«Gate» birjasi so‘zsiz, dunyodagi eng yirik kriptovalyuta almashinuv maydonlaridan biriga aylandi. «Gate» birjasi (Exchange) 2013-yilda doktor Lin Han tomonidan yakka loyihasi sifatida tashkil etildi. Hozirda ushbu platforma 49 milliondan ortiq foydalanuvchiga xizmat ko‘rsatadi, 2 000 dan ortiq xodim ishlaydi va 5 000 dan ortiq tokenlarni o‘z ichiga olgan va doimiy kengayib borayotgan an’anaviy moliyaviy mahsulotlarni ham taklif qilmoqda.
«BeInCrypto» nashri (Axborot portali) bilan intervyu davomida doktor Lin Han aynan nimaning bu taraqqiyotga turtki bo‘lganini, nega kriptovalyuta va an’anaviy aktivlar orasidagi chegara yo‘qolib borayotganiga ishonishini va sunʼiy intellekt qanday qilib odamlarning savdo qilish tarzini o‘zgartirib yuborishini muhokama qildi.
Yolg‘iz dasturchidan dunyo miqyosidagi platformaga
Doktor Lin Han «Gate» platformasini — dastlab Bter.com nomi bilan — o‘zi yolg‘iz ishga tushirgan. Oradan o‘n uch yil o‘tib, birja 50 dan ortiq mahsulot va xizmatlarni taklif qilmoqda. Shunday bo‘lsa-da, u raqamlarning o‘zigina muhim emasligini ta’kidlaydi.
«Raqam muhim emas. Eng asosiysi — mahsulot yaratishda uni zo‘r qilib ishlab chiqish kerak. 80 foizlik natija kifoya emas. Sifat 90 foizdan 95 foizgacha bo‘lishi shart. Mahsulotda doimo yetakchi bo‘lish zarur», — deydi u.
Bu mahsulotga birinchi o‘rinda e’tibor berish g‘oyasi dastlab aktivlarni keng muhofaza” etishga olib keldi. 2013-yilda «Gate» birjasi birinchi bo‘lib agressiv tarzda altkoinlarni ro‘yxatga kiritgan, o‘sha paytda ko‘pchilik platformalarda atigi bir necha token bor edi, bu birjada esa bir vaqtning o‘zida 100 dan ortiq token joy olgan. «O‘sha davrda faqat biz bunday imkoniyatni bera olgan edik», — deya eslaydi doktor Lin Han.
Uning fikricha, keyingi rivojlanish bosqichi tartibga solingan bozorlardan keladi. «Gate» birjasi hozirda 80 ta yurisdiksiyada ruxsatnomalarga ega, ulardan 44 tasi AQSh shtatlari va yana 20 dan ortiq Yevropa mamlakatlarini qamrab oladi (MiCA nizomidagi litsenziya). Bundan tashqari, platforma Dubay, Yaponiya va Avstraliyada ham ruxsatnomalarga ega.
«O‘tgan yili ruxsat olingan hududlar uchun platformamizni ishga tushirdik. Bu yili esa shu yerdagi foydalanuvchilar sonini ko‘paytirmoqchimiz», — deydi doktor Lin Han. Shuningdek, Yevropa va boshqa hududlarda uzoq yillik tajribaga ega mahalliy raqobatchilar bilan bellashish oson emasligini ham tan oladi. «Ba’zi joylarda mahalliy ishtirokchilar anchadan beri faoliyat yuritib keladi. Biz hali yangi ishtirokchimiz. Ko‘proq foydalanuvchiga o‘zimizni tanishtirishimiz zarur», — deydi u.
Kriptovalyuta va anʼanaviy moliya o‘rtasidagi to‘siqlarni olib tashlash
«Gate» birjasi hozir kripto-aktivlardangina emas, balki sanoatda keng ma’noda «TradFi integratsiyasi» deb ataladigan yo‘nalishda ham faoliyat yuritmoqda. Endi bu birjada tokenlashtirilgan aksiyalar, oltin, kumush, xomashyo va fond indekslari mavjud — bularning barchasini kriptovalyuta portfeli boshqariladigan bir platformaning o‘zida, istalgan vaqtda sotib yoki sotish mumkin.
Doktor Lin Han an’anaviy bozorlarning ikki cheklovini ta’kidladi: birinchisi, ko‘plab davlatlarda AQSh birjalarida hisob ochish to‘sqinlik qiluvchi hududiy cheklovlar, ikkinchisi esa aksiyalar savdosi uchun vaqt chegarasi mavjudligi.
«Kriptovalyuta orqali juda keng imkoniyatli tizimni taqdim eta olamiz. Foydalanuvchilar istalgan mamlakatda, istalgan vaqtda, 24/7 savdo qilishlari mumkin. Kripto va an’anaviy aktivlarni birgalikda, bir tartibda boshqarishadi. Bu ularga juda qulay», — deydi u.
U shuningdek, portfel shakllantirish uchun ham foydali jihatga e’tibor qaratdi. Kripto-aktivlar odatda o‘zaro juda bog‘lanib ketgan — agar Bitkoin tushsa, ko‘pchilik altkoinlar ham arzonlashadi. Platformaga birinchi marta mustaqil an’anaviy aktivlar — masalan, oltin yoki AQSh aksiyalari — qo‘shilishi orqali foydalanuvchilar o‘z sarmoyalarini haqiqiy turlantira oladilar.
