Prezident Donald Tramp dushanba kuni, 3-avgustda, «ExxonMobil» (neft kompaniyasi) va «Chevron» (neft kompaniyasi) Eron urushi davrida «haddan tashqari ko‘p daromad topgani»ni aytdi. U, shu bilan birga, har ikkala kompaniyani benzin narxlarini arzonlashtirishga chaqirdi.
Har ikkala yirik neft kompaniyasi Trampning ushbu so‘zlaridan uch kun oldin, ikkinchi chorak uchun rekord darajadagi moliyaviy natijalarni e’lon qilgandi. Yuqoridagilardan tashqari, Tramp o‘zini ko‘pincha an’anaviy yoqilg‘i sanoati tarafdori sifatida ko‘rsatadi.
Tramp nima dedi?
AQSh Oq uyida jurnalistlar bilan muloqotda, Tramp har ikkala kompaniyani to‘g‘ridan-to‘g‘ri nomlab, neft ta’minotining qisqarishidan unumli foydalanayotganini ko‘rsatdi.
«Ular yetishmovchilik hisobidan juda ko‘p pul ishlashmoqda. Bu menga yoqmaydi.»
Donald Tramp, CNBC (axborot agentligi)
Donald Tramp, shuningdek, kompaniyalar o‘z daromadlarining bir qismini iste’molchilarga qaytarishi kerakligini aytdi. U urush tugaganidan so‘ng, benzin narxlari «keskin pasayishini» bildirdi.
U, yana alohida ravishda, «Chevron» (neft kompaniyasi) rahbari Mayk Uirtni hukumatining energiya siyosatini ochiq maqtamaganligi uchun tanqid qilganini bildirib o‘tdi.
Fevraldan buyon neft bozoridagi tebranishlar
Xom neft narxlari ancha o‘zgardi: 28-fevral kuni AQSh va Isroil Eronga zarba bergach, Brent neftining bir barrel narxi 72 dollardan tezda 120 dollarga yetdi. Eron asosiy xalqaro savdo yo‘li bo‘lmish Hormuz bo‘g‘ozyorligini yopishga harakat qilgan edi. Faqat mart oyining o‘zidayoq Brent narxi 51 foizga oshdi — bu o‘z tarixiy rekordi bo‘ldi.
Endilikda narxlar pasaydi, lekin baribir beqarorligicha qolmoqda. Iyul oxiriga kelib, Brent narxi 82 dollargacha tushdi, sababi Eron hujumlarni to‘xtatishini bildirgandi. Dushanba kuni esa xom neft yana 5 foizga arzonladi; bunga AQSh va Eron o‘rtasida muzokaralar kutilayotgani sabab bo‘ldi.
Shunga qaramay, AQSh neft fyucherslari aprel-iyun oylarida o‘rtacha 92 dollarni tashkil etdi. Bu birinchi chorakka nisbatan 27 foiz ko‘p. Benzin narxi ham xuddi shunday ko‘tarildi. Bu hafta mamlakat bo‘yicha benzin litrining o‘rtacha narxi 4,09 dollar bo‘ldi, urushdan oldin esa narx 2,98 dollar edi (AAA (avtomobil tashkiloti) ma’lumotiga ko‘ra). Narxlarning shunchalik oshib ketishi AQSh Markaziy banki (Federal Reserve) bir yildan beri kuzatib kelayotgan inflyatsiya ko‘rsatkichlariga ham ta’sir ko‘rsatdi.
Daromadlar qayerdan paydo bo‘ldi?
«Chevron» va «ExxonMobil» (ikkalasi ham neft kompaniyalari) juma kuni o‘zgacha darajadagi moliyaviy natijalarni e’lon qildi. «Chevron» kompaniyasining yillik foydasi to‘rt barobar ko‘payib, 12,1 milliard dollarga yetdi (o‘tgan yil shu paytda 2,5 milliard dollar edi). «ExxonMobil» daromadi esa ikki barobardan oshdi va 7,1 milliard dollardan 14,5 milliard dollarga yetdi.
Foydaning o‘sishi qisman yuqori neft narxlari bilan bog‘liq. Biroq, asosiy omil — neftni qayta ishlash (rafinatsiya)dan olinadigan foydaning keskin ko‘paygani bo‘ldi. Har ikki kompaniya o‘z zavodlarini imkon boricha maksimal quvvatda ishlatdi. Chunki urush tufayli Yaqin Sharqdagi boshqa bir qancha neft zavodlari ishdan chiqdi. «Chevron» o‘ziga tushgan yirik daromadning katta qismini 8,4 milliard dollar qarzdorlikni qisqartirishga yo‘naltirdi. «ExxonMobil» esa 9,4 milliard dollarni aksiyadorlar orasida dividend va aksiyalar qayta sotib olish orqali tarqatdi.
Tramp chiqishidan so‘ng har ikki kompaniya aksiyalari biroz pastlagan: «Chevron» qariyb 2 foizga, «ExxonMobil» esa biroz tushgan.
Tramp tomonidan yirik neft kompaniyalariga nisbatan ochiq bosim bu sanoatga bo‘lgan odatiy do‘stona munosabatiga qarshi harakatdir. Biroq, narxlarning pasayishini bu bosim keltirib chiqaradimi-yo‘qmi — barchasi urush qancha davom etishiga va neft yetkazib berish uzilishlari doimiyligiga bog‘liq. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi shu omillarga taqaladi.
