Buyuk Britaniyaning sobiq Bosh vaziri Boris Jonson «Bitkoin»ni «katta Ponzi sxemasi» deb atab, uning yiqilishi muqarrarligini ta’kidladi.
Yaqinda chop etilgan maqolasida Boris Jonson, o‘z shaxsiy tajribasiga tayanib hamda tarixiy valyutalar bilan taqqoslash orqali, trillion dollarlik aktiv sinfiga baho berdi.
Boris Jonson Bitkoinda rasmiy vakolat yo‘qligini ta’kidlaydi
Jonson tanqidiga asos qilib, tanishlaridan biri 500 funtga «Bitkoin»ga investitsiya qilib, 20 000 funt yo‘qotganini misol qilib keltirdi.
«Buyuk Britaniya sobiq Bosh vaziri» ushbu holatning sababi sifatida internetdagi chalkash tariflar va firibgarlik muhitining kengligi bilan bog‘liq muammolarni ko‘rsatdi.
«Keksaroq odamlar «Bitkoin» nomidan aldangan sayin, umidsizlik tezroq kuchayadi. Men boshidan beri barcha kriptovalyutalar, asosan, Ponzi sxemasi deb gumon qilganman. Ko‘p foydali holatlari juda oz», — deb yozgan u «Daily Mail» nashrida.
Jonson uchun ushbu voqea markazlashmagan tizimdagi asosiy muammoga misol bo‘la oladi. U ushbu muammo tizim real foyda emas, balki «ishonchni vaqtincha ushlab turishga» tayanganini ta’kidlaydi.
U oltin yoki hatto «Pokemon» kartalari aniq qiymatga va almashish imkoniyatiga ega ekanligini qayd etdi. Uning fikriga ko‘ra, «Bitkoin» esa faqat «kompyuterlarda saqlanadigan raqamlar to‘plami» xolos.
Jonson Rim imperiyasi bilan tarixiy o‘xshashlik keltirib, pullarning kuchi doim markaziy hokimiyatga bog‘liqligini ta’kidladi.
«Rim imperiyasi boshida uzoq vaqt davomida inflyatsiya juda past bo‘lgan. Bu, asosan, odamlar tanga ustidagi hokimiyatga to‘liq ishonishgani tufayli edi», — dedi Jonson.
U zamonaviy fiat (davlat tomonidan chiqarilgan) valyutalar odatda davlat xarajatlari sabab qadrsizlanishini tan olgan bo‘lsa-da, mustaqil davlat kafolati keng ishonch uchun zarurligini urg‘uladi. Jonson, buning aksiga, «Bitkoin»da markaziy muassasa yo‘qligini tanqid qildi.
«Butun masala – ular aytadi – markazlashmaganligida. Bu degani siyosatchilar uni boshqara olmaydi. Hattoki davlat isrofgarchiligi sabab ham qadrsizlanmaydi. Lekin bu holatda: u qiymatini yo‘qotsa, shikoyat qilishga hech kim yo‘q. Ishdan olish mumkin bo‘lgan markaziy bankir ham, hukumat ham yo‘q. Agar tizim to‘liq buzilsa, javobgar hech kim yo‘q», — dedi u.
Nihoyat, Jonson kriptovalyutalar tarmog‘ini yashovchan emas, abadiy yangi va ishonuvchan investor kirib turishiga asoslangan Ponzi sxemasi deb atadi.
U ishonchning pasayishi, oxir-oqibat, ushbu sohaning eng asosiy muammolarini fosh etib, oxirgi kiruvchilarni tavakkal bilan yolg‘iz qoldirishini ogohlantirdi.
«Ehtimol, men yanglisharman. Balki kompyuterlar chiqarayotgan bu valyutalar doimo qimmatlashaversa. Lekin barchasi faqat ishonchga bog‘liq – men esa so‘nggi paytda ishonch yo‘qolayotgani haqida ko‘plab hikoyalarni eshityapman. O‘n yildan keyin «Pokemon» kartasiga investitsiya qilish uzoq muddatli, to‘g‘ri qaror bo‘lganini ko‘rishimiz mumkin», — deya yakunladi u.
Kriptovalyuta hamjamiyati sobiq bosh vazirning fikriga e’tiroz bildirmoqda
Raqamli aktivlar jamiyati bu fikrlarga tezkor javob berdi, Jonsonning maqolasi ham markazsizlashtirilgan moliya (decentralized finance) qanday ishlashini, ham hozirgi global iqtisodiy muhitni noto‘g‘ri talqin qilganini bildirishdi.
«MicroStrategy» kompaniyasining boshqaruv kengashi raisi Maykl Saylor, Ponzi sxemasi bilan taqqoslashni mutlaqo noto‘g‘ri deb hisoblaydi. Unga ko‘ra, haqiqiy Ponzi sxemasida markaziy boshqaruvchi bo‘ladi, u soxta foyda va’dasi berib, yangi investorlarning mablag‘ini avvalgi ishtirokchilarga tarqatadi.
Biroq, Saylorning ta’kidlashicha, «Bitkoin»ning chiqaruvchisi yoki targ‘ibotchisi yo‘q, kafolatlangan daromad yo‘q. Uning fikricha, ushbu eng yirik kriptovalyuta — hammaga ochiq, markazlashmagan pul tarmog‘i bo‘lib, unga faqat aniq kod va bozor talabiga asosan boshqariladi.
Buyuk Britaniyaning sobiq Moliya vaziri Kwasi Kwarteng ham — hozirda «Stack Bitcoin Treasury» kompaniyasining (trejderlik tashkiloti) hammuassisi — bu fikrlarni quvvatladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, «Bitkoin»ni Ponzi sxemasi deb atash internetning ilk bosqichlarini piramida deb ta’riflash bilan barobar.
Kwasi Kwarteng aytishicha, Britaniya siyosiy elitasining ko‘pchiligi moliyaviy yangiliklardan ancha ortda qolayotganini va zamon ruhini anglamayotganini tan oldi.
«Bitkoin» o‘z-o‘zidan paydo bo‘lmagan. U pul evolyutsiyasining navbatdagi bosqichi. Oltindan boshlab, oltin bilan ta’minlangan qog‘oz pullar, so‘ngra faqat markaziy bank boshqaradigan fiat valyutalar shakliga o‘tdik. Kim bu tarixni chuqur o‘rgangan bo‘lsa, markazlashmagan, miqdori cheklangan pul tarmog‘i muqarrar ekanini anglaydi», — deb yozadi u «X» ijtimoiy tarmog‘ida.
Shuningdek, soha mutaxassislari bozorda aniq ko‘rinib turgan faktlar Jonsonning fikrlariga zid ekanini ta’kidladi.
Haqiqatan ham, so‘nggi yillarda «Bitkoin» katta moliyaviy institutlar nazoratida tobora keng tarqalmoqda. Bu davrda, «Uoll-strit» (mashhur AQSH moliya markazi) boshqaruvidagi birja fondlari orqali o‘nlab milliard dollarlik spot «Bitkoin» fondlari nazorat qilinmoqda.
Korporativ va moliyaviy tizimlarda «Bitkoin»ning markazsizlashtirilgan jozibasi hali endi suveren darajaga chiqdi. AQSH kabi davlatlar moliyaviy infratuzilmani mustahkamlash uchun strategik milliy «Bitkoin» zaxiralari yaratishni va taklif qilishni faol boshlab yubordi.
