Bir qarashda, «Telegram» ijtimoiy tarmog’i va uning «TON» kriptovalyutasi milliardlab foydalanuvchiga ega bo‘lib, dunyoni zabt etishi katta bo‘lishi mumkin deb o‘ylash mumkin. Biroq, boshqa ko‘plab kriptovalyutalar singari, «TON» ham so‘nggi bir yil ichida yaxshi natija ko‘rsatgani yo‘q, bozor sovuq paytlarni boshdan kechirmoqda.
Blokcheyn tizimi 2024-yildagi eng yuqori cho‘qqisidan beri deyarli 700 million dollarlik TVL (umumiy bloklangan qiymat) yo‘qotdi. Endi savol tug‘iladi: «TON» butunlay tugadimi yoki ajoyib qaytish hali oldinda?
Tonkoin fojiasi
Ma’lumot to‘plovchi «CoinGecko» (internet servisi) xabariga ko‘ra, «TON» narxi so‘nggi bir yil ichida 67 foizga tushdi. Bu «TON» uchun jiddiy pasayishdir.
Avvalroq, «Telegram» ijtimoiy tarmog‘iga asoslangan «memkoin»lar, jumladan, Notcoin va Hamster Kombat yordamida «Toncoin» 2024-yil iyun oyida $8 dan yuqori tarixiy maksimum (barcha vaqtlar eng yuqori narxi) ko‘rsatkichiga chiqdi.
«TON» narxi 2024-yilning oltin davriday bo‘lmasada, «Telegram» ijtimoiy tarmog’i ekotizimida hali ham rivojlanish davom etmoqda.
AQSHdagi qulay sharoit tufayli 2025-yil iyul oyida «Telegram Wallet» (Telegram hamyoni) amerikaliklar uchun ham foydalanish imkoniyati yaratildi.
2025-yil noyabrida «Coinbase» (birja) nihoyat «TON»ni o‘z platformasiga qo‘shdi. Bu esa «Telegram» ijtimoiy tarmog’ining AQSHdagi taxminan 100 million foydalanuvchisini inobatga olganidan dalolat beradi.
Endi, 2026-yil boshida, «Telegram» ijtimoiy tarmog’i butun dunyo bo‘ylab «Sunʼiy intellekt» va «TON»ni birga olib kelmoqda.
Ko‘plab DAT kayfiyati
«TON» ekotizimi tobora mustahkamlanayotganidan dalolat, chunki endi bu atrofda bir nechta Raqamli aktivlar xazinasi (Digital Asset Treasuries, DATs) tizimlari faoliyat yuritmoqda. Eng mashhuri — Manuel Shtots boshqaruvidagi «TON Strategy» (NASDAQ: TONX) kompaniyasi.
Bundan tashqari, «AlphaTON» (NASDAQ: ATON) ham bor. U 2025-yil sentyabrida «Portage Biotech» nomidan o‘z faoliyatini yangilab, «TON – Sunʼiy intellekt» rivojlanishiga yangi sur’at berishga xizmat qilmoqda.
Bu o‘zgarishlarning markazida esa, «Telegram» ijtimoiy tarmog’i asoschisi Pavel Durov 2025-yil oxirida e’lon qilgan markazsizlashtirilgan «Cocoon AI» protokoli turibdi.
«AlphaTON» kompaniyasi markazsizlashtirilgan Sunʼiy intellekt tarmog‘ini kengaytirish uchun 46 million dollarlik NVIDIA» grafik protsessorlari (GPU) kelishuviga erishdi. Bu orqali, kompaniya bozorning markaziy yirik o‘yinchilaridan bo‘lgan «OpenAI», «xAI» kabi tashkilotlar bilan bellasha oladi.
«Meni nazarimda, dunyodagi eng yirik superilovalarga qarasangiz, ularning aksariyatida o‘zining Sunʼiy intellekti mavjud», — dedi «AlphaTON» bosh direktori Brittani Kayzer nashrga «BeInCrypto».
Ko‘plab markaziy Sunʼiy intellekt kompaniyalari va kriptovalyutaga asoslangan markazsizlashtirilgan tarmoqlar orasidagi asosiy farq shuki, ularning iqtisodiy tizimi o‘z-o‘zini ta’minlaydi.
«AlphaTON» kabi tashkilotlar ishlab chiquvchilarga «Cocoon AI»ga asoslangan ilovalarni «Telegram» ijtimoiy tarmog’i ichida yaratish uchun hisoblash xizmatlarini taklif qilmoqda.
