«AQSH Qimmatli qog‘ozlar va birja komissiyasi» (SEC – davlat muassasasi) hamda «Tovar fyucherslari savdosi bo‘yicha komissiya» (CFTC – davlat tashkiloti) 11-mart kuni Anglashuv memorandumini (MOU) imzoladi. Bu hujjat ularning raqamli aktivlarni tartibga solishda hamkorlik qilish va yillar davomida davom etgan vakolatlar bo‘yicha raqobatga barham berishga qat’iy qaror qilganini rasmiylashtirdi.
Bu kelishuv 2026-yil yanvar oyida boshlangan «Project Crypto» (qo‘shma kripto tashabbusi) doirasidagi eng aniq va amaliy qadamdir. Ushbu kelishuv qabul qilinayotgan bir paytda, «Raqamli aktivlar bozori ochiqligi to‘g‘risida»gi qonun loyihasi hali ham Senatda ko‘rib chiqilmayapti.
Anglashuv memorandumi nimalarni o‘z ichiga oladi
Memorandum oltita asosiy yo‘nalish bo‘yicha ish yuritish uchun asos yaratadi. Bu yo‘nalishlar orasiga mahsulotlarni aniq belgilash, kliring va garov qoidalarini zamonaviylashtirish va ikki tashkilotda ham ro‘yxatga olingan subyektlar uchun to‘sqinliklarni kamaytirish kiradi. Shuningdek, maxsus kripto tartibot tizimini ishlab chiqish, hisobotlarni soddalashtirish hamda bozorlarni yaxlit tekshirish va birgalikda nazorat qilish masalalari ham ko‘zda tutilgan.
Kelishuvda bir nechta amaliy tartiblar ham belgilangan: muntazam qo‘shma uchrashuvlar tashkil qilish, ma’lumotlarni almashish qoidalarini ishlab chiqish, vakolatlarga oid masalalar haqida oldindan xabardor qilish va xodimlarni birga o‘qitish kabi ishlar yo‘lga qo‘yiladi.
«O‘n yillar davomida nazorat sohasidagi raqobat, tashkilotlarga bir-biriga o‘xshash qayta ro‘yxatga olishlar va turli-tuman qoidalarning mavjudligi, SEC hamda CFTC o‘rtasidagi farqlar innovatsiyalarni to‘xtatib qo‘ydi va bozor ishtirokchilarini boshqa mamlakatlarga chiqib ketishga majbur etdi», — dedi SEC raisi Pol Atkins (Paul Atkins).
Kelishuv natijalarini hayotga tatbiq etish uchun «Qo‘shma muvofiqlashtirish tashabbusi» boshlanadi. Bu tashabbusga SEC tomonidan Robert Teply va CFTC tomonidan Megan Tente boshchilik qiladi.
Selig AQSh tovar fyuchers birjasi komissiyasining kriptovalyuta bo‘yicha rejalari haqida ma’lumot beradi
Shu memorandumni imzolashdan bir kun oldin, CFTC raisi Maykl Selig (Michael Selig) FIA konferensiyasida tashkilotning muvofiqlashtirish harakatlari haqida ma’lumot berdi. U o‘z nazorat siyosatini «eng minimal, ammo samarali nazorat» asosiga qurishini aytdi. Uning fikriga ko‘ra, haddan tashqari ko‘p talab va cheklovlar innovatsiyalarni chet elga olib ketadi.
Kriptovalyutalar haqida suhbat davomida, Selig xodimlarga nol-kustodiya (masalan, hamyon va DeFi ilovalar) dastur ishlab chiquvchilar uchun CFTCda ro‘yxatdan o‘tish majburiyatlari bor-yo‘qligini aniqlashtirish uchun ko‘rsatma berganini tasdiqladi. U, shuningdek, kriptovalyutalar bilan bog‘liq kreditlangan bitimlar va cheksiz fyucherslarni qanday tasniflash yuzasidan qoidalarni aniqlashtirish uchun ham ko‘rsatma berdi.
Raqobatdan hamkorlik asosidagi tizimga o‘tish
Ushbu Memorandum siyosatdagi o‘zgarishlarning yakuniy bosqichi bo‘ldi — bu jarayon Tramp (Donald Tramp) tayinlagan rahbariyat davrida tezlashdi. 2025-yil sentabr oyida ikki tashkilot o‘zaro vakolatlar haqida uzoq davom etgan nizoni yakunlarini e’lon qildi. 2026-yil yanvar oyida esa CFTC raisi Maykl Selig hamda Atkins birgalikda «Project Crypto» ni boshlaganliklarini bildirishdi. Selig Atkinsning aksariyat kripto-aktivlar hozirda qimmatli qog‘oz emas, degan fikrini qo‘llab-quvvatlaganini aytdi.
