Zcash (ZEC) narxi so‘nggi bir yil davomida taxminan 1 190% ga o‘sdi, natijada u «Forbes» nashrining eng yaxshi 10 ta kriptovalyutani sotib olish bo‘yicha yangi ro‘yxatiga kiritildi.
Maxfiylikka urg‘u beruvchi ushbu kriptovalyuta (token) hozirda taxminan $545 atrofida savdo qilinmoqda va bir hafta ichida 17% ga o‘sdi. Uni «Forbes» nashri atigi 10 ta nom orasidan tanladi. Ular orasida «Bitkoin», «Efirium» va «Hyperliquid» tokenga (HYPE) ham bor.
Nima uchun Zcash narxi oshmoqda?
«Forbes» nashrining ro‘yxatiga kirishi uchun, tokenning umumiy bozordagi qiymati kamida 5 milliard dollar bo‘lishi va u foydali yoki qiymatni saqlovchi sifatida ko‘rib chiqilishi kerak edi. Zcash ikkala talablarga javob berdi va uning narxining oshishiga faqat bozordagi hissiyot emas, balki boshqa omillar ham taʼsir ko‘rsatmoqda.
Blokcheyn tizimidagi tokenlar zaxirasi qisqarib bormoqda. 2024-yil iyun oyiga kelib, rekord miqdorda maxfiy saqlanayotgan Zcash tokenlari soni taxminan 5,1 millionga yetdi. Bu esa barcha tokenlarning deyarli uchdan bir qismini tashkil qiladi. Ushbu tokenlar ochiq savdo bozoridan tashqarida saqlanmoqda.
2024-yil noyabr oyida bo‘lib o‘tgan «halving» (blok mukofotining kamayishi) ham narxga ta’sir qildi. Natijada blok mukofoti 3.125 ZECdan 1.5625 ZECgacha kamaydi. Bu esa yangi tokenlar chiqarilish tezligini pasaytirdi.
Aynan oʻsha davrda davlat nazorati ham yumshadi. Yanvar oyida «Zcash Foundation» (jamg‘armasi) xabar berishicha, AQSH Qiymatli qog‘ozlar va birjalar bo‘yicha komissiyasi – «SEC»ning (moliyaviy nazorat tashkiloti) kriptovalyuta aktivlari bilan bog‘liq ikki yillik surishtiruvini ogohlantirishsiz yakunladi. Bu tekshiruv 2023 yilda yuborilgan rasmiy so‘rovdan keyin boshlangan edi.
Keskin ko’tarilishga qarshi fikrlar
Risklar ham aniq va real. May oyining oxirida, bir tadqiqotchi Zcash’ning «Orchard» maxfiylik havzasida xavfli xato mavjudligini aniqladi. Ushbu muammo to‘rt yil davomida sezilmagani va nazariy jihatdan soxta Zcash tokenlarini (ya’ni, haqiqiy emas, noto‘g‘ri yaratilgan tokenlarni) paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin edi.
«Electric Coin Company» (kripto tashkiloti) va «Zcash Foundation» (jamg‘armasi) ushbu muammoni tez orada favqulodda tarmoqlanish – «hard fork» orqali tuzatdi. Tarmoqda hisob-kitoblar natijasida soxta tokenlar yaratilmagani aniqlandi. Shunga qaramay, ushbu yangilik natijasida ZEC narxi 38% ga pasayib ketdi va blokcheyn ma’lumotlari hamon bosim borligini ko‘rsatdi. Keyinroq «Gemini» birjasining asoschilari, «Uinklevoss» aka-uka Kemeron va Tayler formal tasdiqlash jarayonini qo‘llab-quvvatladilar. Bu – matematik tekshiruv bo‘lib, bunda bunday xatolarning takrorlanishi oldi olinadi.
Eng jiddiy tahdid Yevropa qit’asidan kelmoqda. Yevropa Ittifoqining «MiCA» (kriptoaktivlarni tartibga solish to‘g‘risidagi qoidalar) nomli yirik moliyaviy tashkilotining qoidalariga ko‘ra, blokcheyn platformalarida maxfiylikni ta’minlovchi tokenlarni ro‘yxatga olish mumkin emas. Mazkur talab 2027-yilda kuchga kiradi va hozirdanoq ba’zi birjalar maxfiylik tokenlarini savdodan olib tashlamoqda.
Narx barqaror saqlanib qoladimi?
Obyektiv javob – shartli ha, lekin ayrim istisnolar bor. Bu safargi o‘sish avvalgilarga nisbatan ancha barqaror asosga ega. Likvid tokenlar sonining kamayishi, yangi ZEC chiqarilishining sekinlashishi va aniq, yirik institutlarning qo‘llovi – bularning barchasi strukturaviy omillar bo‘lib, faqat qisqa muddatli ruhiy ko‘tarinkilik emas. Dinamika ham yaxshilandi, haftalik va oylik davomida o‘sish kuzatilmoqda.
Biroq, uzoq muddatli barqarorlik savol ostida. Zcash hali-ham 2016-yildagi tarixiy maksimumdan ancha past narxda savdo qilinmoqda. Token keng tarqalmagan, foydalanuvchilar soni kam va «Forbes» nashri beqaror narxni asosiy kamchilik sifatida ko‘rsatgan. «Orchard» bilan bog‘liq voqea esa ishonch qanday tez yo‘qolishini ko‘rsatdi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi – bularning baridan ishonch muhim. Kriptosohada vaqt – bu nafaqat pul, balki ishonch.
«Kriptovalyutada tebranish baland, shuning uchun biz ehtiyotkorona mezonni tanladik: faqat bozordagi qiymati kamida $5 milliard bo‘lgan loyihalarni saraladikki,» – deya ta’kidlaydi «Forbes» nashri.
Xulosa shuki, Zcash narxi o‘sishining bu safargi asoslari o‘z tarixidagidan mustahkamroqligi bilan ajralib turibdi, ammo u hali-ham to‘liq xavfsiz emas. Uning kelajakdagi narx prognozi esa bir savolga bog‘liq: «maxfiylikka bo’lgan ehtiyoj uni tartibga solishga urinishlardan uzoqroq yashay oladimi?»











