Katta texnologiya sohasida mashhurlikka erishgach, «vibe coding» (his qilish orqali dasturlash) tezda kriptovalyuta dunyosiga ham kirib kelmoqda. Bu yangi yondashuv Web3 (uchinchi avlod Internet) loyihalarini yaratish, moliyalashtirish va rivojlantirish usullarini tubdan o‘zgartirishi mumkin.
«OpenAI» sunʼiy intellekt tashkiloti asoschilaridan va ilgari «Tesla» avtomobil kompaniyasida sunʼiy intellekt bo‘limi rahbari bo‘lgan Andrey Karpaty 2025-yil boshida «vibe coding» atamasini kiritgan. Bu tushuncha dasturlarni tuzishda «his qilish»dan foydalanishni bildiradi. Bunda foydalanuvchilar sunʼiy intellekt tizimlariga oddiy so‘zlar yoki ovozli buyruqlar beradi va klaviaturadan deyarli foydalanmaydi.
‘Vibe kodlash’ web3, yangi startaplar va venchur kapital bozorini qanday o‘zgartirishi mumkin
Bu g‘oya ommalashdi va «Collins» lug‘atida 2025-yil so‘zi sifatida «vibe coding» tanlandi. Bu bilan bu atamaning texnologiya sohasiga qanchalik tez kirib kelgani ko‘rsatildi.
Asosida, «vibe coding» g‘oya va amaliyotni bir-biriga yaqinlashtiradi. «Cursor», «Claude» va «Lovable» kabi vositalar yordamida tashkilotchilar o‘z istagini oddiy inglizcha so‘zlar bilan ifodalaydi hamda bu so‘zlardan real vaqt ichida ishlab chiqishga tayyor dasturiy kod hosil bo‘ladi.
Bu yondashuv faqat ish tezligini oshiribgina qolmay, dastur tuza oladigan odamlar doirasini ham kengaytiradi. «Web3» investori va yaratuvchisi Simon Kim fikriga ko‘ra, yangi yondashuv startaplarda an’anaviy ko‘nikmalar ustuvorligini o‘zgartiradi.
Oldin muhim to‘siq bo‘lib kelgan chuqur muhandislik bilimlari endi tobora sunʼiy intellekt orqali hal qilinadi. Odamlar esa endi biznes qarori, foydalanuvchining ehtiyojini sezish, mahsulot sifatini tanlay olish va narrativ (voqeani tushuntirish) kabi keng doiradagi ko‘nikmalar bo‘yicha raqobatlashadi.
«Tashkilotchining o‘rni yozuvchidan bosh muharrir yoki rejissyorga aylanadi», – deydi Kim fikrida. Muvaffaqiyat esa sunʼiy intellekt ishlab chiqargan natijalarni qanchalar yaxshi tanlash, ulash va boshqarishiga bog‘liq bo‘ladi.
Simon Kimning o‘zi ham bu o‘zgarishni isbotladi. U 12 xil baholash modeli asosida efirium bahosini ko‘rsatuvchi panelni atigi to‘rt soatda tuzganini aytdi. Kim, shuningdek, bir parvoz davomida Abu Dabi shahri uchun turizm bo‘yicha dasturiy namuna ham yaratganini ma’lum qilgan.
Bu ishlarni ilgari amalga oshirish uchun bir necha hafta muvofiqlashtirish va ishlab chiqish talab qilinar edi. Endi esa, ular tezda amalga oshirildi va qaror qabul qiluvchilar bilan real muloqotlarda ishlatildi.
Bu holat keng miqyosda yaqqol sezilmoqda. 2024-yilda ishga tushirilgan «Lovable» nomli oddiy til yordamida dastur tuzish imkonini beruvchi platforma sakkiz oyi ichida 100 million AQSh dollari miqdorida yillik daromadga (ARR) erishgan. 2025-yil oxirida esa 6,6 milliard dollarlik qiymatga ega bo‘lib, 330 million dollar sarmoya jalb qilgan.
«Y Combinator» startap akseleratori tashkilotida esa 2025-yil qish mavsumida ishtirok etgan kompaniyalarning 25 foizida kodlarning 95 foizidan ortig‘i sunʼiy intellekt yordamida yaratilganligi ma’lum qilindi.
