Donald Tramp qayta Oq uyga qaytganda, kriptovalyuta bozori aksariyat hollarda tanish ssenariyni kutgan edi. Kriptovalyutani qo’llab-quvvatlovchi nutqlar, do’stona tartibga solish, yirik tashkilotlarning sarmoyalari va rizo riskka bo’lgan yangi ishtaha – bularning barchasi muhim buqa bozori uchun asos bo’lishi kerak edi.
Aksincha, 2025 yil yakuniga yaqinlashar ekan, kriptobozor yilni ancha past ko‘rsatkichlarda yakunlamoqda, ya’ni «Biden» davrining eng yuqori cho‘qqisining atigi 20 foizida turibdi.
Donald Tramp davrida ham kriptovalyuta bozori Bayden davridagi darajaning atigi 20 foiziga yetdi
Aynan shu ziddiyat kriptosohada chuqurlashayotgan tortishuvning negizida turibdi: kripto muammoli bosqichda to‘xtab qoldimi yoki undan ham muhimroq, asosiy tamoyillar buzildimi?
«Kriptovalyuta bozori ishdan chiqdi, buni tan olish va e’tirof etish vaqti keldi», — deya ta’kidladi Ran Neyner, «Crypto Banter» (kripto media loyihasi) tahlilchisi va boshlovchisi.
Tahlilchi asosiy tahliliy ko‘rsatkichlar bilan narxlar orasidagi misli ko‘rilmagan tafovutni ta’kidladi. Ran Neynerning fikricha, 2025 yilda «buqa bozori uchun barcha sharoitlar mavjud edi»:
- Ko’p miqdordagi likvidlik;
- Kriptovalyutaga do‘stona AQSh hukumati;
- Spot ETF’lar (ayniqsa, Bitkoin va Efirium asosidagi);
- Maykl Seylor kabi investorlarning Bitkoinni faol yig‘ib borishi;
- Davlat va suveren jamg‘arma (mustaqil davlat fondlari)lar ishtiroki;
- Aksiyalar hamda oltin va kumush kabi qimmatbaho metallar tarixiy maksimum darajaga chiqqani.
«Bularning barchasi bo‘lsa-da», dedi Ran Neyner, «2025 yilni ancha past ko‘rsatkichda yakunlayapmiz va Biden davridagi natijamizning atigi 20 foizidamiz».
Bu esa shuni anglatadiki, endilikda oddiy izohlar o‘z kuchini yo‘qotmoqda. To‘rt yillik tsikllar, likvidlikning qisilib qolishi yoki kriptoda IPO (Dastlabki ommaviy taklif) darajasiga chiqish haqida nazariyalar endi chinakam izohdek emas, balki sharh va bahonagacha bo‘lib qolmoqda.
Neyner fikricha, natijada bozorda faqat ikki yo‘nalish qoldi:
- Yashirin tuzilmaviy sotuuvchi yoki mexanizm narxlarni bosib turibdi, yoki
- Kripto bozorida, oxir-oqibat, muvozanatga qaytish bilan «hammasini ortda qoldiradigan katta savdo» bo‘lishi mumkin.
Hamma ham biror narsa buzilganiga rozi emas
Bozor sharhlovchisi «Gordon Gekko» (X ijtimoiy tarmog’i foydalanuvchisi) bunga qarshi chiqqan. Uning fikricha, mavjud qiyinchiliklar ataylab va tuzilmaviy tarzda yuzaga kelgan, lekin bu buzilish emas.
«Hech narsa buzilmagan; bular bozor tashkilotchilari xohlagandek. Hissiyot so‘nggi yillardagi eng past darajada; kredit hisobiga savdo qilganlar hammasidan ayrilyapti. Kripto bozorida muvaffaqiyat osonlikcha kelmaydi; faqat kuchlilar mukofotlanadi», — deya yozadi.
Bu fikrlar kriptovalyuta bozorining oldingi davrlaridan tub farq qilishini ko‘rsatadi. Trampning birinchi prezidentlik davrida, ya’ni 2017—2020 yillarda, kriptosohada tartibga solish deyarli bo‘lmagani tufayli bozor o‘sib borgan edi.
O‘sha paytda xususiy (oddiy) investorlarning savdosi ustun bo‘lgan; kredit hisobiga savdo cheklanmagan, va narxlar tez harakat qilib, asosiy iqtisodiy asoslardan ancha yiroqqa chiqib ketgan.
Biden davrida esa rasmiy yondashuv ustun bo‘ldi. Qoidabuzarlikka qarshi qat’iy siyosat xavf olishni chekladi, ETF’lar, kafillik xizmatlari va muvofiqlik tizimlari esa kapital harakati va ko‘chishini o‘zgartirdi.
Qiziq tomoni shundaki, kriptoga eng katta umid uyg‘otgan ijobiy omillar aynan shu cheklangan davrda yuzaga chiqdi:
- ETF’lar – Bitkoinga asosiy kirishni ochdi
- Katta tashkilotlar mablag‘ ajratdi, lekin ko‘pincha xavfsiz usulda va mexanik ravishda balanslash bilan shug‘ullandi
- Likvidlik bor edi, lekin u ko‘proq an’anaviy moliya tizimlariga (TradFi) emas, blokcheyn asosidagi ekotizimlarga oqib o‘tmadi
Natijada ko‘lam bor, ammo avvalgi yangilanma (reflektivlik) yo‘qoldi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi.
