Donald Tramp AQSH Prezidenti «favqulodda vaziyatlarda elektr energiyasi bo‘yicha auktsion» tashkil etishni e’lon qilishi rejalashtirilmoqda. Bu tashabbus texnologik kompaniyalarni yangi elektr stansiyalarini moliyalashga undaydi.
Ushbu tashabbus elektr energiyasi narxining oshib borayotganini yengillashtirishga qaratilgan. Mazkur reja 2026-yil o‘rtalarida bo‘lib o‘tadigan saylovlar arafasida ham kriptovalyuta sohasini, ham butun iqtisodiyotni bevosita ta’sir qilishi mumkin.
Donald Trampning favqulodda vakolatlarini sotish auksioni nima?
«Bloomberg» axborot agentligining xabar berishicha, Donald Tramp Shimoliy-Sharqiy AQSH shtatlari gubernatorlari bilan birgalikda mamlakatdagi eng yirik elektr tarmog‘i operatori «PJM» (elektr tarmog‘i operatori)ni elektr energiyasi bo‘yicha auktsion o‘tkazishga undamoqda. Ma’muriyat va shtat rahbarlari ushbu taklifni rasmiy hujjat sifatida emas, balki «tamoyillar bayonoti» tarzida ilgari surishi kutilmoqda.
Donald Trampning «Milliy energiya ustuvorligi kengashi» (maslahat organi) va Pensilvaniya, Ogayo, Virjiniya hamda boshqa bir qator shtatlar gubernatorlari ushbu hujjatga imzo chekishi rejalashtirilgan.
Tashabbusga ko‘ra, texnologik kompaniyalar 15 yil davomida yangi elektr stansiyalarini qurish bo‘yicha shartnomalar uchun savdoda qatnashadilar. Uzoq muddatli shartnomalar yangidan 15 milliard AQSH dollariga teng bo‘lgan elektr stansiyalarini qurish imkonini beradi. Shu tarzda texnologik kompaniyalar elektr energiyasidan foydalanishidan qat’i nazar, qurilgan stansiyalarning xarajatlarini to‘laydi.
«PJM» kompaniyasi (elektr energiyasi operatori) o‘zi xizmat ko‘rsatadigan hududda, ya’ni Atlantika sohilidan to Markaziy G‘arbiy hududgacha, 67 milliondan ortiq aholiga elektr energiyasi yetkazib beradi. Ayrim hududlarda, xususan Virjiniya shimolidagi katta data markazlar aynan shu kompaniya tarmog‘iga ulangan.
Mamlakatda energiya inqirozi favqulodda choralarni ko‘rishga olib keldi
Taklif etilayotgan favqulodda vaziyat auktsioni AQSH elektr energiyasi bozoriga jiddiy aralashuv hisoblanadi. «Donald Tramp Prezident bo‘lganidan beri neft va benzin narxi pasayganini bir necha bor ta’kidlab kelmoqda.» Ammo bu orada elektr energiyasi narxi teskari yo‘nalishda harakat qilmoqda, chunki talab doimiy o‘smoqda.
Bu talabning katta qismi yirik data markazlardan kelmoqda. Ma’muriyat va texnologik kompaniyalar bu markazlar iqtisodiy rivojlanish hamda «sunʼiy intellekt» sohasida AQSHning raqobatliligi uchun zarur deb hisoblaydi.
Lekin bu markazlar uy xo‘jaliklari uchun elektr energiyasi narxining oshishiga ham sabab bo‘lmoqda. 2025 yil sentabr oyida AQSHda chakana elektr energiyasi narxi 1 kilovatt-soat uchun 18,07 sentga yetib, 7,4% ga oshdi va tarixiy maksimumga yetdi. Aholi uchun elektr narxi bundan ham ko‘proq oshgan.
«National Energy Assistance Directors Association» (Milliy Energiya Yordam Direktorlari Uyushmasi) tashkilotining ma’lumotiga ko‘ra, 2025-yil yanvaridan avgustiga qadar narxlar 10,5% ga oshgan. Bu so‘nggi o‘n yildan ortiq vaqt ichidagi eng yirik o‘sishlardan biridir.
