Amerika Qoʻshma Shtatlarining Qimmatli qogʻozlar va birjalar boʻyicha komissiyasi («SEC» — hukumat tashkiloti) kripto-loyihalarga toʻliq qimmatli qogʻozlar sifatida roʻyxatdan oʻtmasdan turib, mablagʻ yigʻish imkonini beradigan yangi tartibga solish tartibini taklif qildi. Bu, koʻplab soha vakillari tomonidan allaqachon 2017-yildan keyin deyarli yoʻq boʻlib ketgan ICO — dastlabki tanga taklifi modelining qaytishi sifatida baholanmoqda.
Komissiya aʼzosi Hester Peirce (Hester Peirs), u tomonidan 2020-yilda taqdim etilgan xavfsizlik hududi taklifi bu yangi qoidani ishlab chiqishda muhim rol oʻynagan. Unga koʻra, yangi reja tadbirkorlarga allaqachon yillar davomida sanoatga mos kelmagan eski qoidalar oʻrniga yangi va mos yoʻl beradi.
Imtiyozlar nimani oʻz ichiga oladi
Kripto aktivlarni tartibga solish toʻliq roʻyxatdan oʻtishni chetlab oʻtish uchun ikkita yoʻnalishni yaratadi. Kichik loyihalar uchun boshlangʻich imtiyoz mavjud, bunda toʻrt yil davomida 5 million dollardan oshmaydigan mablagʻ jalb qilish mumkin va bunda investorlarning akkreditatsiyasiga talab yoki har bir xaridor uchun limit mavjud emas.
Katta hajmda mablagʻ yigʻish esa yiliga 75 million dollargacha boʻlgan imtiyoz doirasiga kiradi. Ammo ushbu toifadagi loyihalar moliyaviy hisobotlarni mustaqil auditor tomonidan tekshirtirishlari va doimiy hisobot yuritishlari shart. Har ikkala holatda ham loyiha egalari «SEC» — hukumat tashkilotining firibgarlik va manipulyatsiyaga qarshi standart qoidalariga boʻysunadilar.
Ushbu taklif 2024-yil mart oyida «SEC» — hukumat tashkiloti va «Commodity Futures Trading Commission» («CFTC» — tovar fyucherslari bozorini tartibga soluvchi davlat muassasasi) tomonidan birgalikda eʼlon qilingan yorliq asosida yaratilgan. O’sha hujjatda tokenning investitsiya shartnomasi maqomidagi bogʻliqligi qachon tugashi, yaʼni uni qimmatli qogʻoz sifatida tasniflash mezonlari aniqlashtirilgan.
ICO’ning qaytishi
«Initial Coin Offering» («ICO» — dastlabki tanga taklifi) 2017-yildagi token sotuvi to‘lqini «SEC» — hukumat tashkiloti aksariyatini ruxsatsiz qimmatli qogʻozlar emissiiyasi sifatida tan olganidan va sudga berganidan keyin qulab tushgan edi. Yuridik jihatdan AQSH ichida mablagʻ yigʻish yoʻli yopilgach, jamoalar bir necha yil davomida turli yoʻllar bilan cheklovni aylanib oʻtishga harakat qilishdi: savdoni xorijdagi fondlarga oʻtkazishdi, xaridorlarni AQSH nerezidentlariga cheklashdi, «Regulation D» bo‘yicha faqat akkreditatsiyadan o‘tgan investorlar uchun bosqichlarini o’tkazishdi yoki tokenlarni bepul tarqatish (airdrop) va ball tizimi shaklida taqdim etishdi.
Kripto Aktivlarni tartibga solish qoidasi jamoalarga tokenlarni AQSH hududida qonuniy sotish huquqini beruvchi birinchi huquqiy yoʻl hisoblanadi. Aynan 5 million dollarlik boshlangʻich imtiyoz anchadan beri AQSHda kripto sohasidagi mablagʻ yigʻish uchun asos boʻlib kelgan akkreditatsiya talabini bekor qiladi. Bu 2017-yilgi ICO davridagi kabi keng ishtirokchilik va ochiqlikni yaratish uchun imkoniyat beradi.
Bu safar nima oʻzgardi?
2017-yilgi ochiq-oydin va tartibsiz muhitdan farqli oʻlaroq, endi har ikki imtiyoz ostidagi emittentlar investorlar uchun tamoyillarga asoslangan ochiqlik taqdim etishlari lozim. Katta hajmdagi imtiyoz sohiblari esa mustaqil auditor tekshiruvini talab qiluvchi moliyaviy hisobotlarni taqdim etishlari shart. Bu avvalgi ICO davrida kamdan-kam uchragan holat edi.
Qoidaga koʻra, mos hujjatga ega boʻlgan takliflar uchun shtat miqyosida roʻyxatdan oʻtish talabi yoʻq qilinadi. Shu bilan birga, ushbu taklif ayrim soha vakillari orzu qilgan maxsus tokenlashtirilgan qimmatli qogʻozlar uchun alohida huquqiy modelni oʻz ichiga olmaydi — bu narsa muhokama qilinayotgan taklifga kiritilmagan.
Qaror qabul qilish muddati ham muhim ahamiyatga ega. Qonunchilar yozgi taʼtilga chiqishdan avval CLARITY Act (Klariti qonuni) loyihasini ovozga qoʻymadilar. Ushbu qonun qabul qilinsa, kripto sohasini «SEC» va «CFTC» — tovar fyucherslari bozorini tartibga soluvchi davlat muassasasi oʻrtasida boʻlib berilardi. Endi esa agentlik yangi qoidalarni mustaqil ravishda ishlab chiqishi kerak boʻladi.
Hester Peirce (Hester Peirs) ushbu taklifni uzoq yoʻlning birinchi qadam deb atadi va 60 kunlik fikr-mulohaza bildirish davrida barcha manfaatdorlarni o’z fikrlarini aytishga chaqirdi. Xususan, tokenlarni tarmoq rivojlanishida ulush beruvchi — aksiyalarga oʻxshash qilsa boʻladimi, degan masala muhim. ICO ga oʻxshash yangi toʻlqin qay darajada boshlanishi esa, yangi qoidalardan eng ko‘p foyda koʻrishi kutilayotgan altkoinlarga ham bogʻliq boʻladi.
