«CertiK» kompaniyasining Skynet “Raqamli aktivlar tartibga solinishi holati” bo‘yicha hisobotiga ko‘ra, jinoiy yo‘llar bilan olingan pulni legallashtirishga qarshi kurash (AML)ga oid choralar endi raqamli aktivlar sohasidagi kompaniyalar uchun asosiy tartibga solish xavfi bo‘lib qoldi. Bu xavf ilgari aktivlarning qimmatli qog‘ozlarga kirishi haqida bahslardan ustun bo‘ldi. Ushbu hisobot seshanba kuni chop etildi.
Hisobot natijalariga ko‘ra, 2025-yilning birinchi yarmida AML bilan bog‘liq jarimalar 900 million dollardan oshdi. Shu bilan birga, AQSh Qimmatli qog‘ozlar va birjalar komissiyasi (SEC – davlat tashkiloti) tomonidan kriptovalyuta sohasidagi jarimalar yildan-yilga 97 foizga kamaydi. Buning o‘rniga bu masalada asosan AQSh Adliya vazirligi va FinCEN (Moliya jinoyatlariga qarshi kurash byurosi – davlat tashkilotlari) faol bo‘ldi.
Chora-tadbirlar e’tibori qimmatli qog‘ozlarni tasniflashdan AML bosimiga o‘tdi
Ikkita yirik kelishuv ushbu tendentsiyani namoyon qilmoqda. 2025-yil fevral oyida, «OKX» (kriptovalyuta birjasi) AQSh hukumatiga litsenziyasiz pul o‘tkazmalari faoliyatini tan olib, 504 million dollar to‘ladi. Prokurorlar OKX faoliyati orqali 5 milliard dollardan ortiq shubhali pul harakati bo‘lganini aytgan.
Shundan so‘ng, 2025-yil yanvar oyida, boshqa bir «KuCoin» (kriptovalyuta birjasi) ham Bank maxfiyligi to‘g‘risidagi qonun buzilishlariga oid ayblovlar negizida 297 million dollar jarima to‘lashga kelishdi. Ustavchilar o‘z lavozimlarini tark etishga rozi bo‘lishdi va birja kamida ikki yilga AQSh bozoridan chiqdi.
Yevropa muvofiqlashtiruvchi organlari ham xuddi shunday bosimni kuchaytirdi. Bu hududda AML bilan bog‘liq jarimalar ham xuddi shu davrda 767 foizga o‘sdi. Shu bilan birga, «SEC» tomonidan raqamli aktivlar kompaniyalariga nisbatan moliyaviy jarimalar taxminan 142 million dollargacha pasaydi.
Muvofiqlik xarajatlari ortmoqda, tartiblar pishmoqda
Hisobotda 2025-yil regulyatorlar uchun tokenlarni qimmatli qog‘ozlarga kiradimi yoki yo‘qmi, degan bahslardan oshib chiqqan yil sifatida ko‘rsatilgan. Hozirda Xitoy Gonkongi, Birlashgan Arab Amirliklari, Yevropa Ittifoqi va Nyu-Yorkda faoliyat yuritish uchun aqlli shartnoma tekshiruvlarini (auditlarini) o‘tkazish deyarli majburiy bo‘ldi.
Barqaror tokenlar (stablecoin) ustidan nazorat ham shunga o‘xshash tarzda o‘zgardi. Endi asosiy masalalar – zaxira fondini boshqarish, tokenlarni qayta sotib olish tizimi va davlatlararo hisob-kitoblar bo‘yicha siyosatda aks etmoqda.
Basel qo‘mitasi (Xalqaro banklar uchun qoidalarni ishlab chiquvchi tashkilot) tomonidan qabul qilingan va 2026-yilning 1 yanvaridan kuchga kiradigan me’yoriy hujjatda ushbu farq rasman belgilanmoqda.
Tokenlashtirilgan an’anaviy aktivlar va qoidaga javob beradigan barqaror tokenlar uchun yengilroq tartibot nazarda tutilmoqda.
Ayni paytda, real qiymati bilan ta’minlanmagan kriptoaktivlar, jumladan Bitkoin va efirium uchun kapital talablar yuqoriroq bo‘ladi.
Birjalar, aktivlarni saqlovchilar va chiqaruvchilar uchun hisobotning asosiy xulosasi shundan iboratki, endi bitimlarning monitoringi, sanksiyalarni tekshirish va litsenziya infratuzilmasi birinchi o‘ringa chiqmoqda. Aktivlarni qanday tasniflash borasidagi bahslar ikkinchi o‘ringa o‘tmoqda.
Endi kichik kompaniyalar ham yiriklar kabi muvofiqlik yukini ko‘tara oladimi yoki yo‘qligi – sohaning navbatdagi bosqichini belgilab beradi.
