkichdan ham biroz yuqoriroq edi.
Bu nisbat treyderlar uzoq muddatli yoki yo‘nalishli spot bitimlardan ko‘ra, qisqa muddatli va himoya maqsadida asosan kelishuvlar (fyuchers) orqali savdo qilishni yaxshi ko‘rganini bildiradi.
Binance barcha ko‘rsatkichlar bo‘yicha yetakchilikni mustahkamladi
«CoinGlass» tashkilotining hisobotiga ko‘ra, birjalar quyidagi to‘rt yo‘nalish bo‘yicha baholandi: savdo hajmi, ochiq pozitsiyalar (OI), buyurtma kitobi chuqurligi va foydalanuvchi aktivlari zaxirasi. Har bir sohada «Binance» (kripto-birja) yetakchilik qildi.
Derivativlar bo‘yicha «Binance» jami 4,90 trillion dollarlik hajmga chiqdi; bu eng yuqori 10 birja ichida 34,9% ulush demakdir.
Bu natija «OKX» (kripto-birja) – 2,19 trillion dollar va «Bybit» (kripto-birja) – 1,49 trillion dollarlik umumiy ko‘rsatkichidan ko‘proq. Ochiq pozitsiyalarda esa «Binance» kuniga o‘rtacha 23,9 milliard dollarlik natijaga erishdi, bu esa ikkinchi o‘rindagi «Bybit»dan 2,2 baravar ko‘pdir.
Likvidlik chuqurligi ham shunga o‘xshash natija berdi. Bitkoin kelishuvlari bozorida «Binance» o‘rtacha ikki tomonli chuqurligi (ya’ni, harid va sotish narxining 1% oraliqdagi hajm) 284 million dollar atrofida bo‘ldi.
«OKX»da bu ko‘rsatkich 160 million dollar, «Bybit»da esa 76,55 million dollar bo‘ldi. Bu tendensiya Bitkoin spot, Efirium kelishuvi va Efirium spot bozorlarida ham o‘z aksini topdi. Hech bir raqobatchi barcha to‘rt subbozorda bir vaqtda «Binance» ko‘rsatkichiga yaqinlasha olmadi.
Eng katta tafovut foydalanuvchi aktivlari zaxirasida kuzatildi. «Binance» saqlovida taxminan 152,9 milliard dollar qiymatidagi aktivlar bo‘lib, bu eng yuqori 10 birja orasida 73,5% ulushni tashkil etadi. «OKX»da bu ko‘rsatkich atigi 15,9 milliard dollar; «Gate», «Bitget» va «Bybit» esa 5-7 milliard dollar oraliqda qoldi.
Bu konsentratsiya «Binance» savdo hajmi yoki ochiq pozitsiyalar ulushidan ham ancha yuqori. «CoinGlass» tashkilotining hisobotida aytilishicha, aktivlarni saqlash korxonaning ishonchliligi, mahsulotlar kengligi va mablag‘larni kiritish/chiqarish qulayligi bilan bog‘liq bo‘lib, uzoq muddatli raqobatbardoshlik uchun eng muhim indikatorlardan biri hisoblanadi.
Hyperliquid keng ommaga chiqmoqda
Chorak davomida e’tiborni tortgan eng muhim voqealardan biri «Hyperliquid» (HYPE) mayning protokolining tez o‘sishi bo‘ldi. Ushbu markazlashmagan derivativlar protokoli 2026-yil birinchi choragida 492,7 milliard dollarlik savdo hajmiga erishdi.
Bu uni ilk o‘ntalik ro‘yxatiga kiritdi.
Protokolning kunlik o‘rtacha ochiq pozitsiyalari 6,0 milliard dollar, maksimal ko‘rsatkichi esa 9,7 milliard dollar bo‘ldi. Bu markazlashgan raqobatchilardan, masalan, «Bitget»dan kam farq qildi.
Bu taraqqiyot «CoinGlass» tashkiloti 2025-yilgi yillik hisobotida bashorat qilingan fikrni tasdiqladi: markazlashmagan derivativlar endi faqat g‘oya yoki tajriba bo‘lib qolmay, aniq bozor ulushi uchun raqobatga kirishmoqda.
«JPMorgan» (moliya tashkiloti) mart oyidagi hisobotida «Hyperliquid»ni alohida tilga olib, an’anaviy aktivlarga kecha-kunduz kirish imkoniyatiga bo‘lgan talab markazlashmagan birjalar o‘sishini jadallashtirmoqda va markazlashgan o‘rtacha platformalardan ulush olmoqda, deb qayd etdi.
«Grayscale» (investitsiya tashkiloti) ham mart oyida HYPE ETF uchun S-1 shaklini taqdim etdi va «Nasdaq» (birja tashkiloti)ga ro‘yxatga olish uchun ariza berdi.
Hozircha, «Hyperliquid»ning savdo hajmi yetakchi markazlashgan birjalar ko‘rsatkichidan ancha past turibdi.
Biroq, uning bozordagi faolligi derivativ savdolar bo‘yicha raqobat qilayotgan ikkinchi darajali platformalar uchun bosimni oshiradi.
Keyingi qadamlar nima bo’ladi?
«CoinGlass» tashkilotining hisobotida ikkinchi chorakka kirayotganda e’tibor qaratish lozim bo‘lgan bir nechta omillar ko‘rsatib o‘tildi. Ular quyidagilar:
- «Federal Reserve» (AQSh Markaziy banki)ning pul-kredit siyosati yo‘nalishi,
- Bitkoin spot ETF (birja fondlari)ga investitsiya kirimlaridagi o‘zgarishlar, hamda
- Yirik davlatlarda qabul qilinayotgan tartibga solish me’yorlari boʻyicha amalga oshirilayotgan ishlar.
Birinchi chorak — bu barcha vaqtlar eng yuqori narxiga qaytish haqida emas edi. Bu – tiklanish, diqqatni jamlash va bozor tuzilmasining o‘zgarishi haqida bo‘ldi. Hozir kapital to‘plashga muvaffaq bo‘layotgan platformalar bilan, orqada qolib ketishi mumkin bo‘lgan maydonlar o‘rtasida aniq chiziq chizilmoqda.
