Kriptovalyutalarni qabul qilish ko‘payib borayotgan bir paytda, korxonalar tez, litsenziyaga ega, qonunlarga rioya qiluvchi va amaliyotda foydalanish uchun haqiqiy xizmat ko‘rsatadigan kripto to‘lov provayderlarini izlamoqda. Bu ayniqsa operatsiyalar qiymati yuqori bo‘lgan, mijozlar talablari kuchli va to‘lovlar harakati batafsil tekshiruv talab qiladigan sohalarda dolzarb hisoblanadi.
«Transacta» kompaniyasi – sakkiz yildan buyon bozorda faoliyat yuritayotgan, korxonalarga kriptovalyuta to‘lovlarini qabul qilish va darhol almashtirishda yordam beradigan litsenziyalangan provayder tashkilotdir. U o‘z xizmatlari qatorida kripto-fakturalarni chiqarish, internet-do‘konlar uchun maxsus to‘lov oynasi, plastik karta orqali to‘lovlarni qabul qilish imkoniyatini taqdim etadi. Yaqin orada kriptovalyuta POS terminallari va to‘lovlarni chiqarish xizmatlari ham ishga tushiriladi.
Ushbu tashkilot Shveytsariya va Estoniya davlatlarida rasmiy tartibga solishdan o‘tgan va MiCA hujjatini ham topshirgan. «Transacta» tashkilotining yaqinda «zerohash» kompaniyasi bilan hamkorligi tufayli, endi AQSHning 49 shtatidagi bizneslar uchun ham xizmatlar ochildi.
Vaqt o‘tgan sayin, «Transacta» kompaniyasi yirik operatsiyalar va xususiy aviatsiya, yaxta sotish va ijarasi, ko‘chmas mulk, hashamatli turizm, qimmatbaho mahsulotlar savdosi va depozit xizmatlari kabi sohalarda katta tajriba to‘pladi.
Kompaniya biznes xizmatlaridan tashqari, yakka foydalanuvchilar uchun ham maxsus mahsulotlar ishlab chiqmoqda. Bular orasida raqamli hamyon, litsenziyalangan birja, bank kartalari va fyuchers (kelishilgan bitimlar) bor.
Quyidagi suhbatda «Transacta» tashkilotining Marketing bo‘limi rahbari Tatyana Tkachenko kompaniyaning kuchli tomonlari, hamkorlikka bo‘lgan e’tibori va faoliyat kengayishi, tartibga solish va yirik operatsiyalar borasidagi pozitsiyasi haqida gapiradi.
«Beincrypto» (Axborot resursi): «Bugungi bozorda asosiy raqobat ustunligingiz nimada?»
Tatyana Tkachenko: Bizning asosiy raqobat afzalligimiz oddiy: biz korxonalar uchun kripto to‘lovlarni boshlashda arzon va juda tezkor yechim taqdim etamiz.
Bizda ro‘yxatdan o‘tish uchun hech qanday to‘lov olinmaydi. Hamkorlikni boshlash uchun ham pul so‘ralmaydi. Biz savdogardan ham hech qanday tranzaksiya (pul o‘tkazish) uchun komissiya olmaymiz. Ya’ni, korxona mijozga hisob-faktura yuborganda, hech qanday chegirma bo‘lmasdan to‘liq to‘lovni oladi. Bu bizning asosiy afzalliklarimizdan biridir.
Ikkinchi muhim jihat — tezlik. Ko‘pincha, biz biznesni bir, ikki, ba’zida uch ish kunida ro‘yxatdan o‘tkazamiz, bu ko‘plab boshqa provayderlarga qaraganda ancha tez. Bunga erishishimiz sababi — ichki Anti-pul yuvish (AML) mutaxassislarimiz va qonunlarga rioya bo‘yicha xodimlarimiz yordamida barcha hujjatlarni to‘g‘ri tayyorlaymiz va jarayonni tezlashtiramiz.
Aynan mana shu — boshlang‘ich to‘lovlar yo‘qligi, savdogar uchun komissiyasiz xizmat va tez ro‘yxatga olish — bizni qisqa fursatda ish boshlashni, xarajatlarni nazorat qilishni istagan korxonalar uchun ishonchli tanlovga aylantiradi.
Bizga turli sohalardagi korxonalar turli sabablarga ko‘ra murojaat qilishadi. Ba’zilar allaqachon kriptoni qabul qilishadi, lekin operatsion va qulay interfeys, qudratli panel yoki kuchli qonunchilik yordami kerak bo‘ladi. Yana boshqalarda ilgari ishlagan provayder bilan muammolar yuzaga kelgan bo‘ladi, ko‘pincha bu tartibga solish yoki qonunlarga rioya bilan bog‘liq bo‘ladi. Ayrimlar esa kriptoni umuman bilmaydi, lekin ularni shundoq ham mijoz kriptoda to‘lashni so‘ragani sababli xizmatga muhtoj bo‘lishadi. Ko‘p hollarda umumiy jihat — zudlik, ya’ni ular imkon qadar tezroq boshlashni istashadi va bu borada biz ayniqsa kuchlimiz.
