Amerika Qo‘shma Shtatlari Senati raqamli aktivlar bozorining tuzilmasi bo‘yicha qonun loyihasini yakunlashga yaqinlashar ekan, bitta kutilmagan, oson masala jarayonni to‘xtatib turibdi: bu barqaror tokenlarning (stablecoin) daromadi.
Sarlavhalarda asosan markazlashmagan moliya (DeFi) nazoratiga va token turlari tasnifiga e’tibor berilayotgan bir vaqtda, «Kolumbiya biznes maktabi» (ta’lim muassasasi) o‘qituvchisi va kriptosiyosat tahlilchisi Omid Malekan ko‘plab munozaralar haqiqatga emas, balki xayoliy tasavvurlarga asoslanayotganini ogohlantirmoqda.
Banklar va stabellik tangalari: Amerika Qoʻshma Shtatlari qonunchilari haqiqatda mavjud boʻlmagan xavfga qarshi kurashyaptimi?
Omid Malekan barqaror tokenlar (stablecoinlar) va ularning bank tizimi uchun ta’siri atrofida beshta doimiy noto‘g‘ri tasavvurni ajratib ko‘rsatadi.
Malekanning so‘zlariga ko‘ra, u 2019-yildan buyon «Kolumbiya biznes maktabi»da mashg‘ulot o‘tkazib kelmoqda; agar bu noto‘g‘ri tushunchalar rad etilmasa, kriptovalyutaga oid mazmunli qonunchilikni orqaga surish xavfi tug‘iladi.
- Birlamchi afsona: Barqaror tokenlar bank omonatlarini kamaytiradi
Ommabop fikrdan farqli o‘laroq, barqaror tokenlarning ommalashuvi AQSh banklaridagi omonatlarni bevosita kamaytirmaydi.
Omid Malekan tushuntirishicha, xorijdan barqaror tokenlarga talab oshib borar ekan, ularni chiqaruvchi kompaniyalar xazina (Treasury) tomonidan kafolatlangan zaxiralarni saqlaydi. Natijada, bu AQSh ichidagi bank omonatlarini yanada ko‘paytiradi.
Har bir qo‘shimcha barqaror token chiqarilishi davlat qimmatli qog‘ozlarini olish-sotish, repo bozorlari va valuta ayirboshlash orqali moliyaviy harakatlarni kuchaytiradi.
«Barqaror tokenlar dollar talabini hamma joyda oshiradi», — deydi Omid Malekan va, mukofot (daromad) keltiruvchi barqaror tokenlar bu ta’sirni yanada kuchaytirishini ta’kidlaydi.
- Ikkinchi afsona: Barqaror tokenlar bank kredit berish imkoniyatini xavf ostiga qo‘yadi
Tanqidchilar fikricha, barqaror tokenlarga o‘tishda bankdagi omonatlar kamayib, kredit ajratish darajasi qisqarishi mumkin. Omid Malekan bu noto‘g‘ri: u foyda bilan kredit berish tushunchasini chalkashayotganini ta’kidlaydi.
2023-yil dekabr oyida «Paradigm» (investitsion kompaniya) direktori, shuningdek, ilgari «SEC» (Amerika Qiymatli qog’ozlar va birjalar komissiyasi) va «CFTC» (AQSh tovar birjalari nazorati komissiyasi) maslahatchisi bo‘lgan Jastin Sloter, barqaror tokenlar kreditlar va bank omonatlarini yaratishda betaraf yoki yordamchi omil ekaniga e’tibor qaratgan.
Malekan qayd etadiki, aynan yirik AQSh banklari katta zaxiralarga va yaxshi sof foiz marjasiga ega. Omonatlar uchun raqobat foydagi biroz kamayishini keltirib chiqarmog‘i mumkin, lekin bu banklarning kredit berish imkoniyatiga salbiy ta’sir etmaydi.
Aslida, banklar istalgan kamchilikni AQSh Federal Rezervida saqlanadigan zaxiralarni qisqartirish yoki omonatchilarga to‘lanadigan foiz stavkalarini o‘zgartirish orqali bartaraf eta oladi.
Uning pozitsiyasi «Blokcheyn Assotsiatsiyasi» (kripto sanoati tashkiloti) fikri bilan hamohang: ular barqaror tokenlar bank omonatlari va kredit bozorlariga xavf soladi degan yirik banklarni tanqid qilgan.
- Uchinchi afsona: Banklar raqobatdan himoya qilinishi shart
Yana bir xato tasavvur — kredit asosan banklar tomonidan taqdim etiladi va barqaror tokenlardan banklarni albatta asrash kerak degan qarashdir.
Biroq, ma’lumot boshqacha: «BIS Data Portal» (moliyaviy ma’lumot platformasi) ko‘rsatishicha, AQShda banklar jami kreditlarning atigi 20%ini ta’minlaydi. Ko‘p hollarda, nafaqat banklar, balki boshqa tashkilotlar — masalan, pul bozori fondlari, ipoteka obligatsiyalari va xususiy kredit ajratuvchilar — korxonalar va aholi uchun asosiy moliyalashtiruvchi hisoblanadi.
