AQSh prezidenti Donald Tramp AQSh Eronni «BUGUN TUNDA JUDA QATTIQ URADI» va keyinchalik taxminan 90 foiz Eron xom neft eksporti uchun muhim bo‘lgan Xarg orolini egallab olishini aytdi.
Neft narxi «Truth Social» ijtimoiy tarmog‘i orqali eʼlon qilingan postdan so‘ng bir necha daqiqa ichida yana 91 dollardan oshdi, shu paytda Bitkoin tez orada 63 000 dollardan pastga tushdi. Shu orada, energetika sohasidagi savdogarlar hamma yoqda geosiyosiy xavf uchun yuqoriroq qo‘shimcha narxlar belgilashdi.
Tramp Xarg orolini – Eron neftining asosiy tayanchini nishonga oldi
Donald Tramp bu tahdidni payshanba kuni, AQSh harbiy kuchlari Eron hududiga hujumlari qayta boshlanganidan bir necha kun o‘tib e’lon qildi. Tehron esa, ushbu hujumlar natijasida AQSh bilan tuzilgan o‘t ochmaslik bitimi ma’nosi yo‘qolganini bildirgan va javoban AQSh bazalariga zarbalar berganini aytdi.
«AQSh Eronni… BUGUN TUNDA JUDA QATTIQ URADI. Yaqin orada biz Xarg orolini, boshqa neft infratuzilma nuqtalarini egallaymiz va ularning neft hamda gaz bozorini to‘liq nazoratga olamiz, tıx Venezuela bilan qilganimizdek…» — deb yozdi Tramp o‘z postida.
Venesuela bilan qiyoslash amaldagi reja sifatida ko‘rsatilmoqda. «Vashington» (AQSh hukumati) 2026-yil yanvar oyida AQSh harbiylari Nikolas Maduro ustidan nazorat o‘rnatganidan buyon «Venesuela» (davlat) xom neft savdosi AQSh nazoratiga o‘tgan.
«Council on Foreign Relations» (xalqaro tashkilot) ma’lum qilishicha, to‘rt oyda deyarli 100 million barrel (taxminan 8 milliard dollarga teng) neft AQSh tomonidan boshqariladigan hisoblar orqali o‘tgan.
Xarg oroli bundan ham muhimroq boylik hisoblanadi. «CFR» (xalqaro tashkilot) ma’lumotiga ko‘ra, bu terminal Eron xom neftining taxminan 90 foizini dunyoga tashiydigan ulkan tankerlarni yuklaydi. Shu sababli, Eron iqtisodiyotidagi eng ko‘p xavf ostidagi aktiv hisoblanadi.
Eron ham o‘z tarafidan bosimni kuchaytirdi. O‘zbekiston fors ko‘rfazi sohil boshqarmasi «Hormuz qo‘ltig‘i» ni nomalum muddatga yopiq deb e’lon qildi. Shunday bo‘lsa-da, AQSh Markaziy Qurolli Kuchlari tijorat kemalari harakati davom etayotganini aytmoqda.
«JPMorgan» (xalqaro moliyaviy tashkilot) baholashicha, ko‘rinadigan tankerlar harakati urushdan oldingi darajaga nisbatan 15 foizgacha tushgan.
Tarix esa, bu hududni to‘liq yopilishiga ishonish asossizligini ko‘rsatadi. 1980-yillardagi «Tanker urushi» davrida Iroq boshlovchi bo‘lib Xarg orolini bir necha bor bombardimon qilgan, biroq Eron neft eksportini Lavan va Sirri orollariga yo‘naltirib, kuniga 1,5 million barrel eksport qilishni davom ettirgan edi.
Bitkoin 63 000 dollar atrofida ushlanib turibdi, neft esa tezda tiklandi
Amerika xom neftining bozor narxi payshanba kunining ko‘p qismida 90 dollarga tushgan bo‘lsa, postdan keyin 91,75 dollargacha oshdi. Boshqa tomondan, Bitkoin taxminan 62 680 dollarga tushganidan so‘ng, 62 841 dollarga qadar tiklandi, kun bo‘yicha 0,25% o‘sishni ko‘rsatdi, bu haqda «BeInCrypto» (kripto axborot platformasi) bozor ma’lumotlari tasdiqlaydi.
Ushbu o‘zgaruvchanlik Trampning oldingi sulh e’lon qilishidagi holatni eslatadi: Bitkoin, aksiyalardagi hamda neft tovarlaridagi xavfli aktivlar birdan narxini o‘zgartirgan edi.
Biroq tahlilchilar barqaror neft narxlari zarbasi (o‘zgartirilgan likvidlik bosimi) inflyatsiyaning ko‘tarilishi va xavfga bo‘lgan talabning pasayishi tufayli, kripto bozori uchun bosim bo‘lishi mumkinligini ogohlantirmoqda.
Bu orada Tehron ziddiyatni moliyalashtirish uchun kriptovalyutalarda harakat qilmoqda, jumladan, Hormuz orqali o‘tayotgan tankerlar uchun Bitkoin to‘lovi joriy qilish taklifi ham ilgari surildi.
Bugun tunda va’da qilingan harbiy zarbalar amalga oshsa, neft narxidagi yangi xavf mukofoti dam olish kunigacha saqlanib qolar-yo‘qligini aniqlaydi.