Yana bir ustunligimiz — yirik summali tranzaksiyalar bo‘yicha tajribamiz. Biz millionlab dollarlik operatsiyalar bilan ishlaymiz va bu oddiy to‘lov tizimidan ko‘ra ko‘proq yondashuv va tayyorgarlik talab qiladi. Bizda o‘zimizning likvidlik zaxiralari bor, ishonchli likvidlik provayderlari bilan hamkorlik qilamiz, bu esa katta summalarni tez va xavfsiz tarzda konvertatsiya qilishni ta’minlaydi.
Bunday darajada to‘lovlar amalga oshirilganda, qonunchilik talablariga rioya qilish yanada muhimlashadi. Agar siz bir yoki ikki million dollar o‘tkazayotgan bo‘lsangiz, har doim pulning manbasi, tranzaksiya maqsadi, hudud (yurisdiksiya) va xavf-xatar masalalari yuzasidan savollar tug‘iladi. Bizda aynan shunday murakkab talablarni to‘g‘ri bajarish va jarayonni tezlashtirishga yordam beradigan maxsus jamoa mavjud. Bunday hajmdagi operatsiyalarni har bir provayder texnik yoki amaliy jihatdan qo‘llab-quvvatlay olmaydi, biz esa buni uddalaymiz.
«BeInCrypto» (axborot resursi): «Strategiyangizda hamkorliklar qanday rol o‘ynaydi?»
Tatyana Tkachenko: Biz uchun hamkorliklar nihoyatda muhim va men ularni ikkita asosiy yo‘nalishga bo‘laman.
Birinchisi – biz xizmat ko‘rsatadigan korxonalar bilan aloqalarimiz. Ularni oddiy mijoz emas, hamkor deb bilamiz. Ko‘pchilik chuqur kripto yoki blokcheyn bilimiga ega bo‘lmaydi, lekin ular o‘z daromad oqimini bizga ishonib topshiradi. Bu ishonchni juda baland qadrlaymiz.
Bu munosabatlar bizga turli sohalarni chuqurroq tushunish imkonini beradi. Korxonalar qanday muammolarni hal qilmoqchi, to‘lov tizimlari qanday ishlaydi, ularning ehtiyojlari nimaligini ko‘ramiz. Ya’ni, bu bir tomonlama munosabat emas. Ikkala tomon ham shu tarzda rivojlanadi.
Ikkinchi yo‘nalish – bu qonunlarga rioya qilish, tartibga solish, infratuzilma va xavfsizlik sohasidagi strategik hamkorliklar. Biz har doim o‘z operatsion imkoniyatimizni kuchaytiradigan, xavfsizlik standartlarimizni yaxshilaydigan va yangidan yangi bozorlarda barqaror faoliyat boshlashimizga ko‘maklashadigan hamkorlarni izlaymiz. Shu sababli, ham sanoat tadbirlarida qatnashamiz. Biz faoliyatimizni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yishimizda yordam beradigan, fikrdosh odamlar va tashkilotlarni izlaymiz.
Yaqinda bunga bir misol — «zerohash» kompaniyasi bilan hamkorligimiz. Bu biz uchun muhim bosqich bo‘ldi. «zerohash» tashkiloti — AQSH hududida faoliyat olib borish uchun zarur yuridik va infratuzilma imkoniyatlarini taqdim etuvchi va katta ishonchga ega kompaniya. U «Morgan Stanley» (moliyaviy kompaniya), «Stripe» (to‘lov texnologiyalari kompaniyasi), «Interactive Brokers» (brokerlik kompaniyasi) kabi yirik kompaniyalar ishga tushirish jarayonlarini qo‘llab-quvvatlagan.
Biz uchun bu hamkorlik ikki sabablidir. Birinchidan, AQSH bozorida imkoniyatlarimiz kengaydi. Ikkinchidan, bu kabi tashkilot bilan ishlashda qanday tayyorgarlik va ishonch darajasi zarurligini namoyon etadi. Bu esa biznes yuritishda qonunchilik, operatsiyalar va har tomonlama tayyorlikka jiddiy investitsiya qilganimizni ko‘rsatadi.
«BeInCrypto» (axborot resursi): «Avval tezkor ro‘yxatdan o‘tish haqida aytgandingiz. Transacta kompaniyasiga qo‘shilgan biznesga qaysi yondashuv bilan yordam ko‘rsatiladi?»
