Rossiya dunyodagi eng yuqori ajrashish ko‘rsatkichlariga ega davlatlardan biridir. Shu bilan birga, mamlakatda kriptovalyutalardan foydalanish ham juda keng tarqalgan. Bu esa ajrashish jarayonini yanada murakkablashtiradi.
Masalan, avtomobil yoki ko‘chmas mulk kabi moddiy boyliklarni bo‘lishish oddiyroqdir. Lekin ajrashishda kriptovalyutani taqsimlash kamdan-kam hollarda oson bo‘ladi.
Muammoni boshlab bergan qonun
Har yili ming nafar rossiyalikdan deyarli besh nafari ajrashishga duch keladi. Og‘ir kechadigan jarayon kriptovalyuta ishtirokida yanada qiyinlashadi.
So‘nggi yillarda Rossiyada kriptovalyutadan foydalanish tez sur’atlarda oshdi. Rossiyaliklar o‘z moliya ishlarini yuritishda tobora ko‘proq raqamli aktivlardan foydalanmoqda. Ular bu tokenlardan kapital cheklovlarini chetlab o‘tish va G‘arb sanksiyalaridan qochish uchun foydalanmoqda. Buning sababi — kriptovalyutalar chegaradan tashqari ham ishlatilishi mumkin.
Aynan shu ikki jarayon — ajrashishlarning ko‘pligi va kriptovalyutaga qiziqish — qonun chiqaruvchilarni ajrashish bo‘yicha kripto mulkni taqsimlash tartibini qaytadan ko‘rib chiqishga undadi.
Muammo 2020-yildan boshlab amalda. O‘shanda qonunga o‘zgartirish kiritilib, kriptovalyuta «nomoddiy mulk» sifatida tan olingan. Bu holat Bitkoin va boshqa raqamli tokenlarni ham nikoh davomida orttirilgan mulklar ro‘yxatiga qo‘shdi.
Ko‘pchilik moddiy mulklar odatda tortishuvsiz taqsimlansa-da, kriptovalyutani bo‘lishish ancha murakkab. Asosiy to‘siqlardan biri — bu isbot masalasi, deydi «Dovgilova va Hamkorlar» qonunchilik firmasi boshqaruvchi hamkori Olga Dovgilova «Gazeta.Ru» (Rossiya OAV) nashriga bergan intervyusida.
Olga Dovgilova buni oddiy misol bilan tushuntirdi. Masalan, kvartira bo‘lsa, egalik hujjatlari ma’lumotini aniqlab beradi. Ammo kriptovalyutaga kelganda, avvalo ushbu mulkning mavjudligi isbotlanishi kerak.
Vaziyat yanada murakkablashadi, agar kriptovalyutani faqat bir taraf boshqarsa va ikkinchi turmush o‘rtog‘ida na kalit, na kirish paroli bor bo‘lsa. Kripto aktivi xorijdagi birjaning platformasida saqlansa, xalqaro platformalar Rossiya sudlariga axborot taqdim etish majburiyatiga ega emas.
Kriptovalyutalarning o‘ziga xos maxfiyligi muammoni yanada murakkablashtiradi. Egasi aniqlik bilan qayd etilmasa, mulkni taqsimlash amalda imkonsiz bo‘lib qoladi.
Huquqiy bo’shliqni to‘ldirish uchun qonun loyihasi
Endilikda rossiyalik qonun chiqaruvchilar bu savolga rasmiy qonunchilik tashabbusi orqali yechim topishga kirishmoqda.
Davlat Dumasi deputati Igor Antropenko nikoh va oilaviy kodeksga aniq o‘zgartirish kiritishni taklif qiluvchi qonun loyihasini taqdim etdi. Bu o‘zgartirish orqali kriptovalyuta nikoh davrida birga orttirilgan mulk sifatida tan olinadi.
Taklif etilayotgan tuzatmalarga ko‘ra, nikoh davomida har ikkala turmush o‘rtog‘idan biri tomonidan egallangan har qanday raqamli valyuta umumiy mulk hisoblanadi. Agar kriptovalyuta nikohdan oldin yoki sovg‘a sifatida olinib, faqat bir kishining mulki bo‘lsa, u o‘sha shaxsga tegishli hisoblanadi.
Antropenko o‘z tushuntiruv xatida sudlar duch kelayotgan aniq huquqiy bo‘shliqqa e’tibor qaratgan.
Hozirgi kunda ko‘proq rossiyaliklar raqamli valyutani jamg‘arma va sarmoya manbasi sifatida ishlatayotgani sababli, oilaviy huquq bo‘yicha aniq normalar yo‘qligi bir turmush o‘rtog‘ining mulk huquqlarini buzish xavfini oshiradi. Ayniqsa, barcha aktivlarga faqat ikkinchi turmush o‘rtog‘i egalik qilsa.
Biroq, bu taklif Olga Dovgilova aytib o‘tgan barcha muammolarni yechmaydi.
Isbot, maxfiylik va xorijiy birjalarning yurisdiksiyasi masalalari hali ham ochiq qolmoqda. Lekin agar bu qonun qabul qilinsa, Rossiya sudlari uchun ancha aniq va ravshan huquqiy asos yaratiladi.
