Dubaydagi «Virtual Assets Regulatory Authority» (VARA) tashkiloti 31-mart kuni oʻzining Birja Xizmatlari Qoida Kitobining 2.1-versiyasini eʼlon qildi va shu orqali birinchi marta kripto birjada sotiladigan vositachilik derivativlariga (ETDs) rasmiy tartib-taomillar o‘rnatdi.
Yangilangan huquqiy asos Dubay amirligida birja xizmatlarini taklif qilayotgan barcha litsenziyaga ega «Virtual Asset Service Providers» (VASPs) tashkilotlariga tegishli. Bu tartibda mijozning mosligi, kredit olish nazoratlari, aktivlarni ajratib yuritish va axborot oshkoraligi talablari mujassamlangan.
Dubayning yangi derivativlar tizimi nimalarni talab qiladi
Endilikda VARA tashkiloti institutsional va chakana investorlar ham kripto derivativlarda ishtirok etishini ruxsat beradi. Biroq, chakana tijorat bilan shug‘ullanuvchilar uchun qat’iy xavfsizlik choralari joriy etilgan.
Chakana leverage (qarz bilan savdo qilish chegarasi) ko‘pi bilan 5:1 nisbatida, dastlabki marja esa kamida 20 foiz miqdorida belgilanadi. Bu ko‘rsatkich chet el platformalariga nisbatan ancha past, chunki u yerda avval ba’zi kontraktlar uchun 100 baravar leverage taklif etilgan edi.
Har qanday chakana mijozni qabul qilishdan avval VASPs tashkilotlari mijozning moliyaviy holati, savdo tajribasi va tavakkalchilikka munosabatiga oid moslik tekshiruvlarini oʻtkazishi shart.
Agar mahsulotlar mijozning tavakkalchilik profiliga mos kelmasa, tashkilotlar ularga kirishni cheklashi lozim.
Marja hisob raqamlari oddiy savdo hisob raqamlaridan alohida yuritilishi shart. VASPlar bir mijozning mablag‘ini boshqa mijozning marja pozitsiyalarini moliyalashtirish uchun ishlata olmaydi — hatto mijoz roziligi bilan ham bunga yo‘l qo‘yilmaydi.
Tashkilotlar har oy yozma hisobotlarni ham taqdim etishi zarur.
VARA favqulodda vakolatlarni saqlab qoladi
Regulyator o‘ziga bozor tashvishlari yuzaga kelganida to‘g‘ridan-to‘g‘ri aralashish vakolatini berdi. Uning qo‘lida mavjud choralar qatoriga muayyan mahsulotlarni to‘xtatib turish, pozitsiyalarni majburiy sotish va marja talablarini ko‘paytirish kiradi.
Favqulodda holatlarda VARA tashkiloti bozor izdan chiqishini jilovlash uchun oldindan ogohlantirmasdan ham aralasha oladi.
VASPs tashkilotlari ETD xizmatlari uchun sug‘urta jamg‘armasini ham shakllantirilgan holda saqlashlari shart, bu jamg‘arma minimal miqdorlari regulyator tomonidan belgilanadi. Jamg‘arma kriptovalyuta, anʼanaviy valyuta yoki tasdiqlangan barqaror tokenlarni o‘zida saqlashi mumkin.
Bu yangi tartib 2025-yil may oyida chiqqan 2.0-versiyadagi asosga qurilgan boʻlib, aynan oʻsha versiyada birinchi marta marja asosidagi savdo va Dubayda joylashgan VASPlar uchun qatʼiy muvofiqlik talablari joriy etilgan edi.
