«Efirium» (kriptovalyuta tarmog‘i) hammuassisi Vitalik Buterin Rossiyaning Ukrainaga bosqinini «jinoyatli tajovuz» deb tanqid qildi. U kripto sohasidagi boshqaruv tamoyillarini Rossiya siyosiy tizimini isloh qilish uchun joriy etishni taklif qilmoqda.
Uning bayonotlari, 2026 yil 24 fevralda bosqin boshlanganining to‘rt yilligi arafasida e’lon qilinib, blokcheyn tushunchalari Yevropa va Ukraina xavfsizligining uzoq muddatli kafolatlari bilan bog‘langanini ta’kidlaydi.
Vitalik Buterin Ukraina bilan birdamlikda tajovuzkorlikni qoraladi
Rossiyalik-kanadalik innovator to‘g‘ridan-to‘g‘ri mojaroni axloqan anglashilmovchi tarzda ko‘rsatadigan narrativlarni rad etdi. Vitalik Buterin Rossiyaning Ukrainaga qilgan bosqinini qo‘llab bo‘lmasligini ta’kidladi.
O‘zining rus ildizlari va Kanada tajribasiga asoslanib, u quyidagilar o‘rtasidagi katta tafovutni alohida ko‘rsatdi:
- So‘nggi o‘n yillikda Ukrainada bo‘lib o‘tgan muassasalardagi o‘zgarishlar va mustahkamlash ishlari
- Rossiyada esa bosim kuchayishi, imperiyaga intilish va harbiy agressiyaning ko‘payishi.
«Ukrainaga yordam juda zarur — o‘zini himoya qilishda davom etishi, aholi binolari, energiya tizimi va boshqalarga bo‘ladigan hujumlar natijasida insonlar azobi kamaytirish uchun ko‘mak berish lozim», deb yozdi Buterin «X» ijtimoiy tarmog‘ida xalqaro hamjamiyatni tinimsiz yordamga chorlab. Bu yordam tinch aholini himoya qilish va Ukraina mudofaa imkoniyatlarini saqlab turishga qaratilishi lozim.
Buterin, shuningdek, G‘arb davlatlaridagi Rossiya tarafidan javobgarlikni kamaytiruvchi qarashlarni tanqid qilib, Moskva rahbariyatida hozircha tinchlik uchun zarur motivatsiya yo‘qligini aytdi.
Shu sababli, u faqat harbiy va iqtisodiy bosim davom etishi orqaligina muhim muzokaralarga imkon tug‘ilishini taklif qilmoqda.
Kriptovalyuta tamoyillarini siyosiy islohotlarga tatbiq etish
«Efirium» va blokcheyn boshqaruvi bo‘yicha o‘z tajribasiga suyanib, Buterin Rossiyadagi uzoq muddatli islohot quyidagilar orqali natija berishi mumkinligini ta’kidladi:
- Markazsizlashtirilgan boshqaruv
- Kvadratik ovoz berish tizimi
- Raqamli demokratiya
Bu mexanizmlar kripto ekotizimlarida allaqachon sinab ko‘rilgan. Ular hokimiyatni adolatli taqsimlash, avtoritar boshqaruvning oldini olish va fuqarolarga qaror qabul qilish jarayonida teng ishtirok etish imkonini beradi.
«Qurilishi kerak bo‘lgan davlat shunday bo‘lishi zarurki, agar maqsad insonlar hayotini yaxshilash bo‘lsa – eng kuchli bo‘lsin, biroq maqsad ozchiliklarni ezish yoki qo‘shni davlatlarga agressiya ko‘rsatish bo‘lsa – u holda bu tizim maksimal darajada tarqoqlashgan va zaif bo‘lishi lozim», deb izoh berdi Buterin.
Buterin ta’kidlashicha, markazsizlashtirish faqat nazariy tushuncha emas; u real hayotdagi siyosiy almashuvlarga ham yo‘l ochishi mumkin.
Masalan, https://pol.is kabi tizimlar katta auditoriyalarda kelishuvga erishish va ochiq muhokamalar o‘tkazishga yordam beradi. Bu orqali fuqarolar umumiy maqsadlarni aniqlab, siyosatga real ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Bunda eski, qattiq tartibga ega boshqaruv piramidasiga to‘liq tayangan holda emas, balki xalq ishtirokiga asoslaniladi.
Ushbu fikrlar internet provayderlar Rossiyada tarmoq darajasida filtrlar joriy qilgan, bir necha kripto yangilik saytlari uy internetida bloklanganidan so‘ng bildirildi.
Kelajakdagi “go‘zal Rossiya” haqidagi orzular
Shunga qaramay, zudlik bilan mojaro yechimidan tashqari, Buterinning fikricha, Yevropa va Ukraina xavfsizligi Rossiyani tubdan o‘zgartirishga bevosita bog‘liq.
U shunday bir davlatni tasavvur qiladiki, unda ichki boshqaruv fuqarolar farovonligi va iqtisodiy taraqqiyotga ustuvor ahamiyat beradi; harbiy agressiyadan ko‘ra taraqqiyotga intiladi. Natijada kelgusidagi mojarolar xavfi kamayadi.
Buterin qayd etadiki, bunday o‘zgarish uchun Rossiya siyosiy muxolifati tarkibida yangi rahbarlar va ilg‘or g‘oyalar zarur.
Kriptosoha tajribasidan saboq olib, u mavjud qotib qolgan tizimlar yangi uslublar, tajribalar va keng ommaning ishtiroki bo‘lmasa, natija bermasligini ta’kidladi. U bu yondashuvni ikki bosqichli jarayon sifatida izohladi:
- Avval, Ukraina Rossiya armiyasini zaiflashtirish va o‘t ochishni to‘xtatishga majbur qilish uchun har tomonlama ko‘mak olishi kerak.
- Keyinchalik, Putindan so‘ng islohotlar, tinchlik va markazsizlashtirilgan boshqaruv tamoyillarini qabul qilishga tayyor bo‘lgan Rossiyadagi mo‘’tadil guruhlarni qo‘llab-quvvatlash lozim.
Buterinning taklifi texnologik boshqaruv modellarini xalqaro siyosat bilan uyg‘unlashtirish borasidagi tendensiyani ko‘rsatadi.
Blokcheyndan ilhomlangan usullar asosan raqamli tarmoqlarda sinab ko‘rilgan bo‘lsa-da, ularni davlat miqyosida qo‘llash — bu yangi va hali tajriba qilinmagan yondashuvdir.
Biroq «Efirium» loyihasi hammuassisi fikricha, mojarolarni hal qilish va davlat boshqaruvida innovatsion usullar, diplomatiya yoki harbiy bosimdan tashqari, barqaror tinchlik uchun ham zarur bo‘lishi mumkin.