«Avvallari odamlar faqat kriptovalyuta savdo qilishardi va aksariyat aktivlar bir-biri bilan bog‘liq bo‘lardi. An’anaviy aktivlar bilan esa endi boshqa imkon ham bor. Oltin, masalan, Bitkoinga umuman bog‘liq emas. Siz kumush, xomashyo, AQSh aksiyalarini tanlashingiz mumkin. Portfelingizni boshqarishingiz, xataringizni kamaytirish uchun ko‘plab yo‘llar yaratiladi», — deya tushuntiradi doktor Lin Han.
Kelajakka nazar tashlab, u kriptovalyuta hamda an’anaviy aktivlar o‘rtasidagi farq butunlay yo‘qolib ketishini ko‘radi. «Kelajakda siz qaysi biri kripto, qaysi biri an’anaviy aktiv ekanini ajratishga hojat qolmaydi. Ularning barchasini o‘z aktivlaringiz deb qaraysiz. Bu esa foydalanuvchilarning portfelni boshqarish haqidagi fikrini butunlay o‘zgartiradi», — deya izoh beradi u.
AI (Sunʼiy intellekt): Interfeysdan infratuzilmaga o‘tish
Suhbat sunʼiy intellekt mavzusiga o‘tdi. Bu yerda doktor Lin Han «Aqlli Web3» kontseptsiyasini ilgari surdi. Unga ko‘ra, AI (Sun’iy intellekt) agentlari hozir kriptovalyuta savdosiga xos murakkab interfeyslarni butunlay almashtiradi.
Uning fikricha, muammo oddiy: kripto mahsulotlari endi oddiy foydalanuvchilar uchun juda murakkab bo‘lib ketdi. «Juda ko‘p raqamlar, tugmalar — spot savdo, fyuchers savdo, opsionlar, daromad olish imkoniyatlari. Qaysi birini tanlaysiz? Qaerdan boshlaysiz? Odamlar uchun bu juda qiyin», — deydi u. «Web3 esa bundan ham murakkab. 10 000 dan ortiq markazlashmagan ilova (DApp) bor. Har yili millionlab tokenlar chiqariladi. Qaysi tokenni tanlashni aniqlashning iloji yo‘q».
«Gate» birjasining yondashuvi ikki bosqichda kuriladi. Birinchi bosqich — allaqachon joriy etilgan, u yerda sunʼiy intellekt agentlari foydalanuvchilarga mavjud interfeysda yordam beradi: tokenlar haqida ma’lumot taqdim qiladi, platforma imkoniyatlarini tushuntiradi, savdo strategiyalarini tavsiya qiladi. Ikkinchi bosqich — yanada katta maqsad: odatiy interfeysni tubdan almashtirish.
«Ular endi eski interfeys yoki eski vositalardan foydalanishmaydi. Faqatgina AI agentiga xohishini aytish kifoya. Qolgan ishlarni sunʼiy intellekt bajaradi», — deydi doktor Lin Han. «Agar foydalanuvchi Bitkoin sotib olmoqchi bo‘lsa, shunchaki ‘Men Bitkoin sotib olmoqchiman, yordam bering’ deydi. Daromad olishni istasa, ‘Bitkoinim orqali daromad olmoqchiman’ deydi. AI esa eng yaxshi taklifni topadi va hammasi tez bitadi».
Doktor Lin Han bu o‘zgarish bir yil ichida ko‘rinadi, ikki yil ichida esa butun ekotizim o‘zgaradi deb hisoblaydi. Uning fikricha, bu sohada keltiriladigan besh yillik muddatdan ko‘ra bu ancha real vaqt.
«Men besh yil deb o‘ylamayman. Ko‘pi bilan ikki yil ichida», — deydi doktor Lin Han.
Foydalanuvchi tajribasidan tashqari, doktor Lin Han sunʼiy intellekt kapital harakatini ham o‘zgartirishini aytadi. U insonlar boshqaradigan kapital taqsimoti tabiatan samarasiz deb hisoblaydi — odamlar aktivlarni yoki bo‘sh turgizib qo‘yadi, yoki istiqbolli loyihani beg‘am qoldiradi. AI agentlar esa — doimo ishlaydigan va katta hajmdagi ma’lumotni tezda qayta ishlovchi sunʼiy intellekt vositalari — bu jarayonni yaxshilashi mumkin.
«Bir inson uchun daromad kafolatlab bo‘lmaydi. Lekin butun ekotizim uchun foyda bo‘lishi aniq», — deydi u. — «AI siz uchun og‘ir ishlardan qutqaradi. Siz esa kuch va energiyangizni boshqa sohalarga yo‘naltirasiz. O‘z haqiqiy aqlingizni ham ishlating». «Gate» birjasi allaqachon sunʼiy intellektdan ichki jarayonlarda foydalanishni boshlagan. Doktor Lin Han so‘zlariga ko‘ra, kompaniyada deyarli barcha old-qism dasturlash ishlarini endi sunʼiy intellekt bajaradi, va tez orada server taraf rivojlantirishlari ham shunga o‘tadi.
