Xitoy markaziy banki yangi tartibga ko‘ra tijorat banklariga tasdiqlangan raqamli yuan hamyonlari qoldig‘iga foiz to‘lashga ruxsat beradi. Ushbu yangilik 2026 yil 1 yanvardan kuchga kiradi.
Bu qaror 2025 yil oxirida rasmiylar tomonidan kriptovalyuta sohasiga nisbatan nazorat kuchaytirilgan bir paytda e’lon qilindi. Ayniqsa, «Bitkoin» mayningi va real aktivlarni tokenga aylantirishga (tokenizatsiyaga) qaratilgan tartibotlar orttirilmoqda.
2026-yildan boshlab Xitoyning raqamli yuanida foiz to‘lovlarini joriy etish rejalashtirilmoqda
«Xitoy Xalq banki» (Markaziy bank) rahbari o‘rinbosari Lu Ley bu tashabbus raqamli yuanning (e-CNY) vazifasini raqamli naqd puldan raqamli omonat puliga o‘zgartirishini ta’kidladi.
Markazlashmagan blokcheyn asosidagi kriptovalyutalardan farqli ravishda, raqamli yuan gibrid arxitekturaga ega va qattiq hukumat nazorati ostida ishlaydi. Bunday tizim to‘liq markazsizlashtirish emas, balki ko‘lamni kengaytirish, nazorat va boshqaruvda samaradorlikni ustuvor qiladi.
«Markaziy bank qoidalar va standartlar o‘rnatadi hamda asosiy infratuzilmani boshqaradi. Tijorat banklari hamyonlarni ochib, xavfsizlikni kafolatlaydi, to‘lov xizmatlarini ko‘rsatadi, qonunlarga rioya qilish uchun javobgar bo‘ladi va raqamli yuanni depozit sug‘urtasi doirasiga kiritadi. Bank boʻlmagan toʻlov tashkilotlari mijozlarning bank omonatlarini raqamli renminbiga (yuan) aylantirib beradi va toʻliq zaxira usulida boshqariladi», – deya yozilgan markaziy bank rahbarining maqolasida.
Ushbu o‘zgarish yangidan ishlab chiqilgan harakatlar rejasida belgilangan. Lu Ley deyarli o‘n yil davomida olib borilgan tadqiqot va tajribalardan olingan saboqlar hisobga olinganini ta’kidladi.
Foizli raqamli yuan hamyonlarini joriy etish orqali «Xitoy» nomli davlat o‘z raqamli valyutasi ommalashishini oshirish, moliyaviy barqarorlik hamda markaziy bank nazoratini saqlashga intilmoqda.
«Yangi boshlanish nuqtasida turgan raqamli yuan ikki pog‘onali tuzilma asosida an’analarni davom ettirib, shu bilan birga innovatsiyalarni tatbiq etadi, real iqtisodga xizmat qiladi, tavakkalchiliklarni oldini oladi va raqamli naqd pul hamda elektron to‘lov tizimini puxta rivojlantiradi. Bu esa, mustahkam valyuta qurilishi va zamonaviy moliyaviy poydevorni yaratishda texnologik quvvat beradi», – deya tarjima qilinadi.
Foydalanish borasidagi ma’lumotlarga ko‘ra, raqamli yuan ancha mashhurlik qozondi. Lu Ley ta’kidlashicha, 2025 yil noyabr oyining yakuniga qadar raqamli yuan 3,48 milliardta tranzaksiyani amalga oshirdi. Umumiy qiymati esa 16,7 trillion yuanni ($2,38 trillion) tashkil etdi.
Ko‘p davlatlar raqamli valyuta tizimi (multi-CBDC bridge – mBridge) orqali 4047 ta xalqaro to‘lov amalga oshirildi. Ularning umumiy qiymati 387,2 milliard yuan ($54,21 milliard)ga yetdi. Shu tranzaksiyalarning taxminan 95,3% qismi raqamli yuan orqali bajarildi.
Xitoyning kriptovalyutaga qarshi keskin choralar ko‘rishi
Ayni paytda, Xitoy raqamli valyuta (CBDC) rivojlanishini kuchaytirayotgani bilan birga kriptovalyutaga nisbatan keskin cheklov siyosatini yuritmoqda. 16-dekabr kuni rasmiylar Shinjon hududida 400 mingdan ortiq «Bitkoin» maynerini o‘chirib tashladi. Harakat natijasida davlatning mayning sohasidagi kuchli ustunligi hisobiga tarmoqning umumiy hisoblash quvvatiga (Terahash) jiddiy ta’sir ko‘rsatildi.
2021 yildagi mayningga taqiq mavjud bo‘lsa-da, 2025 yil oktyabr oyiga kelib Xitoy dunyo bo‘yicha «Bitkoin» mayningining 14% qismini tashkil qilardi. Ammo dekabr oyidagi ommaviy yopilish hukumatning bu taqiqni qat’iy bajarayotganini namoyon etdi.
Shuningdek, shu oy boshida Xitoydagi yetakchi yetti moliyaviy uyushma birlashib, birgalikda ogohlantirish chiqardilar. Bu ogohlantirish tashkilotlarga real aktivlarni tokenizatsiya qilishda ishtirok etishni man etadi.
Markaziy bank barqaror tokenlar (stablecoin) haqida ham xavotir bildirgan. «Xitoy Xalq banki» (Markaziy bank) bu tokenlar mijozni identifikatsiyalash va pul yuvishga qarshi kurash choralariga javob bermasligini ko‘rsatdi.
Regulyatorlarning fikricha, bunday kamchiliklar stablecoinlarning noqonuniy pullar aylanmasi, ruxsatsiz xalqaro kapital harakatlari va noqonuniy mablag‘ to‘plash uchun qo‘llanishi xavfini oshiradi.
Shunday qilib, Xitoyda foizli raqamli yuanni joriy qilish va kriptovalyutaga nisbatan qat’iy taqiqlar kuchaytirilishi pul yetakchiligi va moliyaviy boshqaruvni himoya qilishga qaratilgan strategiyani aks ettiradi. 2026 yildagi yangi tartib raqamli yuan ommaviyligini oshirib, tartibga solinmagan kriptovalyuta faoliyatini cheklay oladimi — buni vaqt ko‘rsatadi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi muhim ahamiyat kasb etadi.