Omid Malekan fikricha, barqaror tokenlar xazina qimmatli qog‘ozlariga talabni oshiradi. Bunday davlat aktivlari esa majburiy o‘lchov (benchmark) vazifasini o‘tab, boshqa tashkilotlar uchun ham kredit olish qiymatini pasaytirishi mumkin.
- To‘rtinchi afsona: Ko‘proq kichik banklar xavf ostida
Kichik yoki mintaqaviy banklar eng zaif qatlam degan fikr ham haqiqatga mos emas.
Malekan qayd etishicha, aynan «pul markazi» banklari (yirik milliy va xalqaro banklar) asosiy raqobatga duch keladi, ayniqsa, elektron to‘lovlar va yirik korporativ xizmatlar sohasida. Kichik banklar ko‘proq joylarda va asosan yoshi katta mijozlarga xizmat ko‘rsatgani uchun, ulardan raqamli dollar tokenlariga o‘tish ehtimoli past.
Aslida, barqaror tokenlardan eng ko‘p xavf sezayotganlar — bu hozirdayoq yuqori foyda va keng ko‘lamli xalqaro faoliyatdan foydalanayotgan banklardir.
- Beshinchi afsona: Qarzdorlarga ko‘proq ahamiyat berish kerak
Oxirgi noto‘g‘ri qarash — qarzdorlarni himoya qilish jamg‘aruvchilardan ko‘ra muhim deb bilish.
Barqaror tokenlar yordamida jamg‘armalarning daromadini oshirish iqtisodiy barqarorlik uchun muhimdir.
Omid Malekan: «Barqaror token ishlab chiqaruvchilariga o‘z daromadlarini foydalanuvchilari bilan bo‘lishishni man etish — aslida amerikan jamg‘aruvchilarga zarar yetkazib, faqat qarzdorlarning manfaatini kozetishdir» deya ta’kidlaydi.
Innovatsiya orqali jamg‘armani rag‘batlantirish ham qarz oluvchilar, ham jamg‘aruvchilar foydasiga xizmat qiladi; bu iste’molchilarning ishonchliligini va iqtisodiy faollikni oshiradi.
Islohotlarga asosiy to‘siq nima?
Omid Malekan fikricha, barqaror tokenlar (stablecoin) daromadi atrofidagi muhokamalar asosan qo‘rquv va vaqt yutishga qaratilgan ruhiy kayfiyatga asoslanadi.
«Genius Act» qonuni (huquqiy hujjat) allaqachon barqaror tokenlar mukofotining (daromadining) qonuniymi-yo‘qligini aniqlashtirdi; biroq, Vashingtonda hanuz lobbistlar uydirmalari sababli eskirgan xavotirlar avjida.
Malekan vaziyatni AQSh Kongressidan «Tesla» avtomobilsozlik kompaniyasini taqiqlashni talab qilishga o‘xshatadi. Ya’ni, avtosanoat taraqqiy etishi uchun yangiliklarga to‘sqinlik qilmaslik kerakligini ta’kidlaydi.
«Raqamli valyutalar ham xuddi shunday. Banklar tomonidan ko‘tarilgan ko‘plab xavotirlar asossiz va isbotlanmagan», — deya xulosa qildi Kolumbiya biznes maktabi («Colombia Business School» oliy ta’lim muassasasi) professori Malekan.
Partiyaviy umumiy kelishuv asosida, jumladan Senatning 278 sahifali loyihasi ko‘rib chiqilishi arafasida, dalillarga asoslangan qaror qabul qilishning vaqti keldi.
Stablecoinlar (barqaror tokenlar) to‘g‘risidagi noto‘g‘ri tushunchalar tartibga solishda aniqlik yetishmasligiga olib kelmoqda. Bu esa tartibga solish jarayonini sekinlashtirishi va Amerika Qo‘shma Shtatlarining global raqamli dollar iqtisodiyotidagi raqobatchiligiga to‘sqinlik qilishi mumkin.
Malekan siyosat yurituvchilarni qo‘rquvdan ko‘ra, faktlarga tayanishga chaqiradi. U yaxshi ishlab chiqilgan stablecoin joriy etilishi jamg‘armalarni oshirib, bank omonatlarini ko‘paytirishi, kredit olish xarajatlarini pasaytirishi va to‘lovlar hamda markazlashmagan moliya (DeFi) yo‘nalishida yangiliklarni rag‘batlantirishini ta’kidlaydi.
Qisqacha aytganda, stablecoinlar ko‘pchilik xavotir qilganidek tahdid emas. Asl xavf noto‘g‘ri afsonalarda. Shu noto‘g‘ri tushunchalarni bartaraf etish AQSh kriptovalyuta islohotlarining navbatdagi bosqichini ochishi mumkin. Bu esa iste’molchilar manfaatlari, bozor samaradorligi va moliyaviy barqarorlik o‘rtasidagi muvozanatga erishishda yordam beradi.