Lekin, bu yerda bir yangilik bor — «Cocoon AI»dan foydalanish uchun dasturchilar xizmatlar uchun «TON» valyutasida to‘lov qilishlari kerak bo‘ladi. Bu «Bittensor» tizimidagi iqtisodiy modelga o‘xshaydi: unda maynerlar markazsizlashtirilgan Sunʼiy intellekt hisoblash quvvatlarini taqdim etsa, foydalanuvchilar xizmatlar uchun «Bittensor»ning «TAO» tokenlarida to‘lov qilishlari kerak.
Markazlashmagan sunʼiy intellekt (AI) iqtisodiyoti
Kriptovalyutalar, xususan, «TON» qiymatini oshirish uchun unga bo‘lgan talabni kuchaytirish — narxlarni yuqorilantiradi. «AlphaTON» va uning strategik maslahatchisi, «Skybridge Capital» (investitsion kompaniya) asoschisi Entoni Skaramuchchi uchun aynan shu jihat qiziqarli tuyuladi.
U Donald Tramp boshqaruvi davrida Oq uy Axborot siyosati bo‘yicha direktor vazifasini o‘n kun bajargan. Skaramuchchi bu davr haqida hazillashib aytadi: «Aslida bu soniyalarday qisqa — to‘g‘rirog‘i, 954 000 soniya», deydi u. Skaramuchchi turli kriptovalyutalar bilan faol shug‘ullanadi va bozorning qiyin damlaridan cho‘chib, umidsizlikka tushmaydi.
So‘nggi bir yilda Bitkoin narxining dinamikasi. Manba: CoinGecko
«Haqiqatan ham, 10-oktabrda barcha kriptovalyutalar, jumladan, Bitkoin uchun ham og‘ir «qorli qish» keldi», — dedi Skaramuchchi «BeInCrypto» axborot servisi nashriga.
U boshchiligidagi «Skybridge Capital» kompaniyasi «TON» hamda uning ekotizimiga hattoki kriptoboʻzorlardagi so‘nggi noaniqliklardan avval ham faol sarmoya qilgan edi.
«Men bir nechta blokcheyn tarmoqlarining jamiyatini va ularning turli rollarini qo‘llab-quvvatlovchi odamman». Entoni Skaramuchchi «AlphaTON» kompaniyasi (blokcheyn tarmog‘i) hamkori sifatida ushbu loyiha strategik rivojiga yordam bera olishini aytdi. «Men strategik maslahatchi sifatida jamoaga qo‘shildim. Biz marketing bo‘yicha yordam ko‘rsatmoqdamiz. Shuningdek, tarmoqni rivojlantirish borasida ham faoliyat yuritamiz».
«AlphaTON» kompaniyasi (blokcheyn tarmog‘i) rahbari Kayzer, TON, «Telegram» (ijtimoiy tarmog‘i) va Sunʼiy intellekt hamkorligi kelajagini yorqin deb hisoblaydi. U «Telegram» (ijtimoiy tarmog‘i) ichidagi saqlovchi Telegram Wallet (kripto hamyon) xizmatini kelajak iqtisodiyotining asosiy harakatlantiruvchi kuchi deb hisoblaydi. Bu iqtisodiyotni butunlay ilova ichida shakllantirish mumkin.
«Telegram» (ijtimoiy tarmog‘i) foydalanuvchilari bir oyda bir milliarddan ortiq. Hamyon xizmatidan esa 200 milliondan ortiq foydalanuvchi foydalanadi», – deya ta’kidladi Kayzer.
Superilovada sunʼiy intellekt (AI) roli
Sunʼiy intellekt mahsulotlarini kundalik hayotda ko‘rishimiz mumkin, biroq ko‘pchilikka ochiq «OpenAI» korporatsiyasi mahsuloti ChatGPTdan tashqari, aksariyat sunʼiy intellekt xizmatlari mavjud dastur xizmatlarida ishlaydi.
Masalan, «Google» kompaniyasining Gemini sunʼiy intellekti «Google Search» xizmatida mavjud. XAI kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan Grok esa «X» (ijtimoiy tarmog‘i)da ishlaydi. «Meta» (ijtimoiy tarmog‘i) kompaniyasining Sunʼiy intellekti esa Facebook, WhatsApp va Instagramda faoliyat yuritadi.
