ZachXBT ma’lum qilishicha, eski iPhone har qanday apparat hamyonidan ko‘ra kriptovalyutani saqlash uchun xavfsizroqdir. «Tornado Cash» dasturchisi Roman Shtorm bu fikrga qo‘shildi, lekin u iPhone hamyonida bitta muhim imkoniyat yo‘qligini va bu butun rejani zaiflashtirishini aytdi.
Bu imkoniyat — BIP39 kod so‘zi (maxfiy parol). Bu — sizning haqiqiy hamyoningizni bo‘sh hisob orqasida yashirishga imkon beradigan yashirin qo‘shimcha so‘zdir.
iPhone Hamyoni Rejasida Yetishmayotgan Bitta Muhim Imkoniyat
Zanjirdagi tekshiruvchi bildirgan norozilik asossiz emas. «Bybit» birjasi 2025-yil fevral oyida 1,5 milliard dollar yo‘qotgan edi: xakerlar imzo qo‘yuvchilarni firibgarlikka duchor qilib, soxta tranzaksiyani tasdiqlashga majbur qilishdi. Kalitlar xavfsiz qoldi, lekin mablag‘lar ketdi.
“Barcha apparat hamyonlar mutlaqo yaroqsiz va muhim ishlar uchun — masalan, tranzaksiyalarga imzo qo‘yish yoki mablag‘ saqlash uchun — men ulardan foydalanishni tavsiya etmayman. Eng to‘g‘risi — faqat hamyon sifatida ishlatiladigan alohida bir iPhone olish,” — dedi ZachXBT o‘z izohida.
Yangiliklarni birinchilardan bo‘lib bilish uchun bizni «X» ijtimoiy tarmog‘ida kuzatib boring
Shtorm bu g‘oyani yoqladi. Biroq, uning javobida ogohlantirish ham bor.
“Roziman — agar mobil ilovada BIP39 kod so‘zini kiritish imkoniyati mavjud bo‘lganida.”
Bu nima uchun muhim? Sizning asosiy so‘z birikmangiz (seed phrase) — odatda 12 yoki 24 ta so‘zdan iborat bo‘ladi va uni qog‘ozga yozib qo‘yasiz. Agar kod so‘zi qo‘shilsa, aynan shu so‘zlar boshqa — butunlay boshqacha va maxfiy hisobni ochadi.
Shu sababli, o‘g‘ri qog‘ozni topsa ham, faqat bo‘sh hisobni ko‘radi. Buyuk Britaniyalik bir foydalanuvchi o‘zining Trezor apparat hamyoni tiklash so‘zini uyidagi videokuzatuvga tushib qolganidan keyin taxminan 172 million dollar yo‘qotgan edi. Kod so‘zi bo‘lsa, bu yozuv befoyda bo‘lardi.
Bu xavf hozirda ham kuchaymoqda. «Chainalysis» tahlil kompaniyasi 2025-yilda 158 000 ta shaxsiy hamyon buzilish holatini ro‘yxatga oldi, bu 2022-yildagidan deyarli uch barobar ko‘p. Ushbu hujumlardan 80 000 kishi zarar ko‘rib, jami 713 million dollar yo‘qotdi. Bundan tashqari, birgina seed phrase’ning zaif joyi o‘tgan oyda 3,1 million dollar yo‘qolishiga sabab bo‘ldi.
Apparat Hamyonlarda Bor, Mobil Hamyonlarda Yo‘q
Shtorm bu bo‘linishni sanab o‘tdi. «Trezor», «Ledger», «Coldcard», «Keystone» va «BitBox» kabi apparat hamyonlarida kod so‘zi ishlaydi. Ayni vaqtda, «MetaMask» 2021-yilidan beri iltimoslarni inobatga olmagan. «Trust Wallet» ham bu imkoniyatni bermaydi. «Rabby» faqat kompyuter versiyasida bor, mobil uchun esa «AirGap Vault» yagona variant hisoblanadi.
Shtormning taklifi sodda: mobil hamyonlar ham kod so‘zini qo‘llab-quvvatlashi va internetga ulanmaydigan — ya’ni «air-gapped signing» — imzo qo‘yish imkonini berishi kerak. Bu telefonda internet aloqasi umuman bo‘lmasligini ta’minlaydi. «Trail of Bits» xavfsizlik tadqiqot kompaniyasi o‘z tadqiqotida ham kalitlar sir oshkor bo‘lsa-da, zararlarni cheklash zarurligini alohida ta’kidladi.
Lekin salbiy tomoni ham bor. «Casa» kompaniyasi asoschisi Jeymson Lopp bir intervyusida ko‘pchilik kod so‘zini eslab qololmay, umrbod o‘z hamyonidan ayrilish xavfi borligini aytdi.
Xavf faqat o‘g‘rilar emas. Hongkong hukumati ham sayohatchilardan telefon hamda hamyonlarni ochishni talab qilishi mumkin.
«Trezor» Telefon-Hamyon G‘oyasiga Qarshi Chiqmoqda
«Trezor» kompaniyasi bu fikrga qo‘shilmaydi. Roman Shtorm kabi, kompaniyaning tijorat direktori Danni Sanders ham ZachXBT’ning tergovini yuqori baholadi, lekin almashuv g‘oyasini rad etdi.
Sandersning ta’kidlashicha, telefonlar ko‘plab boshqa maqsadlar uchun yaratilgan va ochiq eshiklarga ega umumiy qurilmalardir. Nol bosqich (zero-click) hujumlar — ya’ni foydalanuvchi hech narsa bosmasdan ham zararlanishi — hayotda tasdiqlangan xavf, deydi u.
Apparat hamyon yana mustaqil ikkinchi ekran vazifasini bajaradi. Agar telefon buzilsa, siz imzo qo‘ygan harakatlaringizni tekshirish va taqqoslash imkoniyati qolmaydi.
U shuningdek, telefon orqali maxfiy so‘zlarni yaratish iCloud zaxiralari va clipboard (bufer) orqal yozib olinishi xavfliligini qo‘shimcha qildi. Hatto batareya ham bu rejaning dushmani. Yillar davomida saqlangan iPhone ishlamay qolishi yoki uni ishga tushirish uchun «Apple» serverlari va «Apple ID» talab qilinadi.
Hozirda «Tornado Cash» bo‘yicha sud ishi davom etayotgan Shtorm so‘zni hamyon ishlab chiqaruvchilarga tashladi. Agar «MetaMask» yoki «Trust Wallet» bu imkoniyatni qo‘shsa, millionlab eski telefonlar haqiqiy kripto xavfsizlik sandig‘iga aylanishi mumkin.
