Xitoy 15-mart kuni Tayvan yaqinida yana keng ko‘lamli harbiy harakatlarni boshladi, orol tomon 26 ta harbiy samolyot va 7 ta dengiz kemasini yubordi — bu so‘nggi haftalarda eng katta kuch namoyishi bo‘ldi.
Bu harakatdan oldin Xitoy samolyotlarining Tayvan havo mudofaasi aniqlash hududi (ADIZ) yaqinidagi parvozlarida ikki haftalik g‘ayrioddiy tanaffus bo‘lgan edi. Tahlilchilar endi Tayvan atrofidagi mojaroning iqtisodiy xatarlari va bu raqamli aktivlarga qanday ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini qayta baholamoqda.
Nima uchun Tayvan dunyo miqyosida 10 trillion dollar xavf-xatarga ega
Tayvan dunyo miqyosidagi yarimo‘tkazgichlar ishlab chiqarish zanjirining markazida joylashgan. Orol butun dunyo chiplarining 60 foizidan ortig‘ini, shuningdek, sunʼiy intellekt (AI), ma’lumot markazlari va smartfonlarda qo‘llaniladigan ilg‘or protsessorlarning 90 foizidan ko‘prog‘ini ishlab chiqaradi.
«Taiwan Semiconductor Manufacturing Company» (TSMC) kompaniyasi esa «Apple», «NVIDIA», «AMD» va «Qualcomm» kabi korxonalarga chip yetkazib beradi.
«Bloomberg Economics» (iqtisodiy tahlilchi tashkiloti) joriy yil boshida Tayvanda mojaro yuzaga chiqishi mumkin bo‘lgan beshta ssenariyni modellashtirdi. Eng yomon holatda, AQSH va Xitoy o‘rtasidagi to‘liq harbiy to‘qnashuv jahon miqyosida taxminan 10,6 trillion dollar zarar keltirishi mumkin.
Bu raqam dunyo yalpi ichki mahsulotining (YaIM) qariyb 10 foiziga teng va 2008-yil moliyaviy inqirozi hamda COVID-19 pandemiyasi birgalikda yetkazgan zarardan ham ko‘proq bo‘lardi.
Hatto to‘liq urushga yetib bormaydigan blokada ssenariysida ham, dunyo YaIM birinchi yilidayoq taxminan 2,8 foizga qisqarishi mumkin. Agar Tayvan chip ishlab chiqarishini to‘xtatsa, elektronika, avtomobil va sanoat uskunalari bo‘yicha butun ishlab chiqarish zanjiri yetishmovchilikka duch keladi.
Xitoy dunyoning ikkinchi yirik iqtisodiyoti va ishlab chiqarish markazidir. Mojarodan so‘ng sanksiyalar yoki savdo cheklovlari xalqaro ishlab chiqarishni yanada izdan chiqarib, moliyaviy zarar ko‘lamini oshiradi.
So‘nggi harbiy harakatlarning boshlanish vaqti vaziyatga yana bir bosim omilini qo‘shdi. Yana bir holat shuki, ushbu parvozlar jahon tavakkali allaqachon ortgan bir paytda, ya’ni AQSH va Erondagi mojarolar hamda Yaqin Sharqda beqarorlik kuchayib turgan bir vaqtda amalga oshirilmoqda.
Tayvan mudofaa vaziri Wellington Koo esa Xitoy harbiy aviatsiya harakatlarining qisqa muddatda o‘zgarishlariga haddan tashqari ahamiyat qaratmaslik kerakligini uqtirdi.
Biroq, u har kuni orol atrofida Xitoy dengiz kemalari doimiy ravishda harakatlanayotganini ham alohida ta’kidladi.
Geosiyosiy tanglik oshar ekan, Bitkoin yuqori natijalarga erishmoqda
An’anaviy moliyaviy bozorlarda Yaqin Sharq va Osiyo-Tinch okeani mintaqasidagi keskinlik tufayli muammolar kuchaygan bo‘lsa-da, Bitkoin o‘z mustahkamligini namoyon qilmoqda.
Bozor qiymati bo‘yicha birinchi o‘rindagi kriptovalyuta — Bitkoin, 28-fevral kuni Erondagi mojaro keskinlashgandan buyon, qariyb 7 foizga oshdi va shu davrda «S&P 500» (indeks), «Nasdaq 100» (birja indeksi), oltin hamda kumushdan yaxshiroq natija ko‘rsatdi.
Ushbu maqola yozilayotgan vaqtda Bitkoin narxi 73 916 dollarga yetib, so‘nggi olti haftadagi eng yuqori nuqtasiga yaqinlashdi. U fevral oyidagi 60 000 dollarlik past ko‘rsatkichidan qariyb 25 foizga tiklandi.
«Bernstein» (tahliliy kompaniya) eksperti Gautam Chhugani Bitkoinning barqarorligi sababini, birinchi navbatda, uning asosiy tarkibiy xususiyatlari bilan izohladi.
«Ehtimol, jismoniy mojaro paytida ko‘pchilik Bitkoinning eng qulay — chegaradan oson o‘tuvchi, raqamli va suyuq aktiv, eng asosiysi, qarshi tomon xatari yo‘qligini anglay boshlaydi», – deb yozadi Holger Shkapits, Gautam Chhugani fikriga tayanib. (manba)
«Bernstein» ma’lumotiga ko‘ra, Bitkoin zaxirasining qariyb 60 foizi bir yildan beri harakatsizligicha qolmoqda. Ko‘proq Bitkoin ETF-larga, kompaniya zaxira fondlariga va uzoq muddatli saqlashga oqib kelar ekan, qisqa muddatli sotuv bosimi keskin vaziyatlarda ahamiyatini yo‘qotishi mumkin.
AQSHda joylashgan spot Bitkoin ETF-lari ketma-ket uch hafta davomida jami 2,1 milliard dollardan oshiq pul oqimini qayd etdi, bu yil boshidan hozirgacha bo‘lgan chiqimlar deyarli to‘liq qoplandi.
Kiyosaki tarixiy pufak haqida ogohlantirmoqda va bitkoin narxi 750 000 dollarga yetishini taxmin qilmoqda
Biroq, barcha tahlilchilar global iqtisodiy vaziyatni asta-sekin davom etayotgan jarayon sifatida baholamayapti. Yozuvchi va investor Robert Kiyosaki jahon iqtisodiyoti tarixdagi eng katta «pufak» – ya’ni haddan tashqari sun’iy taraqqiyot bosqichiga yaqinlashayotganini ogohlantirdi.
«Pufak so‘nganidan keyin, menimcha, oltin bir yil ichida bir unsiyasi 35 000 dollarga chiqadi… Bitkoinning bir tokeni esa qulashdan keyingi bir yil ichida 750 000 dollarga yetadi», — deb yozdi Kiyosaki. (manba)
Kiyosaki efiriumning (ETH) narxi qulashdan bir yil o‘tib 95 000 dollarga chiqishini ham prognoz qildi. U muayyan sabablarni ko‘rsatmagan, faqat tahlikali pallaga yaqinlashganini ta’kidlagan xolos.
Bu bashoratlar barcha mutaxassislar tomonidan to‘liq qo‘llab-quvvatlanmaydi. Biroq, Tayvan atrofidagi harbiy bosimning ortishi, Yaqin Sharqda davom etayotgan mojaro va global iqtisodiy beqarorlik Bitkoinning tizimli qiyinchiliklar davridagi o‘rni haqidagi munozaralarni yanada kuchaytirdi.