Yangi kriptovalyuta tartibida Bitkoin o‘z mavqeini saqlab turibdi, altkoinlar esa inqirozga yuz tutmoqda
Bu tuzilma o‘zgarishi ayniqsa altkoinlar uchun og‘riqli bo‘ldi. Shuningdek, Shanaka Anslem kabi tahlilchilar va asosiy yirik soha vakillari yagona kriptovalyuta bozori endi mavjud emasligiga ishora qilmoqda.
Endilikda, 2025 yilda bozor «ikki o‘yin»ga ajraldi:
- Instituttsional kripto: Bitkoin, Efirium va ETF’lar, past o‘zgaruvchanlik va uzoq muddatli yondashuv bilan;
- E’tiborgagi kripto: millionlab tokenlar qisqa muddatli likvidlik uchun raqobat qiladi, ular aksariyat hollarda bir necha kun ichida qiymatini yo‘qotadi.
Endi kapital Bitkoindan altkoinlarga silliq harakatlanmaydi, ya’ni shunchaki altkoin mavsumiga o‘z- o‘zidan o‘tmaydi. Pul oqimi endi aniq bir vazifani bajarish uchun yo‘naltiriladi.
«…Hozir faqat ikki yo‘l bor: sabr-toqat va keng iqtisodiy ko‘lamda fikrlab, institutsional kriptovalyuta bilan ishlashingiz mumkin. Yoki tezlik va infratuzilma bilan e’tibor kriptosohasida o‘ynashingiz mumkin», — deb yozdi Anslem «X» ijtimoiy tarmog‘ida.
Ushbu fikr yetakchisining ta’kidlashicha, hozir altkoinlarni bir necha oy asosli sabab bilan ushlab turish eng yomon strategiyalardan biri hisoblanadi.
«Siz altkoin mavsumiga erta kelmadingiz. Endi mavjud bo‘lmagan bozor tuzilmasini kutyapsiz», — deb qo‘shimcha qildi u.
Balki, aynan to‘g‘ri yo‘nalishni topish savdogar uchun ishonch poydevoridir. Lisa Edvards ham shu fikrda bo‘lib, bozor ishtirokchilariga likvidlik oqimlarini tushunishga chaqiradi.
«Hammasi o‘zgaradi, sikllar o‘zgaradi, pul yangi yo‘nalishda harakat qiladi. Agar siz eski altkoin mavsumini kutayotgan bo‘lsangiz, aslida oldingizda harakatlanayotgan imkoniyatlarni qo‘ldan boy berasiz», — deya ta’kidlaydi Lisa Edvards «X» ijtimoiy tarmog‘ida.
Kventin Fransua ham shu fikrni ilmiy asosda mustahkamlaydi: 2025 yilda tokenlar soni avvalgi davrlardan ancha ko‘p. Bugun dunyoda 11 milliondan ortiq token mavjud. Shu sababli, 2017 yoki 2021 yillardagi kabi keng qamrovli altkoin mavsumi tashkil topishi ehtimoldan yiroq.
Qayta narxlash va tiklanish o‘rtasida: Kriptovalyutaning institutsional davrdan keyingi sinovi
Ayni paytda makroiqtisodiy bosimlar bozordagi hissiyotga ta’sir qilib turibdi. Nik Pakrin, sarmoya tahlilchisi va «Coin Bureau» tashkilotining hammuassisi, shuni qayd etadiki, Bitkoinning 100 haftalik harakatlanuvchi o‘rtacha (MA) chizig‘iga tomon pasayishi yana bir bor sunʼiy intellekt sharofatidagi pufakdan, AQSH markaziy bankining bo‘lajak rahbariyati borasidagi noaniqlikdan va yil oxirida soliqdan qochish uchun sotuvdan dalolat beradi.
«Yilni bunday sust yakunlash ehtimoli yuqori», — dedi u «BeInCrypto» nashriga elektron xabarda. «Bitkoin» sotuvlar kuchaygan taqdirda qisqa muddatga 80 ming dollardan pastroqqa tushib ketishi mumkinligi haqida ogohlantirdi.
Bugun kriptosohada hamma narsa o‘zgaryaptimi yoki shunchaki yangi qiyofa kasb etyaptimi, buni faqat vaqt ko‘rsatadi. Investorlar batafsil mustaqil tadqiqot o‘tkazishlari muhim.
Ammo bir narsa aniq: Donald Tramp davridagi kutgan natijalar hozir Jo Bayden davridagi bozor tuzilmasi bilan to‘qnash kelyapti. Endi eski uslub ishlamaydi.
«Asosiy» ish joylarida ishlayotgan iqtisodchilar va investorlarning muhokamalarida kriptovalyuta bozorida o‘ta og‘riqli narxlash yoki keskin tiklanish haydovi ehtimoli ko‘rilmoqda. Bu holat kriptosohani yangi — institutsionallikdan keyingi — qiyofasini shakllantirishi mumkin.