7-mart kuni xabar qilinishicha, bu ikki tashkilot 2027-yilgacha Vashingtondagi bir xil binoda joylashishi ham muhokama qilinmoqda. FIA konferensiyasida Selig va Atkins muntazam uchrashib turganini va endi o‘zaro raqobat butunlay tugatilganini tasdiqladi.
xuddi shu tadbirda Atkins «o‘rnini bosuvchi rioya» (substituted compliance) tizimini ham e’lon qildi. Bu tizimga ko‘ra, har ikki tashkilotda ro‘yxatdan o‘tgan kompaniya faqat bir xil yoki o‘xshash qoidalarga amal qilishi yetarli bo‘ladi. Shuningdek, u kompaniyalar mahsulot chiqarmasdan oldin har ikki tartibotchi bilan birgalikda maslahatlashishlari uchun yangi platforma ishga tushirilishini ma’lum qildi.
Nega hozir: CLARITY qonuni qabul qilinmayapti
«Raqamli aktivlar bozori ochiqligi to‘g‘risida»gi qonun loyihasi 2025-yil iyul oyida Vakillar palatasida 294-134 ovoz bilan qabul qilingan, biroq Senatning Banking qo‘mitasida steyblkoin (barqaror raqamli valyuta) bo‘yicha daromad yo‘llari sababli turib qoldi. Banklar kripto platformalarga steyblkoin saqlovlari uchun mukofot taqdim etishga qarshi chiqishmoqda, Fevral oyida Oq uy taklif qilgan murosali yechim esa banklar lobbi tomonidan rad etilgan edi.
Senatorlar yangi murosa tilini ishlab chiqishmoqda, lekin qonun loyihasini ko‘rib chiqish yo‘li hamon mavhum. Eron urushi va Trampning boshqa qonunlarni imzolashdan avval saylovchilar shaxsini aniqlash to‘g‘risidagi qonunni qabul qilish talabi Senat taqvimini yanada qisqartirib yubordi.
SEC va CFTC ushbu Memorandumni hozir imzolash orqali, Kongress bu yil to‘g‘ridan-to‘g‘ri qonun qabul qiladimi-yo‘qmi, baribir kripto sohasida tartibga solishni birgalikda muvofiqlashtirish uchun amaliy tuzilma yaratib bormoqda. Bu Memorandum bir turdagi ko‘prik bo‘lib xizmat qiladi — birgalikda ish yuritish boshlanadi, qonuniy asoslar esa keyinchalik doimiy bo‘lishini kutishadi.
Bu kriptovalyuta bozorlari uchun nimani anglatadi
Ikki tashkilotda ham ro‘yxatga olingan birjalar uchun tekshiruv va «o‘rnini bosuvchi rioya» orqali talablari sezilarli darajada yengillashadi. Kripto-aktivlarni birga tasniflash — ya’ni, qimmatli qog‘oz, raqamli tovar, kolleksiya yoki foydali tokenlar ekani — uzoq yillar davom etgan, masalan, Efiriumga oid bahsli farqlarni ham hal qilishi mumkin.
Qonunlarni kuch bilan joriy etish borasida Selig aytishicha, CFTC asosiy e’tiborni firibgarlikning oldini olishga qaratadi va siyosatni jazolash yo‘li bilan belgilamaydi. Bu, Gensler davriga mutlaqo ziddir.
Biroq CLARITY qonuni tomonidan doimiy huquqiy asos bo‘lmasa, bunday kelishuvlar kelgusida rahbariyat o‘zgarsa, o‘zgarib ketishi mumkin. Ikkala tashkilot ham jamoatchilikdan fikr va mulohazalar olish uchun SEC’ning «Muvofiqlashtirish tashabbusi» sahifasi orqali murojaat qilishga chaqirmoqda.
Seligning FIA konferensiyasidagi nutqida kripto sohasidan tashqaridagi kengroq liberallashtirish rejasi ham yoritildi. Unga ko‘ra, AI (Sunʼiy intellekt) hisoblash quvvatini «yangi raqamli tovar» deb belgilash, muhim foydali qazilmalar savdosini qaytarish, CFTCning iqlim xavfi bo‘yicha bo‘limini bekor qilish va bashorat bozoridagi voqealar uchun yangi ko‘rsatmalar tayyorlash kabilar kiradi.
