Blokcheyn texnologiyasi va sunʼiy intellekt tobora yaqinlashib borayotgan bir paytda, x402 – yaʼni sunʼiy intellekt yordamchilari zanjir ustida avtomatlashtirilgan to‘lovlarni amalga oshirishi uchun yaratilgan standart – yangi «Agent iqtisodiyoti» uchun eshik bo‘lishi kutilgan edi.
Biroq, so‘nggi maʼlumotlarga ko‘ra, x402 tranzaksiyalari hajmi keskin kamaygan. Bu holat, bir necha oy oldin qizg‘in bo‘lgan qiziqish tez orada so‘nmaganmikin, degan savollarni keltirib chiqardi.
x402 tranzaksiyalari 92 foizdan ko‘proqqa kamaydi
«Artemis» (maʼlumot-tahlil tashkiloti) hisobotiga ko‘ra, x402 “agent to‘lovlari” tushunchasi hozirda ko‘proq xayoliy ko‘rinadi. OpenClaw, Moltbook va maxsus agent hamyonlari kabi vositalar ijtimoiy tarmoqlarda va dasturchilar jamiyatida tez tarqalayotgani holda, blokcheyn tarmoqlardagi haqiqiy ma’lumotlar butunlay boshqa manzarani ko‘rsatmoqda.
2025-yil dekabr oyida x402 o‘rtacha kuniga 731 mingga yaqin tranzaksiyani qayd etgan. 2026-yil fevralga kelib, kundalik tranzaksiyalar soni 57 ming atrofida bo‘ldi. Bu eng yuqori cho‘qqidan 92 foizdan ziyod pasayish degani.
«Artemis» tashkiloti chizmalarida ushbu tushish Base, Polygon PoS va Solana kabi tarmoqlarda yaqqol ko‘rinmoqda.
«Artemis» tashkilotining blokcheyn to‘lovlar bo‘yicha mutaxassisi Lukas, jarayon haqida batafsil maʼlumot berdi. U tranzaksiyalardagi pasayishni toifalar bo‘yicha tahlil qilib, «Infrastruktur va xizmatlar» bo‘limida eng keskin qisqarishni bosh asosiy sabab sifatida ajratib ko‘rsatdi.
x402secure.com, agentlisa.ai va pay.codenut.ai kabi servislarning faolligi tarixiy eng yuqori darajadan 80 foizdan ortiq tushib ketdi. Ushbu platformalar agentlar uchun uzluksiz va ishonchli x402 to‘lovlarini amalga oshiruvchi muhim infratuzilma bo‘lib xizmat qiladi. Shu bilan birga, talab hali hanuz to‘liq shakllangani yo‘q.
«Asosiy xulosamiz shuki, yaqinda yaratilgan ushbu vositalar, ilovalar va interfeyslar nimalarni amalga oshirish mumkinligini hamda qaysi yo‘nalishda harakat qilinayotganini ko‘rsatadi. Biroq, haqiqiy talab hanuz mavjud emas», – dedi Lukas «X» ijtimoiy tarmog’i orqali.
Salbiy raqamlarga qaramay, ko‘plab tahlilchilar agentlarga asoslangan iqtisodiyotning uzoq muddatli istiqboliga ishonishda davom etmoqda.
Kelajakda agentlar iqtisodiyoti yuksalishini ko‘rsatuvchi belgilar
Yaqin vaqtga nazar tashlasak, tahlilchilar yangi iqtisodiy tizimni tasavvur qiladilar. Bu tizimda sunʼiy intellekt agentlari mustaqil iqtisodiy sub’ekt sifatida faoliyat yuritadi. Ular mustaqil ravishda harakat qilib, qaror qabul qilish, savdo qilish va foyda olishga qodir bo‘ladi, insonning doimiy nazoratisiz ishlaydi.
Tahlilchi Steysi Muur bu orzuni tasdiqlovchi uch muhim belgini sanab o‘tdi:
- OpenClaw ramkasining GitHub platformasida 180 mingdan ortiq yulduzcha to‘plagani kuchli hamjamiyat qiziqishini bildiradi. Bu ochiq manbali, avtonom sunʼiy intellekt yordamchisi bo‘lib, hamyonlarni kuzatish, airdrop (kriptovalyuta tarqatish) jarayonlarini avtomatlashtirish va prognoz bozorlarida qatnashish imkoniyati mavjud.
- Moltbook – faqat sunʼiy intellekt agentlari uchun mo‘ljallangan ilk ijtimoiy tarmoq sifatida hozirdanoq deyarli 2,5 million agentni o‘ziga jalb qilgan.
- ERC-8004 – markazlashmagan sunʼiy intellekt agentlari uchun mo‘ljallangan yangi token standarti – Efirium asosiy tarmog‘ida ishga tushishga tayyor. Bu esa konsepsiyani haqiqatga yaqinlashtirmoqda.
Lekin investitsion nuqtai nazardan, x402 ekotizimidagi «CoinGecko» (kriptovalyuta maʼlumot platformasi) ro‘yxatiga kirgan loyihalar hali narx spectrumida sezilarli o‘sish ko‘rsata olmagan. Soha jami bozor kapitallashuvi 6,7 milliard dollardan oshgan, biroq bu faqat «Chainlink» (blokcheyn infastrukturasi tashkiloti) ulushiga 6 milliard dollardan ortig‘i to‘g‘ri keladi. Qolgan aksariyat loyihalarning qiymati 100 million dollardan past.
Umumiy bozor bosimi va qo‘rquv investorlar e’tiborini x402 hamda sunʼiy intellekt agentlari ekotizimidagi ijobiy asoslardan uzoqlashtirdi. Agarda bozor hissiyotlari yaxshilansa, ushbu omillar milliard dollarlik yangi kripto loyihalarining tug‘ilishiga sabab bo‘lishi mumkin.
