«Efirium» (kriptovalyuta loyihasi) hammuassisi Vitalik Buterin blokcheyn tarmog‘idagi hisoblarni yanada moslashuvchan qilish rejasini ko‘pdan beri muhokama qilinayotgani, endi uni amalga oshirish yaqinlashib qolganini aytdi.
28-fevral kuni Vitalik Buterin hisoblarni abstraksiyalash (ya’ni, ularni ancha moslashuvchan va kengaytiriladigan qilish) atrofida yaratilgan yangi loyihaga doir tafsilotlarni taqdim etdi. Ushbu loyiha «Efirium» tarmog‘ining Hegota forki (tarmoqlanishi – yangilanishi) bilan amalga oshishi mumkin.
EIP-8141 taklifi Efirium hamyonlarini qanday qilib yanada moslashuvchan qilishi mumkin?
Vitalik Buterin EIP-8141 taklifini asosiy qism deb ta’rifladi. Ushbu taklif – hisoblarni abstraksiyalash bilan bog‘liq qolgan muammolarni hal qiladigan kompleks yechimdir.
Maqsad – hamyonlarni dasturlashtiriladigan hisoblarga aylantirishdir. Ya’ni, foydalanuvchi bir nechta harakatlarni bir vaqtning o‘zida bajarishi, imzo usullarini o‘zgartirishi va ko‘p imzoli boshqaruv imkoniyatiga ega bo‘lishi mumkin bo‘ladi. Bu yondashuv, shuningdek, tranzaksiyani tasdiqlash jarayonini gaz to‘lagan hisobdan ajratib yuborishga imkon beradi.
Hozirgi kunda ko‘plab «Efirium» foydalanuvchilari tashqi boshqariladigan hisoblar (EOA)dan foydalanadilar. Bu hisoblar maxfiy kalitlar orqali boshqariladi va gaz to‘lovlarini to‘lash uchun odatda Efirium (ETH) bilan to‘ldiriladi.
Buterinning yangi lahajavasiga ko‘ra, tranzaksiyalar «Frame Tranzaksiyalar» (qavat-tranzaksiyalar) sifatida tashkil qilinadi.
Bu struktura faoliyatni ketma-ket chaqiriqlar tarzida tuzadi. Bu chaqiriqlar yuboruvchini tekshiradi, gaz to‘lovchisiga ruxsat beradi va bir yoki bir nechta harakatlarni bajaradi.
«‘Frame Tranzaksiyalar’ tushunchasi imkon qadar soddalashgan, lekin juda ko‘p maqsadlar uchun qulay bo‘lgan yondashuvdir. Tranzaksiya bu – bir nechta chaqiriqlar to‘plamidir. Ular bir-birining ma’lumotlarini o‘qiy oladi, yuboruvchiga va gaz to‘lovchisiga ruxsat berishi mumkin. Protokol qatlamida faqat shu qatlam yetarli», – deb tushuntirdi Vitalik Buterin.
Oddiy qilib aytganda, bir tranzaksiya validatsiya va bajarish uchun alohida qavatlarni (frame’larni) o‘z ichiga olishi mumkin. Murakkabroq jarayonlar uchun, zanjirda hali mavjud bo‘lmagan hisoblarni yaratish uchun yangi deploy (yaratish) qavati ham qo‘shilishi mumkin.
Bu shuni anglatadiki, masalan, bir tokenni tasdiqlash va so‘ng uni sarflash kabi jarayonlarni bitta uzviy tranzaksiyada bajarish osonlashadi. Endi bunday amal birlamchi tranzaksiya turi sifatida qo‘llanilishi mumkin bo‘ladi.
Vitalik Buterin «paymaster» (to‘lov boshqaruvchi) aqlli shartnomalarining roli haqida ham to‘xtaldi. Bunday shartnomalar foydalanuvchilarga gaz uchun faqat Efirium emas, boshqa aktivlar (tokenlar) bilan ham to‘lov qilishga imkon beradi. Shuningdek, bu aqlli shartnomalar dasturlar uchun foydalanuvchi to‘lovlarini o‘z hisobidan to‘lash imkoniyatini beradi.
Masalan, Vitalik Buterin bir «paymaster» shartnomasini misol qilib keltirdi. U RAI tokenini qabul qilib, real vaqt rejimida gaz uchun Efirium beradi va tranzaksiya tugaganda ishlatilmagan summani qaytarib beradi.
Vitalik Buteringa ko‘ra, bu uslub hozirgi homiylik asosida tuzilgan tranzaksiya tizimlarining funksionalligini saqlab qoladi va vositachilarga tayanishni kamaytiradi.
«Vositachilar sonini minimallashtirish – bu “noqulay” bo‘lmagan kiberpunk efiriumining asosiy tamoyillaridan biridir. Ya’ni, dunyodagi barcha infratuzilma ishlamasa ham, faqat efirium tarmogʻi qolsa ham, imkoniyatlaringiz maksimal bo‘lishi kerak», – dedi Vitalik Buterin.
Yangi model maxfiylik vositalarini kuchaytirishi mumkin
Bu taklif blokcheyn tarmog‘idagi maxfiylik vositalari uchun ham muhim ahamiyatga ega.
Buterinning so‘zlariga ko‘ra, paymaster shartnomalari nol bilimli isbotlarni tekshirib, agar ular to‘gʻri bo‘lsa, gaz to‘lash imkonini beradi.
U «2D nonces» (odatda hisobga faqat bitta foydalanuvchi tranzaksiya yubora oladi, bu esa bir necha foydalanuvchilardan bir vaqtda tranzaksiyalar kelishini ta’minlaydi) imkoniyatini ham tilga oldi va bu maxfiylikni saqlaydigan tizimlar ishini yaxshilashi mumkinligini ta’kidladi.
Lekin, Vitalik Buterinning fikriga ko‘ra, asosiy qiyinchilik blokcheynning o‘zida emas, balki mempool (blokka kirmasdan oldin tranzaksiyalar to‘planadigan joy)da bo‘lishi mumkin.
Uning aytishicha, ba’zi juda murakkab tekshirish mexanizmlarini keng tarqatish xavfli bo‘lishi mumkin. Shuning uchun, dastlabki bosqichda mempool qoidalari ehtiyotkorona, ya’ni cheklangan bo‘lishi, so‘ngra vaqt o‘tishi bilan kengaytirilishi kerak bo‘ladi.
Buterin, shuningdek, hisoblarni abstraksiyalash FOCIL degan alohida taklifni to‘ldirishini aytdi. FOCIL (foydalanuvchilar uchun tranzaksiyalarning tarmoqda aks etishini ta’minlashga qaratilgan loyiha) ham tranzaksiyalar ishtirokini yaxshilashga xizmat qiladi.
Vitalik Buterin, dasturchilar mavjud hisoblarning yangi tizimdan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘lishini muhokama qilayotganini ham aytib o‘tdi.
Yangi imkoniyatlar an’anaviy hamyonlarga ham tatbiq qilinsa, eski hamyon egalariga ham bir necha amallarni birgalikda bajarish, gaz to‘lovlariga homiy topish kabi zamonaviy funksiyalar ochiladi.
