«SpaceX» (xususiy kosmik kompaniya) tarixdagi eng yirik IPO (dastlabki ommaviy taklif) boʻlishi mumkin boʻlgan jarayonga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Aktsiyalarning boshlang‘ich taklif narxi har bir dona uchun 135 dollar atrofida belgilanishi kutilmoqda. Kompaniya umumiy qiymati kamida 1,8 trillion dollarga baholanmoqda. Atrofida 13 milliardta aktsiyalarga ega bo‘lgan «SpaceX» birjaning ochilishidanoq AQSHdagi eng yirik jamoat kompaniyalari qatoriga kirishi mumkin.
Lekin, «SpaceX» IPO’si investorlar o‘rtasida allaqachon bahslarga sabab bo‘lmoqda. Ba’zi treyderlar bu voqeani tarixiy yuksalish deb hisoblab, ko‘tarilishiga pul tikmoqda. Boshqalar esa, bu IPO yaqinda esda qolarli darajada og‘riqli tuzoqqa aylanib ketishi haqida ogohlantirmoqda.
Ochilish kunida «SpaceX» 4 trillion dollarlik bahoga yetishi mumkinmi?
Bashorat bozorlari juda yuqori optimistik fikrlarni ko‘rsatmoqda. Ba’zi ishtirokchilar «SpaceX»ning birinchi savdo kuni yakunida umumiy bahosi 4 trillion dollardan oshishini taxmin qilmoqda. Bu holda, har bir aktsiya narxi 300 dollardan oshib, IPO narxidan 125 foizdan ko‘proq ko‘tarilishini anglatadi.
Biroq, bu natijaning ehtimoli juda past, taxminan 1 foizga yaqin. Mo’tadil taxminlar esa «SpaceX» bahosi 2,4 trillion dollardan oshishi ehtimoli 38 foiz atrofida boʻlishini ko‘rsatadi. Bu holatda aktsiyaning yopilish narxi 185 dollar bo‘lib, IPO darajasidan 35 foiz qimmat bo‘lishi mumkin.
Eng past taxminlarda esa, «SpaceX» birinchi kuni 1 trillion dollardan past bahoda yopilishi ehtimoli bor, bu esa aktsiya narxi taxminan 76 dollar atrofida bo‘lishini bildiradi, ya’ni IPO narxidan 40 foiz arzon. Ayrim tahlilchilar «SpaceX»ning haqiqiy bahosi 780 milliard dollarga yaqin bo‘lishi mumkinligini ham ta’kidlamoqda. Bu esa baholardagi keskin farqni ko‘rsatadi.
Baholash oraliqlarining bunday kengligi «SpaceX» sunʼiy intellekt hamda tijorat kosmos sohasidagi ishtirokiga bog‘liq o‘ta katta qiziqishni namoyon qiladi.
Baholash muammosi
Rasmiy prospekt maʼlumotlariga ko‘ra, «SpaceX» o‘tgan yili taxminan 18,67 milliard dollar daromad olgan. Agar kompaniya 1,8 trillion dollarga baholansa, uning aktsiyalari daromadga nisbatan 96 barobar qimmat narxda savdo qilinadi.
Tarixdan maʼlumki, o‘z sohalarini o‘zgartirayotgan kompaniyalar uzoq muddat davomida 30 dan yuqori narx/daromad ko‘rsatkichi (indikatori)ni ushlab turolmaydi. 100 atrofidagi ko‘rsatkich esa birinchi narxlar sof investor hissiyotlariga asoslanib, kompaniyaning barqaror asosiy ko‘rsatkichlariga mos kelmasligi mumkinligidan xavotir uyg‘otadi.
Yirik IPO’larning tarixi ham har doim barqaror natija bermagan. «Facebook» (ijtimoiy tarmog‘i) va «Saudi Aramco» (xalqaro neft kompaniyasi) kabi kompaniyalar birja ochilgach olti oy ichida sezilarli pasayishlarni boshdan kechirgan. Boshlang‘ich ishtiyoq tezda so‘nib, IPO’dan keyin amaldagi holatga bog‘liq cheklovlar va moliyaviy natijalar yuzasidan yangi reallik paydo bo‘ladi.
