Turkmaniston 2026-yilning 1-yanvaridan boshlab kriptovalyuta mayningi va birjalarini qonuniylashtirdi. Bu yagona harakat emas, balki yillar davomida qat’iy boshqarilib kelgan Markaziy Osiyodagi davlat uchun eng muhim siyosiy o‘zgarishlardan biridir.
Prezident Serdar Berdimuhamedov yangi qonunni imzoladi. Shu bilan birga, virtual aktivlar fuqarolik huquqi doirasida tartibga solindi va markaziy bank nazoratidagi litsenziyalash tizimi joriy etildi.
Yopiq iqtisodiyotlar ham kriptovalyutani e’tiborsiz qoldira olmaydi
Bu qaror uzoq yillar davomida izolyatsiya, qattiq kapital nazorati va davlat tomonidan puxta nazorat bilan tanilgan mamlakatda kriptosoha uchun kichik, lekin e’tiborga loyiq imkoniyat eshigini ochadi.
Biroq, mayning faoliyatini amalga oshirish mumkinligi hanuzda shubhali. Sababi, davlat internetdan foydalanishni qat’iy tartibga soladi.
Turkmaniston tarixan dunyoning eng yopiq mamlakatlaridan biri bo‘lib kelgan. Davlat ommaviy axborot vositalari, safar va xorijiy investitsiyalar ustidan qat’iy nazoratni saqlaydi. Yangi qonun ko‘proq ehtiyotkor va davlat rahbarligidagi islohotlar an’anasining davomidir, ochiq siyosiy o‘zgarish emas.
O‘tgan yili hukumat xorijliklar uchun kirishni osonlashtirish maqsadida elektron vizalar joriy qilgan edi. Endilikda, kriptovalyuta mayningi ham siyosiy boshqaruvni bo‘shatmagan holda sarmoya va texnik bilimlarni jalb etishning yangi va qattiq boshqariladigan vositasi sifatida ko‘rilmoqda.
Rasmiiylar bu qonunni moliyaviy inqilob deb emas, iqtisodiy zamonaviylashtirish chorasi sifatida taqdim etmoqda. Litsenziya olish talablari, markaziy bank nazorati va to‘lov cheklovlari sektor ustidan to‘liq davlat nazoratini ta’minlaydi.
Energetika, geosiyosat va Rossiyaning soya ta’siri
Turkmaniston iqtisodiyoti asosan tabiiy gaz eksportiga bog‘liq. Uning asosiy xaridori «Xitoy» davlatidir. Kriptovalyuta mayningi ortiqcha energiya quvvatidan foydalanish va foyda olish imkonini beradi. Shu bilan birga, bu yo‘nalish neftgaz sohasi chetidan ham yangi daromad manbai yaratadi.
Bu orada, qaror hamon «Rossiya» davlatida ham tartiblar kuchayib borayotgan vaqtda amalga oshirildi. Shu bilan birga, «Rossiya» dunyodagi eng yirik mayning markazlaridan biri bo‘lib qolmoqda.
Moskva mayningni rasmiy va soliqqa tortiladigan tarmoqlarga o‘tkazmoqda hamda energiya tanqis viloyatlarda faoliyatni cheklamoqda.
Turkmaniston «Rossiya» davlatining rasmiy ittifoqchisi emas. U doimiy betaraflik siyosatiga amal qiladi.
Biroq, ushbu qonun kengroq Yevrosiyo hududidagi Mayning quvvatini Qo‘shma Shtatlar («Amerika Qo‘shma Shtatlari» davlati) tashqarisida kengaytirish tendensiyasiga mos keladi. Bugungi kunda ham yirik sanoat maynerlari uchun asosiy manzil «Amerika Qo‘shma Shtatlari»davlatidir.
Sarlavhalardagi o‘zgarishlarga qaramay, cheklovlar aniq. Kriptovalyutadan to‘lov uchun foydalanish taqiqlanadi, birjalar esa faqat qat’iy litsenziyalar asosida ishlaydi. Internetdagi senzura va qattiq nazorat saqlanib qoladi.
Natijada, Turkmanistonda mayning sohasi sekin va ehtiyotkor taraqqiyot yo‘lidan borishi kutilmoqda.
