«Efirium» jamg‘armasining bir nechta jamoalari «Post-Quantum Ethereum» («Kvantdan keyingi Efirium») loyihasini ishga tushirdi. Bu maxsus portal Efiriumning kvantdan keyingi xavfsizlik borasidagi barcha saʼy-harakatlarini birlashtiradi. U yerda yo‘l xaritasi, texnik xususiyatlar, ilmiy maqolalar va EIP (taklif qilingan yaxshilanishlar) hujjatlari yagona ochiq manba sifatida jamlangan.
Ushbu veb-saytda PQ jamoasi tomonidan tuzilgan 14 ta savoldan iborat tez-tez so‘raladigan savollar (FAQ) bo‘limi va 6 qismdan iborat intervyu seriyasi ham joy olgan.
Q-kunidan oldin uch bosqichli o‘tish jarayoni
Ushbu tashabbus sakkiz yildan ziyod vaqt davomida olib borilgan ishlarning yakuniy natijasidir. Uning ildizlari 2018-yilda boshlangan STARK (taqsimlangan ishonchli hisoblash asoslari) asosidagi elektron imzolarni jamlash bo‘yicha dastlabki tadqiqotlarga borib taqaladi.
Jamg‘arma tarkibidagi to‘rtta jamoa bu loyihada birga ishladi. Jarayonlar hozirda nazariyadangina iborat emas, balki amaliy bosqichga yuqdi. Hozirda 10 dan ortiq dasturchi jamoalari PQ Interop (moslikni ta’minlash) orqali har hafta yangi sinov tarmoq (devnet) yaratib va sinab ko‘rib bormoqda.
Yangiliklarni birinchi bo‘lib olish uchun «X» ijtimoiy tarmog‘ida bizni kuzatib boring
Jamoa qayd etganidek, kriptografik jihatdan xavfli bo‘lgan kvant kompyuteri yaqinda paydo bo‘lmaydi. Biroq, global miqyosda markazsiz tarmoqni yangilash jarayoni juda murakkab va uzoq vaqt talab qiladigan ish bo‘lib, ko‘p yillik rejalashtirish va sinovlardan o‘tishi zarur. Shu sababli, haqiqiy xavf tug‘ilishidan oldin harakatlarni boshlash juda muhimdir.
«Efirium»ning yondashuvi kriptografik moslashuvchanlikka asoslangan — yaʼni asosiy texnologiyalarni yangilab, tarmoq barqarorligini buzmasdan rivojlantirish imkoniyati. Shuningdek, bu o‘tish jarayoni protokol xavfsizligi, soddaligi va markazsizlashtirish tamoyillarini yanada kuchaytirish uchun imkoniyat hisoblanadi, — deya ta’kidlashdi jamoa vakillari (manba).
Jamoaning hozirgi bahosiga ko‘ra, L1 (asosiy protokol) yangilashlari 2029-yilgacha yakunlanishi mumkin. To‘liq ishlash qatlamini o‘tkazish esa yana bir necha yil davom etadi.
O‘tish jarayoni uch bosqichda amalga oshiriladi: avvalo, tayyorgarlik va infratuzilma, so‘ng sekin-asta joriy etish va nihoyat, protokol darajasida to‘liq birlashtirish. «Efirium»dan tashqari boshqa blokcheyn tarmoqlari ham kvant xavfiga qarshi choralar ko‘rmoqda.
«Solana Foundation» («Solana» jamg‘armasi) test tarmog‘ida kvantga chidamli raqamli imzolarni joriy etdi. Yanvar oyida «Coinbase» kompaniyasining bosh direktori Brayan Armstrong ham kvant hisoblash va blokcheyn xavfsizligiga ixtisoslashgan mustaqil maslahat kengashi tuzilishini ma’lum qilgan edi (manba).
Liderlar va jurnalistlar fikrini tomosha qilish uchun YouTube kanalimizga obuna bo‘ling