«50 yoki 100 nafar muhandis yig‘ishga hojat yo‘q. Sarmoya ham kamroq talab qilinadi va bu sarmoya uzoqroq vaqt yetadi», – deydi Kim, «YC» (Y Combinator) rahbari Garri Tan so‘zlarini keltirib.
Buning Web3 uchun ahamiyati yanada chuqurroq bo‘lishi mumkin. Blokcheyn infratuzilmasi orqali kichik jamoalar ham dunyo miqyosida ish olib borishi mumkin.
«Hyperliquid» nomli markazlashmagan derivativlar birjasi (kripto derivativlar bozori) 11 nafar asosiy jamoasi bilan 2025-yilda qariyb 3 trillion dollar savdo hajmini qayd etgan va taxminan 844 million dollar daromad olgan.
Almashuv birjalarining an’anaviy moliyaviy infratuzilmasi o‘rniga aqlli shartnomalar va blokcheyn ustidagi dasturlarni joriy qilgan holda, bu yangi yondashuv kam sonli jamoa va avtomatlashtirish orqali yirik kompaniyalar bilan bemalol raqobatlashish yoki ulardan ustun kelish mumkinligini ko‘rsatmoqda.
Nima uchun endi dastur kodiga emas, balki hamjamiyat, ishonch va tarmoqlarga e’tibor beriladi?
Endilikda bajarish (amaliyot) oddiylashtirilgani sari, himoya va ustuvorlik boshqa sohalarga ko‘chadi. Kod yozish osonlashib, mahsulot xususiyatlari bir necha haftada bosqacha nusxasini topadi, sunʼiy intellekt tillar va geografik cheklovlarni deyarli yo‘q qiladi. Faqatgina hamjamiyatlar, brendlar, ishonch va dunyo miqyosidagi aloqalar nusxa ko‘chirishdan chetda qoladi.
Bu mantiq kriptovalyuta sohasiga mos. Web3 g‘oliblari odatda faqat kuchli dastur tufayli emas, madaniyat, memkoinlar va faol hamjamiyatlari orqali natija ko‘rsatadi.
«Texnologiyani ko‘chirish mumkin, biroq madaniyatni emas», – deya ta’kidlaydi Kim. Bu saboqni Web3 ilgari o‘rgangan, sunʼiy intellekt esa uni universallashtirdi.
Venchur kapital ham bosimni sezmoqda. Endi tashkilotchilar yolg‘iz o‘zi mahsulot ishlab chiqib, uni tekshirishi mumkin bo‘lsa, asosiy to‘siq sarmoya emas.
Ishonch, tarqatish imkoniyati va erkin kirish haqiqiy kamyoblikka aylanadi. Kim fikricha, venchur kapital kompaniyalari «super-ulovchi»ga aylanishi, ya’ni ishonch, xalqaro aloqalar va o‘zaro keng jamoa yaratish orqali yordam berishi kerak. Soddalashtirilgan sarmoya yig‘ish jarayonlari va umumiy maslahat endi kifoya emas.
Mana shu ma’noda, «CryptoQuant» kompaniyasi rahbari Ki Yong Ju ham kripto hamjamiyatini avval dasturlashni bilmasa ham, «vibe coding» yuzasidan harakat qilib ko‘rishni tavsiya etadi. Blokcheyn bo‘yicha mutaxassis tarmoq sohasida «bajarish asridan tasavvur asriga o‘tish» jarayoni kuzatilayotganini ta’kidlaydi.
«IBuyRugs» va «Kiki» kabi yaratuvchilar oddiy inglizcha so‘zlar bilan texnik bilimlarsiz funksional markazlashmagan ilovalar (dApp) yaratish va daromad olish imkoniyati paydo bo‘lganini tasdiqlashmoqda.
AI (Sunʼiy intellekt) yordamida bajarish imkoniyati hammaga ochilishi natijasida ustunlik endi mahsulot sifati, orzu va tarmoq imkoniyatlariga o‘tadi. Eng kamida, kriptovalyuta sohasida aynan mana shu sifatlar muhim ahamiyat kasb etadi.
Bu — hamjamiyat koddan ustun bo‘lgan bir sohada, «vibe coding» esa yakka tartibda tashkil etilgan startaplar, global miqyosdagi protokollar va hamjamiyat boshqaruvida kuchli himoya imkoniyatlariga asos bo‘la oladi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi mana shu yangi yondashuv bilan mustahkamlanadi.
