Xom neft narxi hozirda 92 dollar atrofida savdolashmoqda. Bu daraja hali ham mojarodan oldingi narxlardan ancha yuqori, biroq 8-mart kuni qayd etilgan 119 dollarlik davriy maksimumdan 31 foizga past. Ushbu tahlilda «Brent» xom nefti fyucherslari, ya’ni kelgusi yetkazib berish uchun tuzilgan shartnomalar ko‘rib chiqiladi. Chunki ular Yaqin Sharqda yuzaga kelgan geosiyosiy voqea-lar paytida xalqaro neft narxining holatini yaxshiroq aks ettiradi.
Urush sabab ko‘tarilgan talab neft narxini 2022-yildan beri eng yuqori darajaga olib chiqdi. Lekin, hozirgi vaqtda neft narxi ko‘tarilishining to‘rt xil belgisi kuchsizlanayotganini ko‘rsatmoqda. Bundan tashqari, Eron davlati yaqinda o‘t ochishni to‘xtatish uchun bir necha talablar e’lon qildi. Bu esa neft narxiga qo‘shilgan mojaroga bog‘liq qo‘shimcha narxni ham pasaytirishi mumkin.
Rekord darajadagi zaxiralarni chiqarish va Eron eksportining oshishi ta’minot bo‘yicha vahimani shubha ostiga qo‘ymoqda
Xalqaro Energetika Agentligi (IEA — xalqaro tashkilot) shu hafta narxlarni barqarorlashtirish uchun zaxiradan 400 million barrel neft chiqarishga ruxsat berdi. Bu tashkilot tarixidagi eng yirik favqulodda chiqarish hisoblanadi.
Yaponiya — uning zaxiralarida taxminan 440 million barrel mavjud. Bu zaxiralar mamlakatning 204 kunlik importini to‘liq qoplaydi. Yaponiyaliklar ham bu zahiralarni mustaqil ravishda bozorga chiqarishi mumkin.
Ayni paytda, Eronning neft eksporti urush boshlanganidan buyon kuniga 100 ming barrelga ko‘paydi va hozirda kuniga 2,1 million barrelga yetdi. Xitoy davlati esa katta hajmdagi Erondan neft xarid qilishni davom ettiryapti.
Xurmuz bo‘g‘ozi orqali neft tashish asta-sekin qayta tiklanmoqda. Fevral oxiridan beri 13,7 million barrel neft ushbu yo‘ldan o‘tgan. Ammo, raketa va dron tahdidlari tufayli tijorat kemalari uchun asosiy yo‘llar hanuz yopiq. Ta’minotda xavf yana mavjud bo‘lsa-da, narxlarning o‘zi boshqa holatni ko‘rsatyapti.
8 soatlik grafikda nisbatli mustahkamlik indeksi — ya’ni RSI, bu tezlik va harakatga baho beruvchi indikator — pasayuvchi tendentsiyani ko‘rsatmoqda. 3-martdan 10-martgacha neft narxi yangi yuqori cho‘qqiga yetgan bo‘lsa-da, RSI indikatorida pastroq daraja qayd etildi.
Agar narxlar o‘sa boshlasa, lekin harakat kuchi susaysa, bu aksariyat hollarda bozor o‘zgarishi yaqinligini bildiradi. Bu tafovut grafikda hosil bo‘layotgan umumiy pasayish tuzilmasida ham ko‘rinmoqda. Bu haqida so‘nggi bo‘limda batafsil aytiladi.
Neft yetkazib berishda shoshilinch ehtiyoj kamaymoqda
Neft bozori harakati kuchsizlanayotganini fyucherslar grafigi ham tasdiqlaydi. Fyuchers egri chizig‘i — kelgusi yetkazib berish oylarining narxlari bir-biriga nisbatan qanday o‘zgarayotganini ko‘rsatadigan usul.
Mart oyining 8-sanasida birinchi va ikkinchi oy «Brent» fyucherslari o‘rtasidagi tafovut (BRN1! minus BRN2!) eng yuqori daraja — 9,38 dollarga chiqdi. Ushbu farq ijobiy bo‘lsa, demak, xaridorlar zudlik bilan yetkazib beriladigan neft uchun keyingi oydagi narxdan qimmatroq to‘layapti. Bu «bekvordeyshn» deyiladi, ya’ni ta’minot xavotiri yuqoriligini bildiradi.
Shu darajadan buyon, farq tezda 76% ga qisqarib, taxminan 3,09 dollarga tushdi. Hali ham bozorda ma’lum darajada shoshilinchlik bor. Ammo farqning tez pasayishi darhol barrel uchun kurash tezda susaymoqda, deganini anglatadi.
Buning ustiga, «Brent» fyuchers bozorida faol shartnomalar soni 771 mingdan hozirda 455 ming atrofida qoldi.
Narxlar o‘sib borayotgan bo‘lsa-yu, bozorda ishtirok etayotganlarning soni qisqarsa, bu odatda bozorga yangi sarmoyadorlar emas, balki ilgari pastayishdan foyda ko‘rish uchun pozitsiya ochgan treyderlar chiqib ketayotganini bildiradi. Bunday vaziyatda o‘sish uzoqqa bormasligi mumkin.
