«Federal Reserve» – AQSH Markaziy banki tashkiloti – o‘zining kliring va hisob-kitob tizimiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish imkonini beradigan «to‘lov hisobi» nomli maxsus hisob yaratish taklifi bo‘yicha jamoatchilik fikrini 60 kun davomida qabul qilishni boshladi. Bu hisoblarga qonuniy huquqqa ega bo‘lgan bank bo‘lmagan moliyaviy tashkilotlar, jumladan, kriptovalyutadan foydalanadigan kompaniyalar ham murojaat qilishi mumkin bo‘ladi.
«Federal Reserve» boshqaruvi – AQSH Markaziy banki rahbariyati – bu tashabbusni ilgari surdi. Taklifning asoslari 2025-yil dekabr oyida axborot yig‘ish so‘roviga asoslangan. Ushbu qadam, AQSH prezidenti Donald Tramp tomonidan regulyatorlarga kriptovalyuta bilan ishlovchi kompaniyalarning federal to‘lov tizimlariga kirishini qayta ko‘rib chiqishni buyurganidan bir kun o‘tib e’lon qilindi.
To‘lov hisobi qanday qilib asosiy hisobdan farq qiladi
Taklif etilgan to‘lov hisobi odatda an’anaviy banklar «Federal Reserve»da to‘g‘ridan-to‘g‘ri hisob-kitob qilish uchun ishlatadigan asosiy hisobning soddalashtirilgan shakli sanaladi. Bu hisob egalari quyidagi xizmatlarni olmaydi: kun ichidagi kredit, favqulodda diskont derazasi yoki zaxira bankidagi qoldiqlarga foiz to‘lovi.
Barcha operatsiyalar avtomatik tarzda monitoring qilinadi va hisobda manfiy qoldiq yuzaga kelish xavfi bo‘lgan har qanday tranzaksiya darhol bloklanadi. Shuningdek, boshqaruv yana bir bor ta’kidladi: hisob egalaridan noqonuniy moliyaviy faoliyatga qarshi qat’iy nazorat choralarini joriy qilish talab qilinadi.
Shuni alohida ta’kidlash kerakki, bu taklif «Federal Reserve» hisobini ochishga kimlar huquqli ekanligini kengaytirmaydi. Yangi mahsulot faqat amaldagi qonunchilik talablariga to‘liq javob beruvchi tashkilotlar uchun mo‘ljallangan. Ariza topshiruvchilar to‘lov hisobi yoki asosiy hisobdan birini tanlashlari mumkin, ikkalasidan birini emas.
2025-yil dekabr prototipiga nisbatan boshqaruv muassasa balansidagi qoldiq chegaralarini moslashuvchan qildi. Endi cheklovlar tashkilotning taxminiy to‘lov faoliyatiga moslashtiriladi va ruxsat etilgan maksimal qoldiq miqdori oshirildi.
Tramp farmoni — asosiy bosqich boshlanishi
Bu taklif «Federal Reserve» tashkilotini Donald Tramp boshchiligidagi yuritilgan modelga yaqinlashtiradi. 19-may kuni Donald Tramp imzolagan farmon federal bank nazoratchilariga fintech va raqamli aktivlar bilan ishlaydigan kompaniyalarning «Federal Reserve» to‘lov xizmatlaridan foydalanishga to‘sqinlik qilayotgan qoidalarni aniqlash va ularni olti oy ichida bekor qilish bo‘yicha chora ko‘rishni buyuradi.
«Moliyaviy texnologiyalar innovatsiyasini tartibga solish tizimlariga integratsiyalash» nomli mazkur farmonda shuningdek, «Federal Reserve» tomonidan ochiq va aniq ariza topshirish tartibini ishlab chiqish va to‘liq rasmiylashtirilgan arizalar 90 kun ichida ko‘rib chiqilishi kerakligi belgilandi. Mavjud to‘lov hisobi taklifi esa mazkur farmonga javoban ishlab chiqilgan birinchi amaliy tashabbusdir.
Shu bilan birga, boshqaruv Reserve Banks – Markaziy hududiy banklariga — Hisobga ruxsat kirishni tartibga soluvchi qo‘llanmalar bo‘yicha 3-darajali (Tier 3) arizalar bo‘yicha qarorlarni vaqtincha to‘xtatishni tavsiya qildi. Uchunchi daraja – bu yangicha lisenziyaga va cheklangan federal nazoratga ega tashkilotlar, jumladan, aksariyat kriptovalyutaga ixtisoslashgan kompaniyalarni qamrab oladi.
Bu taklif kriptovalyuta bilan shug‘ullanuvchi kompaniyalar uchun nimani anglatadi?
Hozir ayrim kriptovalyuta kompaniyalari «Federal Reserve» ga to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish uchun navbatda turishgan. «Kraken» kompaniyasi – raqamli aktivlar kompaniyasi – o‘zining Vayoming shtati uchun maxsus bank lisenziyasigacha bo‘lgan ko‘p yillik ishidan so‘ng, 2023-yil mart oyida «Federal Reserve» asosiy hisobini ochishga muvaffaq bo‘lgan birinchi kompaniya bo‘ldi.
«Ripple», «Anchorage Digital» va «Wise» pul o‘tkazish kompaniyasi ham shunday kirish uchun ariza topshirgan. Taklif etilayotgan to‘lov hisobi ular uchun to‘liq asosiy hisobga nisbatan tezroq yo‘l ochadi, lekin imtiyozlar miqdori kamroq bo‘ladi.
Kaitlin Long asoschiligidagi «Custodia» banki bu yil boshida o‘zining barcha yuridik imkoniyatlaridan foydalandi. AQSH O‘ninchi apellyatsiya sudi «Federal Reserve» ga qarshi sud ishini qaytadan ko‘rib chiqishni rad etdi. Endi esa yangi to‘lov hisobi toifasi «Custodia» kabi muassasalarga ikkinchi imkoniyatni yaratishi mumkin.
Sanoat tashkilotlari orasidagi fikrlar haligacha turlicha. «Independent Community Bankers of America» tashkiloti — mustaqil jamoat banklari uyushmasi — raqamli aktivlar bilan shug‘ullanuvchi kompaniyalarning «Federal Reserve» kengaytirilgan kirish huquqi moliyaviy xavflarni oshirishi mumkinligi haqida ogohlantirdi. Shu bilan birga, kriptovalyuta himoyachilari mazkur taklifni ilgari sodir bo‘lgan bankdan uzib qo‘yish muammosiga javob sifatida baholamoqda.
60 kunlik izohlar — ya’ni, taklif bo‘yicha ijtimoiy muhokama – yakuni natijasida, bank bo‘lmagan arizachilarga yakuniy tartibda qanchalik ko‘proq moslashuvchanlik berilishi aniqlanadi. Tier 3 bo‘yicha vaqtincha to‘xtatib turilgan cheklov olib tashlanishidan oldin noyob kompaniyalar — masalan, «Ripple» — o‘z arizalari bo‘yicha tezda qaror olishlari mumkin yoki yo‘qligi aniqlanadi.
