«Efirium» kriptovalyuta platformasining hamasoschisi Vitalik Buterin 2026-yilni blokcheyn o‘zining «seyferpank» ildizlariga qaytadigan yil deb belgiladi.
16-yanvar kuni Vitalik Buterin markazsizlashtirish yo‘nalishidagi orqaga chekinishga qarshi kurashish uchun tuzilgan texnik yo‘l xaritasini taqdim etdi. U so‘nggi o‘n yilda markazlashtirish bo‘yicha orqaga siljish ro‘y berayotganini aytdi.
Efirium o‘zidagi muammolarni qanday hal qilishni rejalashtirmoqda
«Efirium» asoschilaridan biri tan oldiki, tarmoq o‘zining asosiy mustaqillik va o‘zini boshqarish g‘oyasidan voz kechib, keng omma uchun qulay va tez ishlashiga e’tibor qaratgan. Asosiy maqsad, foydalanuvchilarga ommaviy imkoniyatlar yaratish edi.
Uning aytishicha, hozirgi ekotizimda foydalanuvchilar ma’lumotlar kitobi bilan ishlash uchun markazlashgan infratuzilmaga juda bog‘liq bo‘lib qoldi. Bunday qaramlik asosan, ishonchli serverlar va RPC (Masofaviy protsedura chaqiruvlari) orqali yuzaga keladi.
Bu tizim, foydalanuvchilar o‘zlari blokcheynni tekshirish o‘rniga, uchinchi shaxslarning ma’lumotlarini qabul qilishlariga sabab bo‘lmoqda.
Ushbu qaramlikdan voz kechish uchun 2026-yilgi yo‘l xaritasida Helios va Zero-Knowledge Efirium Virtual Mashinalari (ZK-EVMs)ni joriy etish rejalashtirilmoqda.
Bu texnologiyalar «to‘liq tugun» (ya’ni, barcha maʼlumotlarni mustaqil tekshiruvchi uskunalar) tajribasini demokratlashtirish uchun mo‘ljallangan. Endi oddiy foydalanuvchi ham o‘z odatiy kompyuterida BAL (Ko‘priklar va Mahalliy Tasdiqlash) yordamida ma’lumotlarni tekshirishi mumkin bo‘ladi.
Tasdiqlash jarayonini foydalanuvchining qurilmasida amalga oshirish orqali, «Efirium» platformasi insonlarni markazlashtirilgan xizmatlar, masalan, «Infura» yoki «Alchemy» kabi markaziy darvozalar ishonchiga bog‘liqligidan xalos qilmoqchi.
Reja doirasida shuningdek, kengaytirilgan maxfiylik imkoniyatlari ham paydo bo‘ladi. Bu esa, ma’lumotga chanqoq tahlil firmalari bilan qarama-qarshilikka olib kelishi mumkin.
Shuningdek, Buterin ORAM (Yashirin RAM) va PIR (Shaxsiy Ma’lumot Qidiruvi) tizimlarini joriy qilishni taklif qiladi. Ushbu kriptografik protokollar yordamida hamyonlar tarmoqdan ma’lumot so‘rashda o‘z faoliyatini yashira oladi, yaʼni RPC xizmatlari foydalanuvchi harakatlarini ko‘rmaydi.
Bu yangilikning maqsadi — foydalanuvchi xatti-harakatlariga doir ma’lumotlar uchinchi shaxslarga sotilishini oldini olishdir.
Xavfsizlik yunalishida esa, tarmoq ijtimoiy yo‘qotilgan ko‘rsatkichli hamyonlar va vaqtli bloklash tizimlariga o‘tadi. Mazkur vositalar mablag‘larni tiklashni qulaylashtiradi, lekin buning uchun foydalanuvchi ma’lumotlari markazlashgan xizmatlarda yoki «Google» va boshqa yirik texnologiya kompaniyalari tomonidan boshqariladigan bulutli zaxiralarda saqlanmaydi.
Bundan tashqari, «Efirium» foydalanuvchi interfeyslarini ham yaxshilaydi. Buning uchun IPFS (markazlashmagan saqlash protokoli) kabi texnologiyalar qo‘llaniladi. Bu foydalanuvchilarning mablag‘lariga ruxsatsiz kirish va ulardan mahrum bo‘lish xavfini kamaytiradi.
Buterin bu o‘zgarishlarning hammasi darhol keyingi yangilanishda joriy etilmasligini ta’kidladi. Biroq, 2026-yil kun tartibi dunyodagi ikkinchi eng yirik blokcheynda ishonchni boshqarish tamoyilini tubdan o‘zgartirishni nazarda tutadi.
«Bu uzoq va mashaqqatli yo‘l bo‘ladi. Biz istagan barcha imkoniyatlarga keyingi Kohaku yangilanishida, yoki navbatdagi fork (tarmoqlanish)da, hatto undan keyingi tarmoqlanishda ham darhol erisha olmaymiz. Ammo ular yordamida «Efirium» nafaqat hozirgi mavqeiga, balki yanada yuqori o‘ringa loyiq ekotizimga aylanadi», – dedi Vitalik Buterin.