Biroq, optsionlar bozorida ehtiyotkorlik ustun. Ya’ni, treyderlar narxlar ko‘tarilishiga tikilgan optsionlar uchun pasayishga tikilgandan ko‘ra, o‘rtacha to‘rt yillik eng yuqori narxni to‘lamoqda. Bu hatto 2022-yilgi Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi ziddiyat davridan ham yuqori daraja.
Fyuchers bozorida ishonch susayayotgan bo‘lsa-da, optsionlar bozorida himoyalanish (hedjing) uchun yuqoriga narxlar belgilanyapti. Bu esa ayrim bozor ishtirokchilari butun «Xurmuz» bo‘g‘ozi yopilib qolish ehtimoliga hamon tayyor turganini ko‘rsatadi. Biroq, aksariyat bozor soviydi.
Dollar o‘sish yo‘nalishida harakat qilayotgani hozircha neft narxini barqaror ushlab turibdi, biroq narx keskin o‘zgarishi xavfi mavjud
Fyucherslar bozorida qat’iyatning zaiflashishi bevosita keng makroiqtisodiy manzaraga, xususan AQSH dollarining kuchayishi bilan bog‘liq.
AQSH dollarining asosiy valyutalarga nisbatan kuchini o‘lchovchi AQSH dollar indeks (DXY). U hozirda 99,23 atrofida, oshuvchi kanal ichida savdolashmoqda. 99,68 dollar qarshilik darajasi 3-mart va 8-mart kunlari sinovdan o‘tdi va yo‘l bermadi.
Odatda, dollar qimmatlashsa, global bozorda xom neft dollarda sotiladi, shuning uchun boshqa mamlakatlar uchun xarajat yuqorilaydi. Lekin, hozirgi mojarolar kabi ta’minot inqirozi paytida bu holat teskari bo‘ladi.
Neft narxi oshganda, barcha import qiluvchi davlatlar neft uchun ko‘proq dollar sotib olishga majbur bo‘ladi. Natijada, neft bilan birga dollar ham ko‘tariladi, odatdagidek unga teskari harakat qilmaydi.
Bu petrodollar asosidagi o‘zaro harakat urush narxi ustun bo‘lib turgan paytda davom etadi. Agar keskinlik pasayishda davom etsa, Donald Tramp (AQSh sobiq prezidenti) aytganiday, neft va dollar narxlari birga tuzatishdan o‘tishi mumkin.
DXY 100 dollardan yuqoriga chiqsa, bu bozorlar yil davomida neft oshirilgan inflyatsiyani va AQSh Markaziy banki (Federal Reserve – markaziy bank) tomonidan foiz stavkalari qisqarmasligini kutayotganini anglatadi. Bu holat qisqa muddatga neftni qo‘llab-quvvatlaydi, ammo oxir-oqibat global talabga salbiy ta’sir ko‘rsata boshlaydi va bozorga bosim qaytadi.
Pasayuvchi grafik neft narxining 55 dollargacha tushishini bashorat qilmoqda
Faollik pasayishi, narxlar orqaga surilishi, qatnashuvchilarning kamayishi va dollar yordamchidan xavfga aylanishi 8 soatlik grafikda to‘planib, bu yerdagi «bosh va yelkalar» shaklidagi grafik ko‘rinmoqda.
Bosh qismi 119 dollar atrofida, o‘ng yelka esa 93–95 dollar oralig’ida shakllanmoqda. «Neyklayn» deb ataladigan pastki chiziq, ikki yelka orasidagi minimumlarni birlashtiruvchi chiziq, 78 dollar hududiga to‘g‘ri keladi.
Agar narx 78 dollardan pastga tushsa va bu tasdiqlansa, grafik to‘liq ishlaydi. Bu holda neft narxi prognozi avval 73 dollarga, keyin 67 dollarga borishi mumkin. To‘liq harakat amalga oshsa, narx taxminan 55 dollar atrofida to‘xtaydi, bu “neyklayn”dan qariyb 31% pasayishni bildiradi.
Agar narx 93–95 dollardan yuqoriga ko‘tarilsa, bu pasayish ssenariysini kuchsizlantiradi. Narx 105 dollardan yuqoriga mustahkam harakat qilsa, ushbu grafik to‘liq inkor qilinadi.
Biroq, avvalgidek 119 dollargacha yetishi ehtimoli pasaymoqda, chunki yuqorida aytib o‘tilgan pasayish signallari va bozordagi ishtirok, harakat va orqa surilish kabi mezonlarda zaiflik saqlanib qolmoqda. Ayniqsa, Eron tomonidan e’lon qilingan otashkesim sharoitida bu ehtimol yanada past.
Bunday o‘sish faqat AQSh va Eron o‘rtasidagi vaziyat yomonlashib ketgandagina yuz berishi mumkin.
78 dollarlik «neyklayn» va 95 dollarlik o‘ng yelka chegarasi narxlar oraliq chegarasini aniqlab beradi. Narx harakati qaysi yo‘nalishda keskin o‘tsa, navbatdagi neft narxi harakati ham xuddi shunday bo‘ladi.