Tatyana Tkachenko: Bizda hisob ochgan har bir biznesga maxsus mas’ul menejer biriktiriladi, ammo bu an’anaviy menejer tushunchasidan kengroq. U nafaqat hisob bo‘yicha yurituvchi, balki kripto va qonunlarga rioya qilish bo‘yicha mutaxassis hisoblanadi ham, demak, u faqat ro‘yxatdan o‘tishda emas, butun hamkorlik davomida yordam beradi.
Bu juda muhim, chunki tartibga solish talablarimiz doim o‘zgarib turadi va korxonalar ko‘pincha, aynan shu o‘zgarishlar to‘lovlar harakati, xavf-xatar yoki to‘lov va yurisdiksiya masalalariga qanday ta’sir qilishini tushunishga muhtoj bo‘lishadi. Bizning compliance menejerlarimiz — tartibga rioya bo‘yicha mutaxassislar — bizneslarga bu borada muntazam ma’lumot beradi, savollarga javob qiladi va ichki mutaxassislikka ega bo‘lmagan holda bozorda faol harakatlanishga ko‘maklashadi.
Ushbu yondashuv ayniqsa hashamatli tovarlar sohasida va juda boy mijozlarga xizmat ko‘rsatuvchi bizneslarda juda ahamiyatli. Bunday mijozlar tranzaksiyani boshqarish, yurisdiksiya yoki tartibga solish bo‘yicha o‘ziga xos talablarni qo‘yishi mumkin. Bu talablarni ehtiyotkorlik bilan boshqarish muhim, chunki aynan shaxsiy aloqalar bu sohalarda ustuvor ahamiyat kasb etadi.
Biz savdogarlarimizga shunday vaziyatlarda ishonch bilan harakat qilishga yordam beramiz. Biz uchun bunday yordam xizmatlarning ajralmas qismi hisoblanadi. Biznes vakillari faqat to‘lovlarni amalga oshirish bilan cheklanib qolmaslik, balki kriptovalyuta orqali to‘lovlarning qoidalarini tushunib, xavfsiz ishlashga ham ishonch bilan tayanishi kerak — biz buni ta’minlaymiz.
«Beincrypto» (axborot resursi): «Qonunlarga rioya va tartibga solish masalalariga qanday yondashuvdasiz va bu mahsulotlarni ishlab chiqishda qanday rol o‘ynaydi?»
Tatyana Tkachenko: «Transacta» tashkiloti bozorda sakkiz yil ishlagan va kompaniyamizda shunday bir gap bor: «Agar biz haqimizda ko‘p eshitmagan bo‘lsangiz, bu ham biz istagan natijaning o‘zi».
Buning sababi — biz har doim eng muhim asoslarga e’tibor qaratsak: tartibga rioya, litsenziya, infratuzilma va operatsion imkoniyatlar. Endi esa, bu mustahkam asoslar yaratilib, jamoatchilik oldida faollikka kirishdik. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi – hammasi aynan muvofiqlik va ishonchlilik asosida rivojlanadi.
Xuddi shu tamoyil mahsulot ishlab chiqishda ham amal qiladi. Biz huquqiy va muvofiqlik (komplayens) bo‘yicha jamoalarni mahsulot rejalari muhokamasining boshidayoq jalb qilamiz. Agar biz yangi imkoniyat yoki mahsulot ustida o‘ylayotgan bo‘lsak, eng avvalo, shu mahsulot bo‘yicha mavjud qoidalar va ruxsat olish muddatlarini to‘liq tushunishni istaymiz. Biz qaysi bir davlat, mijoz toifasi yoki foydalanish holati uchun barcha huquqiy talablarni bajara olishimizga ishonch hosil qilmagunimizcha, ishlab chiqishni boshlamaymiz.
Bu yondashuvimiz ishlab chiqish jarayonini, ayrim kompaniyalar kabi tez ish boshlash va so‘ngra huquqiy masalalar bilan shug‘ullanishdan ko‘ra, biroz sekinlashtirishi mumkin. Lekin, biz uchun huquqiy jihatdan to‘g‘ri qo‘llab-quvvatlay olmaydigan mahsulot yaratishga resurs sarflash mantiqsiz. Shu sababli, biz birinchi navbatda barcha tartib-qoidalar va talablarni to‘liq tushunib chiqamiz va keyin ish boshlaymiz.
Yevropada bu boradagi tartib-qoidalar barqaror va aniq tomonga qarab rivojlanmoqda. Bizda «Shveytsariya» tashkiloti hamda «Estoniya» tashkiloti tomonidan berilgan litsenziyalar mavjud. Biz faoliyatimizda «MiCA» tashkiloti (regulyator muhit) talablarini hisobga olgan holda ishlayapmiz. Bu esa, yangi bozorlarga chiqish va mahsulot rejalashtirish uchun bizga aniqroq qoida va tartiblarni beradi.