«Biz duch kelayotgan elektr energiyasi inqirozi asosan sunʼiy intellektga bo‘lgan talab tufayli yuzaga kelmoqda va bunga aralashuvsiz vaziyat yanada og‘irlashishi aniq», — deb yozadi «The Kobeissi Letter» axborot nashri X ijtimoiy tarmog‘ida.
Bitkoin maynerlariga ta’siri
Bundan tashqari, elektr energiyasi bo‘yicha raqobat endilikda «sunʼiy intellekt» uchun yaratilgan markazlar foydasiga o‘zgarib bormoqda. Ilgari arzon elektrdan foydalangan «Bitkoin» maynerlari endi bozorda yetakchilikni yo‘qotmoqda, chunki «AI» (Sunʼiy intellekt) data markazlari uzoq muddatli elektr shartnomalarini qo‘lga kiritmoqda.
Texas shtatida 2025-yilda yirik iste’molchi talablari 226 gigavattga yetdi. Ayniqsa, hozirgi vaqtda yangi elektr so‘rovlari bo‘yicha «AI» (Sunʼiy intellekt) kompaniyalari umumiy so‘rovlarning 73 foizini tashkil etmoqda va «Bitkoin» maynerlarini ortda qoldirdi. Kommunal xizmat ko‘rsatuvchi kompaniyalar ham AI markazlarini afzal ko‘radi, chunki ular uzluksiz va ishonchli elektrni talab qiladi hamda yuqoriroq to‘lovlarni amalga oshiradi.
Ushbu iqtisodiy haqiqat natijasida yirik maynerlar, jumladan «Galaxy Digital» investitsiya kompaniyasi, «CleanSpark» va «IREN» ham moslashishga majbur bo‘ldi. 2025-yil noyabr oyida esa «Bitfarms» kompaniyasi Vashington shtatidagi mayning markazini AI va yuqori samarali hisoblash (HPC/AI) ishlariga moslashtirish rejalarini e’lon qildi.
«Faqatgina Vashingtondagi ob’yektimizni GPU-xizmatiga o‘tkazish natijasida, biz ilgari Bitkoin mayningi orqali hech qachon olmagan sof daromadga erishishimiz mumkin. Bu kompaniyaga barqaror pul oqimini ta’minlab, faoliyat, boshqaruv va qarz xizmatlari xarajatlarini qoplashda yordam beradi va kapital-investitsiyalarni ham moliyalash imkonini beradi. Shu sababli biz 2026-2027 yillarda Bitkoin mayning faoliyatimizni bosqichma-bosqich to‘xtatmoqchimiz», — deya ta’kidladi «Bitfarms» kompaniyasi bosh direktori Ben Ganyon.
Demak, agar Donald Trampning taklif qilgan favqulodda elektr auktsioni natijasida elektr narxlari haqiqatan tushsa, bundan «Bitkoin» maynerlari bevosita manfaatdor bo‘ladi. Mayning faoliyatining foydaliligi energiya qiymatlariga bog‘liqdir.
Arzon elektr hisobiga operatsion xarajatlar kamayadi va foyda marjasi ortadi. Yangi energiya ishlab chiqarish quvvatlari barpo etilishi esa elektr ta’minotida bosimni yumshatib, eng yuqori narxlar kuzatilgan hududlarda maynerlarga bilvosita yordam beradi.
Bu, shuningdek, AI markazlariga qaratilgan infratuzilma rivojlanishini sekinlashtirishi mumkin. Ba’zi mayning kompaniyalari raqobatdosh bo‘lib qolishga, AI uchun ishlovchi yuqori samarali hisoblash xizmatlariga oʻtmasdan faoliyatini davom ettirishga imkon topadi. Shu bilan birga, mazkur rejada diqqat uzoq muddatli yangi energiya ishlab chiqarish obyektlariga qaratilgan. Bu esa, ta’sir tezda emas, bosqichma-bosqich seziladi, deganidir.