Tuzilmasidagi omillar dastlabki narxlarni ko‘tarishi mumkin
An’anaviy IPO’lardan farqli ravishda, «SpaceX» tezroq indekslarga kiritilishidan foyda olishi mumkin. «Nasdaq» (fond birjasi) oʻzining Fast Entry (Tez kirish) qoidalarini o‘zgartirdi. Bu «SpaceX»ning atigi 15 savdo kunida «Nasdaq-100» indeksiga qo‘shilishiga zamin yaratadi. Kompaniya, shuningdek, «Russell» indekslariga atigi besh savdo sessionida kirish huquqiga ega bo‘lishi mumkin. Hattoki, «S&P 500» qoidalari ham istisno qilinishi ehtimoli bor.
Bu juda muhim, chunki ushbu indekslarni kuzatadigan passiv ETF’lar «SpaceX» aktsiyalarini qisqa vaqt ichida milliardlab dollarga sotib olishga majbur bo‘ladi. Bu avtomatik talab qisqa muddat ichida narxlarni yuqoriga ko‘tarsa, ajab emas.
Biroq, shunday majburiy xaridlar natijasida asosiy ulush passiv fondlarda to‘planadi. Kompaniya ichki aksiyadorlarning aksiyalarini sotishiga ruxsat berilganda esa, tez savdolar narxlarni tebratib yuborishi, ayniqsa, kech kirgan kichik investorlar uchun xavfni oshirishi mumkin.
«CoinCodex» tahliliy portali — «SpaceX» uchun 2026–2027-yil narx prognozi
«CoinCodex» (analitik portal) «SpaceX» aktsiyalari bo‘yicha prognozida keltirilishicha, kompaniya IPO’dan so‘ng qisqa muddatda barqarorlashuv bosqichini boshdan kechirishi, 2026-yildan esa o‘sish davri boshlanishi mumkin. 2026-yil iyun oyi uchun prognoz qilinayotgan o‘rtacha narx 123,32 dollarni tashkil etadi, bu IPO darajasi — 135 dollardan biroz past.
Iyul va avgust oylarida ham xuddi shunday nisbatan nochor holat saqlanadi. Prognoz ko’rsatkichlari mos ravishda 119,18 va 118,53 dollar atrofida bo‘lib, bozor ishtiyoqining susayib, baholash va savdo cheklovlari qayta ko‘rib chiqilishini bildiradi.
Agar prognozlarga tayanilsa, 2026-yil sentabr oyida harakat kuchayadi va narx o‘rtacha 141,91 dollarga yetadi. Bu kompaniyaning dastlabki bahosidan birinchi marta yuqoriga o‘tishini anglatadi. Oktabr oyida bu ko‘rsatkich 182,47 dollarga ko‘tariladi, noyabrda 197,11 dollar, dekabrda esa 199,87 dollarni tashkil etadi.
Yil oxiridagi bu kuchli o‘sish, bozor talabining yuqoriligi, kompaniya daromadlari ochiqligi yoki indeksga kiritilish bilan izohlanadi va dastlabki pasayishlardan so‘ng narxlarning ancha tiklanishiga sabab bo‘ladi.
2027-yil boshi uchun prognozlarda narxlar 200–208 dollar atrofida, mart oyida esa o‘rtacha 207,85 dollar ko‘rsatilgan. Keyingi bahorgacha narxlar faqat biroz pasayib, iyun oyiga kelib ham 200 dollar atrofida ushlab turilishi mumkin.
Agar ushbu asosiy ssenariy amalga oshsa, model IPO narxidan 60–66 foizgacha uzoq muddatli o‘sishni anglatadi. Ammo birinchi kun narxining 300 dollardan oshib ikki baravar ko‘tarilishi ehtimoli yo‘q. Model ko‘proq dastlabki beqarorlikdan so‘ng sekin va barqaror o‘sishni bashorat qiladi.
