«ARK Invest» investitsiya kompaniyasi va «Unchained» kompaniyasi xulosasiga ko‘ra, kvant hisoblash texnologiyasi kutilmaganda, «Q-kun» deb ataladigan to’satdan ro’y bermaydi. Bu texnologiya asta-sekin rivojlanadi. Shuning uchun, bozor va Bitkoin tarmog‘i o‘ziga tahdid yetib kelmasidan avval tayyorlanish va moslashish imkoniga ega bo‘ladi.
Yaqinda eʼlon qilingan hisobotda har ikkala tashkilot — «ARK Invest» investitsiya kompaniyasi va «Unchained» kompaniyasi — kvant hisoblash texnologiyasi rivojlanishini bosqichma-bosqich kuzatib boruvchi beshta bosqichli tizimli yondashuv taklifini taqdim etdi.
Kvant rivojlanishining vaqt jadvalini ko’rsatuvchi 5 bosqichli asosiy yondashuv
Ushbu hujjat «Unchained» kompaniyasining bosh strategik direktori Dhruv Bansal, «Unchained» kompaniyasining Xavfsiz saqlash bo‘yicha tadqiqot direktori Tom Honzik va «ARK Invest» investitsiya kompaniyasi savdo tahlilchisi va portfel menejeri Devid Puell tomonidan tayyorlangan va kvant tahdidlarini tizimli baholash imkonini beradi.
Ushbu yondashuv 0-bosqichdan boshlanadi. Bu bosqichda kvant kompyuterlari mavjud, ammo ular amaliy tijorat qiymatiga ega emas. Bugungi davrda bu texnologiya aynan shu holatda, deyiladi hujjatda.
«Hozirgi tizimlar “NISQ davri”da ishlamoqda – ya’ni taxminan 100 ta mantiqiy kubit va yuzlab darajadagi zanjirlar mavjud, bu ko‘rsatkichlar hali Bitkoin blokcheynida ishlatiladigan elliptik egri chiziqli kriptografiya (ECC) himoyasini buzish uchun yetarli emas. Bunday xavfni yuzaga keltirish uchun kamida 2 330 ta mantiqiy kubit va o‘n millionlab yoki milliardlab kvant eshiklari talab qilinadi», — deb ta’kidlaydilar mualliflar.
1-bosqichda kvant tizimlari kimyo yoki materialshunoslik kabi sohalarda tijoriy foyda keltira boshlaydi. 2-bosqichda esa o‘zgarish sodir bo‘ladi. Bu bosqichda kvant texnologiyasi zaif kalitlarni yoki eski kriptotizimlarni buzish imkoniga ega bo‘ladi.
«Bitkoin tarmog‘ida ishlatiladigan kuchli 256-bit ECC ni buzadigan yuqori darajadagi kvant kompyuteri (CRQC) paydo bo‘lishidan oldin, avval zaif kriptotizimlarni – masalan, qisqa kalitlar ishlatiladigan yoki xatoliklar mavjud bo‘lgan tizimlarni buzadigan soddaroq CRQC mavjud bo‘ladi. Shuning uchun, kvant kompyuterlaridan foydalangan hujumlar avvalo zaif tizimlarni nishonga oladi, keyinchalik esa kuchli, masalan, Bitkoin kabi tizimlar tomon harakat qiladi», — deyiladi hujjatda.
Bizni X ijtimoiy tarmog‘ida kuzating – eng so‘nggi yangiliklardan xabardor bo‘ling
3-bosqich esa Bitkoin uchun haqiqiy xavf bosqichi hisoblanadi. Bu bosqichda kvant kompyuterlari nazariy jihatdan Bitkoin uchun asosiy himoya bo‘lgan ECC algoritmini buzishi mumkin. Biroq bu jarayon hali ham ancha ko‘p vaqt oladi.
«2011-yilgacha ochilgan bitkoin omonatlari odatda kvant hisoblash texnologiyasiga zaif hisoblanadi – o‘sha paytda asosan P2PK manzil turi ishlatilgan. Ammo hozirgi zamonaviy tizimlar kvantga nisbatan barqaror. Yaxshi tomoni shundaki, bitkoin egalari kvantga chidamli manzillarni turli hamyon va saqlash xizmatlarida ishlatishi mumkin», deyiladi hisobotda.