«Mening kuzatishimcha, dunyodagi eng yirik “super ilovalar”ning aksariyati o‘z sunʼiy intellektiga ega», – dedi Kayzer.
Telegram (ijtimoiy tarmog‘i)ning Cocoon AI funksiyasi boshlanganida ko‘p e’tibor qozonmagan bo‘lsa-da, «Telegram» (ijtimoiy tarmog‘i) «superilova» platformasi — ya’ni, bir nechta funksiyani o‘zida mujassam qilgan ilova — ichida asta-sekin rivojlanish imkoniyatiga ega. Telegram ana shunday ilova hisoblanadi.
Kayzerning ta’kidlashicha, «AlphaTON» kompaniyasining asosiy maqsadi ham aynan shu yo‘lda faoliyat yuritishdir.
«Biz birinchi PIPE sarmoyamizni TON zaxirasini sotib olish uchun to‘pladik. Bu zaxiralarni steyking qilish va validatsiya orqali TONdan daromad olishga sarflayapmiz», – dedi u.
«AI Statistics» (statistika xizmati) ma’lumotiga ko‘ra, sunʼiy intellekt sohasining umumiy qiymati 2026 yilga kelib 900 milliard dollardan oshishi kutilmoqda.
«Endilikda, AI uchun ish jarayonida GPUlarni taqdim etib, TON ishlab olish orqali ham daromad topyapmiz. Shundan tushgan foydani yana steyking qilib, TONdan qo‘shimcha foyda olamiz». Shunday qilib, «AlphaTON»ning faoliyati butunlay TON atrofida qurilgan.
Hamma narsa sunʼiy intellekt bilan ijobiy ko‘rinishda bo‘lishi uchun
Kriptovalyuta sohasi va Sunʼiy intellekt yo‘nalishi keng daromad manbalarini izlamoqda. Ommaviy kompaniyalar sifatida, DAT (jamoatchilikka ochiq tashkilotlar)lar muvaffaqiyatli ishlashi uchun barqaror daromadga ega bo‘lishlari zarur. Shuning uchun ko‘pchilik DATlar o‘z aktivlarini boshqa sohalarga ham yo‘naltira boshladi. Masalan, «AlphaTON» (blokcheyn tarmog‘i) bu borada Sunʼiy intellekt bilan ham shug‘ullana boshladi.
Sunʼiy intellekt bozorining faolligi va ko‘plab agentlar yordamida odamlar uchun kriptovalyuta — masalan, TON — orqali xizmatlar ko‘rsatilishi, ayrim investorlarni yangi istiqbol va umidli bozorga jalb qilmoqda. Ular valutalar bozorining zaifligini ortda qoldirib, yangi yutuqlarga umid qilmoqda.
«Bu juda katta imkoniyat, deb o‘ylayman. «Telegram» (ijtimoiy tarmog‘i)da ko‘plab mustaqil dasturchilar yangi DeFi mahsulotlarini ishlab chiqishyapti. Bu ilovalarda Sunʼiy intellekt agentlari foydalanuvchi nomidan moliyaviy tranzaksiyalarni amalga oshirayapti», — deya to‘ldirdi Kayzer.
Entoni Skaramuchchi ham bu faoliyatni yanada diversifikatsiya qilishda yordam ko‘rsatish niyatida.
«Umid qilamanki, aynan shu sohada bir nechta sarmoya loyihalarimiz bo‘ladi va ularga biz mas’ul bo‘lamiz. Ular «AlphaTON» (blokcheyn tarmog‘i) tomonidan boshqariladi», — deya «BeInCrypto» (axborot xizmati)ga ma’lumot berdi u.
Ko‘plab uzoq muddatli qarashga ega investorlar uchun bu siklik jarayon. Skaramuchchi uchun «AlphaTON» (blokcheyn tarmog‘i) «Telegram» (ijtimoiy tarmog‘i) va TON ekotizimidagi eng faol va turli sohalarda sarmoya yurgizuvchi subyekt hisoblanadi. U kelgusida TONning 2024-yildagi muvaffaqiyatlariga yana erisha oladi, deb hisoblaydi.
«Menimcha, dastlab reja asosida harakat boshlaymiz va keyingi 24–36 oy ichida kompaniyamiz yaxshi daromadga, yuqori o‘sish sur’atiga ega bo‘ladi», – deya qo‘shimcha qildi Skaramuchchi.
