Shenchjenda joylashgan «Jereh» oltin savdo platformasi (kompaniya) qurshab qolgan qarzdorlik va yirik tavakkalchilik asosida ishlaganiga sabab, orqasida haqiqiy oltin bo‘lmagan omonat operatsiyalari natijasida inqirozga yuz tutdi. Natijada, 150 mingdan ortiq investor o‘z pullarini qaytarib olish uchun harakat qilmoqda.
«Jereh» platformasining qulashiga sabab bo‘lgan vaziyat Xitoyda so‘nggi vaqtlarda ro‘y bergan litsenziyasiz oltin savdo platformalari muammolari orasida eng kattasi bo‘ldi. Endi bu voqea mojaro bosqichiga kirdi. Jabrlanganlar kompaniya tomonidan taklif etilgan to‘lov rejimiga rozi emaslar. Ushbu rejaga ko‘ra ularga asosiy mablag‘ining faqat kichik bir qismini olish evaziga, barcha huquqiy da’volardan voz kechish taklif qilinmoqda.
Jereh qanday ishlagan
«Jereh» platformasi Shuybeydagi Xitoyning eng yirik oltin va zargarlik savdo markazida joylashgan edi. Platforma juda ko‘plab oddiy xaridorlarni jalb etdi. Sababi – u hech qanday komissiya to‘lanmaydigan oltin savdo imkoniyati, xaridorlar uchun foydali orqadan sotib olish narxlari, va «oldindan belgilangan narxda savdo» deb ataluvchi mahsulotni taqdim etgan. Bu mahsulot orqali foydalanuvchi atigi $4 depozit bilan bir gramm oltin narxini oldindan belgilab qo‘yishi mumkin edi.
Amalda esa, bu mexanizm litsenziyasiz optsion savdosi ko‘rinishini oldi. Platforma har bir foydalanuvchi tikishining qarama-qarshi tomoni bo‘lib, ba’zan tavakkal 40 barobarga yetardi. Hech qachon haqiqiy oltin qo‘ldan qo‘lga o‘tmagan. Foydalanuvchilar foyda ko‘rsa, «Jereh» ularga narxlar farqini to‘lashga majbur bo‘lardi. Oltin narxlari oshganida, platformaning majburiyatlari juda katta miqdorga yetib, davom etib bo‘lmaydigan ahvolga keldi.
Bankdan ommaviy pul yechib olish holati
Pul yechib olish birinchi bor taxminan 20-yanvar atrofida cheklangan, bir kunda atigi $69 yoki bir gramm oltin yechib olish mumkin bo‘lgan. Minglab investorlar boshqa viloyatlardan ham kompaniyaning Shenchjen shahridagi ofisiga kelib, o‘z pullarini talab qilishgan. Bu yerda ba’zi investorlar va politsiya o‘rtasida tortishuvlar bo‘lgani haqidagi xabarlar bor. Mahalliy axborot vositalariga ko‘ra, jabrlanganlarning aksariyati uy bekalari va oddiy ishchi tabaqadagi insonlar.
To‘lovlar kutilganidan ancha past bo‘ldi
Mahalliy hukumat maxsus ishchi guruh tuzib 31-yanvar kuni «Jereh» aktivlarni sotib, yangi mablag‘ topgach, to‘lovlarni boshlagani haqida eʼlon qildi. Uchinchi tomon auditorlik tekshiruvi o‘tkazildi. Tashkilot vakillari odamlarga 13,4 milliard yuan qarzdorlik haqidagi keng tarqalgan raqam ancha bo‘rttirilganini aytdi.
Biroq jabrlangan uchun haqiqiy to‘lovlar ancha achinarli bo‘ldi.
Boshlanishida platforma ikkita variantni taklif qildi: biryo‘la asosiy mablag‘ning 20 foizini to‘lash yoki 12 oy davomida 40 foizini bo‘lib-bo‘lib to‘lash. Amalda esa, haqiqiy to‘lov ko‘rsatkichlari 20 foiz ham bo‘lmadi.
Henan viloyatidan bir investor $5100 kiritgan, ikki marta pulni qaytarish uchun ariza topshirgan. Birinchi marotaba unga $1219 taklif qilingan. Ikkinchisida esa miqdor $244gacha tushgan. Yana bir jabrlanuvchining hisobida $44 400 naqd pul, 5.2 gramm oltin va 1000 gramm kumush bo‘lsa ham, unga atigi $2800, ya’ni jamg‘armasining taxminan 6 foizi taklif etilgan.
Platformadan platina sotib olgan mijozlar to‘lov hisob-kitobdan butunlay chetlashtirilgan. Bu esa «Jereh» haqiqatan ham platina zaxiralariga ega bo‘lmaganiga shubha uyg‘otdi.
Jinoyatchilarni afv etish haqidagi band jamoatchilikda norozilik uyg‘otdi
Norozilikni yanada kuchaytirgan muammo shundaki, «Jereh» pul qaytarish uchun mijozlardan uchta hujjat imzolashini talab qilmoqda. Ulardan biri «jinoiy kechirim maktubi» – bu hujjat ko‘plab investorlarning aytishicha, kelajakda har qanday huquqiy da’voga chiqish huquqidan butunlay voz kechishni bildiradi.
«Hatto imzolagandan keyin ham, pulni olishingiz kafolatlanmaydi. Buning evaziga sudga murojaat qilish huquqingizdan voz kechasiz. Xo‘sh, bunga arziydimi – 1 700 yuan ($236) uchun?» – deya so‘zlashgan Zhengzhou shahridan bir investor mahalliy nashrga.
Ko‘pchilik bu shartnomani imzolashdan bosh tortgan, platforma bilan to‘qnashuvga sabab bo‘lgan. Ularning ayrimlari mustaqil ravishda sudga murojaat qilishga tayyorgarlik ko‘rmoqda.
Bu alohida holat emas
«Jereh» yolg‘iz emas. Xitoy bo‘ylab o‘xshash ko‘plab platformalarda so‘nggi oylar ichida likvidlik muammolari yuzaga chiqdi. Sababi – oltin narxlari tez o‘sdi va bunday platformalarni boshqarganlar o‘zlarini himoya qiladigan xavfsiz mexanizmlarga ega emas edilar, aksincha, xaridorlarga qarshi pul tikishgan.
«Jereh» (kompaniya) ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarini o‘chirib yubordi. Kompaniyaga qilingan ko‘plab qo‘ng‘iroqlar javobsiz qolmoqda. Uning egasi Zhang Jhiteng bilan bog‘lanishning ham iloji bo‘lmadi.
Luohu tumani ishchi guruhi jabrlanganlarning arizalarini qabul qilishni davom ettirayotganini bildirdi. Surishtiruv hali ham davom etmoqda.