Nihoyat, 4-bosqichda esa kritik daraja yuzaga keladi. Bu bosqichda kvant kompyuteri maxfiy kalitni Bitkoin uchun blok muddati — 10 daqiqadan ham tezroq fosh etib bera oladi. Hisobotga ko‘ra,
«4-bosqichda protokol darajasida hech qanday harakat qilinmasa, Bitkoin to‘lov tizimi sifatida juda jiddiy xavf ostida qoladi – bu protokol uchun mavjudlikka tahdid. Bitkoin haqiqiy pul sifatida ishlashi uchun u kvantga to‘liq tayyor manzillarni 4-bosqichgacha yaratishi lozim».
«ARK Invest» investitsiya kompaniyasi va «Unchained» kompaniyasi ta’kidlaganidek, kvantda xavfsiz Bitkoin manzillari bo‘yicha takliflar allaqachon mavjud. Tarmoqka sarmoya kiritgan manfaatdor tomonlar ehtiyoj tug‘ilsa, himoya choralarini joriy etishga qiziqish bildiradilar.
Ular shuningdek, post-kvant kriptografiya (PQC) yo‘nalishidagi taraqqiyot — ya’ni kvant texnologiyalariga chidamli algoritmlar ishlab chiqilishi — hozirda Bitkoinda kriptografiyani buzishga qodir (CRQC) kvant kompyuterlari rivojlanishidan tezroq rivojlanayotganini qayd etdi.
Mualliflarning ta’kidlashicha, kvant hisoblash texnologiyasi uzoq muddatli xavf bo‘lsa-da, hozircha darhol xavf solmaydi. Texnologiya rivojlana borgan sari Bitkoin hamjamiyati izlanishlarni davom ettirishi va tarmoqni himoya qilish uchun strategiyalar ishlab chiqishi zarurligini aytishadi.
Bizning YouTube kanalimizga obuna bo‘ling — soha yetakchilari va jurnalistlardan mutaxassis tavsiyalarini kuzatib boring
Bitkoinning kvant texnologiyasi bilan bog‘liq kelajagi uchun uchta ssenariy
Shu bilan birga, hisobotda ushbu tahdid qanday paydo bo‘lishi mumkinligi bo‘yicha uchta ehtimoliy ssenariy ko‘rib chiqildi. Eng salbiy ssenariyda kutilmaganda kvant yutuqlari yuz berib, Bitkoin hamjamiyatini tayyorgarliksiz qoldiradi.
Mualliflarning fikriga ko‘ra, bunday holat Bitkoin uchun og‘ir bo‘lsa-da, «PQC» (post-kvant kriptografiya) bo‘yicha bir nechta takliflar allaqachon mavjudligi va zarurat tug‘ilganda ular tezda joriy etilishi mumkin.
Optimistik ssenariyga ko‘ra, kvant hisoblash texnologiyasi rivojlanishi muammolarga duch keladi va sekinlashadi. Bu holatda Bitkoin uchun tadqiqot o‘tkazish, sinovdan o‘tkazish va yangi, kvantga chidamli yangilanishlarni joriy etishga yetarlicha vaqt bo‘ladi.
Muvozanatli ssenariy esa aksariyat yirik tashkilotlar bashoratlariga mos keladi. Bu taxminga ko‘ra, kvant kompyuterlari 3-bosqichga 10–20 yil ichida yetib boradi.
«Bizning fikrimizcha, 10-20 yil ichida PQC (post-kvant kriptografiya) sohasida tadqiqotlar algoritmlar bo‘yicha yetarli natijaga erishadi va Bitkoin ishlab chiquvchilari ularni Bitkoin blokcheyniga, virtual mashinasiga hamda ekotizimiga moslashtirishga ulguradi», — deyiladi hisobotda.
Xulosa qilib aytilganda, hisobotda Bitkoin hozirda xavf ostida emasligi ta’kidlanadi. Oxirgi davrdagi taraqqiyot sababli kvant hisoblash mavzusi e’tibor markaziga chiqdi. Ammo bugungi texnologik imkoniyatlar bilan Bitkoin himoyasini buzish uchun zarur darajadagi quvvat orasida katta farq mavjud. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi.