Amerika Qo‘shma Shtatlarida esa, huquqiy talablar ancha murakkab. Bu yerda federal darajadagi talablar, shtatga qarab farq qiladigan qoidalar, «FinCEN» tashkiloti (moliyaviy jinoyatlarga qarshi kurash idorasi) talablarini bajarish va ancha qat’iy AML va KYC (Mijozni bilish va pul yuvishga qarshi kurash) mezonlariga rioya qilish kerak bo‘ladi. Bu murakkabliklardan biri amerika bozoriga hamkorlik asosida kirishga qaror qilganimizning sabablaridan biridir. Bozorga kirish va ishlab chiqishni boshlashdan oldin barcha talablarni chuqur tahlil qildik va tayyorgarlik ko‘rdik.
Umuman olganda, huquqiy tartib-qoidalar bizni ortga tortmaydi. Aksincha, ish faoliyatimiz qanday bo‘lishini aniqlab beradi. Har bir yangi bozor va yangi mahsulot barqaror asosda bo‘lishi biz uchun muhim. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi – biz uchun asosiy tamoyildir.
«Beincrypto» (onlayn axborot portali): Keyingi ikki-uch yil ichida bozor qanday rivojlanadi, deb o‘ylaysiz?
Tatyana Tkachenko: Eng katta tendensiya – bu kriptovalyutadan (kripto) foydalanishning davomiy ravishda ortib borayotganidadir. Ko‘proq insonlar va korxonalar kriptovalyutani hayotiy, kundalik ishlarda qo‘llay boshlashmoqda. Bu esa, bozorni keskin o‘zgartiradi.
Shu o‘zgarishlarning asosiy qismlaridan biri – foydalanuvchilarning odatlaridagi o‘zgarishdir. Ko‘proq odamlar endi kriptovalyutani faqat sarmoya yoki daromad maqsadida emas, balki haqiqiy kundalik to‘lovlar uchun ishlata boshlashmoqda. Ular uni shunchaki sotib olib, saqlash bilan cheklanib qolmayapti. Endi o‘zining pul sifatida ishlatish variantlarini izlaydi. Shu sababli, kriptokartalar kabi mahsulotlar ommalashmoqda. Insonlar kundalik moliyaviy harakatlarida kriptovalyutadan foydalanishga ko‘proq o‘rganar ekanlar, to‘lov xizmatlari ham o‘z o‘rnini mustahkamlab boradi.
Boshqa bir muhim omil – tartib-qoidalarning aniq va tushunarli bo‘lishi. Yangi regulyator tizimlar kompaniyalarga ishonch qozonishda, yangi bozorlarga chiqishda va ish faoliyati modellari haqida mijozlar hamda hamkorlarga izoh berishda yordam beryapti. Bu esa, yirik moliyaviy institutlar faoliyatiga ham ta’sir qiladi. «Banklar» (moliyaviy tashkilotlar), yirik moliyaviy kompaniyalar va boshqa muhim ishtirokchilar barqaror tokenlar hamda «blokcheyn» tizimlariga katta qiziqish bildirishmoqda. Bu esa, butun bozor uchun ijobiy ishonch belgisi sanaladi.
Institutlar faol bo‘lsa, bizneslar va oddiy insonlar ham bozorda boshqacha yondashuv namoyon qiladilar. Bozor faqat sarmoyaviy sohada emas, balki amalda ishlatiladigan birlikka aylanadi. Bu albatta, jadal va tez o‘sish bo‘ladi degani emas. Menimcha, bozor asta-sekin barqaror va sog‘lom ravishda rivojlanishda davom etadi. Bu – chinakam jiddiy bozor tashkil bo‘lishining alomati.
Demografik omillar ham muhim ahamiyatga ega. «Millenniallar» (1981-1996 yillarda tug‘ilganlar) va «Gen Z» (1997-2012 yillar) bugungi kunda eng faol to‘lov qiluvchi guruhlardan biri sanaladi. Ular raqamli shakldagi puldan bemalol foydalanadilar. Shu sababli, korxonalar ularning istagiga mos to‘lov usullarida xizmat ko‘rsatishda davom etishga majbur bo‘ladi.
Xulosa qilib aytganda, keyingi yillarda bozorda ko‘proq haqiqiy foydalanish, asta-sekin pishib yetilish va kripto mahsulotlarini kundalik biznes amaliyotiga ishonchli bog‘lab bera oladigan xizmatlarga bo‘lgan talab ortadi, deb hisoblayman.
