«Circle» kompaniyasining USDC raqamli dollar tokeni ilk bor yillik tranzaksiya hajmi bo‘yicha «Tether» kompaniyasining USDT stabilkoinidan o‘zib ketdi va bu hodisa barqaror tokenlar olamida tarixiy burilishni anglatadi.
O‘tgan o‘n yil davomida USDT eng mashhur va yetakchi stabilkoin bo‘lib keldi. Hozir ham, bu tokenning bozor kapitallashuvi 187 milliard dollarni tashkil etadi. Bu raqam, USDC tokenining 75 milliard dollarlik bozoridan deyarli 2,5 baravar ko‘p. Biroq, 2025-yilda yashirin o‘zgarish yuz berdi: USDC nomli kichikroq stabilkoin, endi bozor orqali ko‘proq pul harakatini amalga oshirmoqda.
AQSh dollariga bog‘langan USDC kriptovalyutasi 39 foizga yetakchilik qilmoqda
«Artemis Analytics» tahlil kompaniyasi ma’lumotlariga ko‘ra, USDC 2025-yilda 18,3 trillion dollarlik pul o‘tkazmalarini amalga oshirdi. USDT esa, 13,2 trillion dollar bilan cheklandi. Ya’ni farq 39 foizga yetdi.
«Artemis Stablecoin Transfer Volume» – bu indikator, MEV botlar ishtirokidagi tranzaksiyalarni va birjalar ichidagi token harakatlarini hisobga olmaydi. U platformadagi haqiqiy, tabiiy harakatlarni ajratib beradi. Ya’ni, bu ko‘rsatkich avtomatlashtirilgan savdo operatsiyalari tufayli sun’iy ko‘targan raqamlar emas, DeFi ilovalari va haqiqiy to‘lovlar hajmini ko‘rsatadi. Oddiy qilib aytganda, foal to‘lovlar, insonlar o‘rtasidagi pul o‘tkazmalari va DeFi sohasidagi faoliyat hisobga olinadi. Botlar yordamida tez-tez ko‘chuvchi tokenlar yoki birja ichidagi o‘zgarishlar esa inobatga olinmaydi.
Nega USDC oldinga chiqdi
Ushbu farq to‘rtta asosiy omilga borib taqaladi: DeFi qanday ishlashi, aynan qaerda rivojlanayotgani, kutilmagan turtki bo‘lishi va muhim tartibga solish vaqti.
1. Markazsizlashtirilgan moliya aylanmasi
Tahlilchilar bu farqni, eng avvalo, har bir stabilkoinning qanday ishlatilishiga bog‘lashadi. USDC decentralizatsiya qilingan moliyaviy platformalarda (DeFi) yetakchilik qiladi. Bu joylarda treyderlar tez-tez almashinuv va kredit operatsiyalari o‘tkazadi. Shu sababli, bir dollar bir necha bor kredit va almashuv protokollarida ishlatiladi. Boshqacha qilib aytganda, bir xil pul bir necha marotaba muomaladan o‘tadi. Aksincha, USDT asosan qiymatni saqlovchi va to‘lov vositasi sifatida ishlatiladi. Uni ko‘p odamlar o‘zining raqamli hamyonida saqlaydi va tez-tez ko‘chirmaydi.
2. Solana omili
«Solana» blokcheynining DeFi sohasidagi tez sur’atli o‘sishi bugun USDC uchun asosiy harakatlantiruvchi kuchga aylandi. Hozirgi kunda, tarmoqdagi barcha stabilkoinlarning 70 foizidan ortig‘i aynan USDC ulushiga to‘g‘ri keladi. USDT esa asosan «Tron» tarmog‘iga to‘plangan. 2025-yilning birinchi choragida, «Solana» blokcheynidagi umumiy stabilkoin zaxirasi 5,2 milliard dollardan 11,7 milliard dollarga oshdi. Bu 125 foizli o‘sishni ko‘rsatadi va deyarli barchasi USDCga doir sarmoyalar hisobiga yuz berdi.
3. “Donald Tramp” tokenidagi kinoya
2025-yil yanvarida «TRUMP» memkoinining chiqarilishi USDC tokeniga katta talab paydo bo‘lishiga sabab bo‘ldi. Mazkur tokenning asosiy likvidlik havzasi «Meteora» DEX birjasida tashkil qilingan bo‘lib, USDT emas, aynan USDC bilan juftlikda ishladi. Shu sababli, «TRUMP» tokenini sotib olishga oshiqgan treyderlar avval USDC xarid qilishga majbur bo‘ldi va natijada butun «Solana» DeFi ekotizimida bu token faol harakatlana boshladi.
Bu holatda o‘ziga xos hazil bor: «Tramp» oilasi 2025-yil mart oyida o‘zining USD1 nomli barqaror tokini «World Liberty Financial» moliyaviy kompaniyasi orqali ishga tushirdi. Lekin, ular ilhomlantirgan «TRUMP» memkoini raqobatchi token – USDCning keng tarqalishiga xizmat qildi.
4. Rasmiy tartibga solishdagi ijobiy o‘zgarishlar
2025-yil iyul oyida AQSHda «Genius Act» deb nomlangan qonunning qabul qilinishi stabilkoin chiqaruvchilari uchun aniq huquqiy tartib-qoidalarni belgilab berdi. Kuzatuvchilarning ta’kidlashicha, USDC tokenining uzoq yillik yirik e’tibori – tartibga rioya qilish va zaxiralar shaffofligi – yangi tartibdan ko‘proq foyda olishiga imkon berdi. Yevropada esa, USDC «MiCA» normativlariga mos kelganligi unga ustunlik berdi. Ayni vaqtda ko‘plab birjalarda USDTga bosim kuchaygan bir pallada, USDC Yevropa hududida faol ishlatilmoqda.
Yuqorilayotgan to‘lqin
USDC tokenining bozorni egallashi umumiy barqaror tokenlar bozorida rekord faoliyatga sabab bo‘ldi. 2025-yilda jami tranzaksiya hajmi 33 trillion dollarga yetib, yildan-yilga 72 foiz o‘sdi. Faqatgina to‘rtinchi chorakda 11 trillion dollar miqdoridagi harakatlar amalga oshdi – bu, uchinchi chorakdagi 8,8 trilliondan ham tezroq o‘sishni ko‘rsatadi.
«Bloomberg Intelligence» tahlil tashkilotining bashoratlariga ko‘ra, barqaror tokenlar orqali amalga oshiriladigan to‘lovlar 2030-yilga kelib 56 trillion dollarga yetishi mumkin. Shu tariqa, bu soha an’anaviy to‘lov tarmoqlari qatori yirik global moliyaviy yo‘lak sifatida shakllanadi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi.
