«Jane Street» savdo kompaniyasi yana omma eʼtiboriga tushdi. Chunki Terraform Labs kompaniyasining bankrot boʻlganidan keyin bu kompaniya, «Jane Street» savdo tashkilotini 2022-yil may oyida TerraUSD (UST) va LUNA lar qulab tushishiga bogʻliq insayderlik savdosi (ya’ni, maxfiy maʼlumotdan foydalanib savdo qilish)da aybladi.
Sudda keltirilgan daʼvoga koʻra, «Jane Street» kompaniyasi, «Terraform Labs» kompaniyasining (blokcheyn loyihasi) likvidlik yechib olinishi haqidagi maxfiy maʼlumotdan foydalangan holda oʻz pozitsiyalarini yopgan va narx pasayishidan oldin foyda topgan. Ular barqaror token boʻlgan UST AQSh dollariga bogʻlanishi uzilishidan oldin bu yoki unga teng qiymatdagi tokenlarni sotib yoki chiqarib yuborgan.
Terraform sud ishi Jane Street kompaniyasini yana diqqat markaziga olib chiqdi
Daʼvoda ko‘rsatilishicha, «Terraform Labs» tashkiloti Curve platformasidagi UST tokenga yordam beruvchi hovuzlardan taxminan 150 million dollar atrofidagi likvidlikni yashirincha yechib olgan. Shundan so‘ng, «Jane Street» ga bog‘langan manzillar o‘nlab million dollarlik UST tokenlarini sotib yoki chiqarib yuborganligi aytilmoqda.
«Terraform Labs» tashkiloti bu harakatlar ishonch yo‘qolishini tezlashtirganini aytmoqda. Natijada, keng miqyosdagi inqiroz boshlanib, taxminan 40 milliard dollarlik mablag‘ yo‘qolgan.
Ayni paytda bu – faqat daʼvolar, yaʼni isbotlanmagan ayblovlar. «Jane Street» savdo tashkiloti har qanday xatti-harakatda aybdor emasligini bildirgan va sudda o‘zini himoya qilishini aytgan. Hozircha hech bir sud bu ish yuzasidan qaror chiqarmagan.
Yirik kriptovalyuta muvaffaqiyatsizliklariga bilvosita aloqadorlik namunasi
«Jane Street» kompaniya nomi boshqa yirik kriptotarmoq qulashlarida ham tez-tez tilga olinadi, masalan, FTX kriptobirjasi voqeasida. Lekin, FTX ishi bo‘yicha bu kompaniya biror noqonuniy harakatda ayblanmagan.
Bunday bog‘liqlik insonlar orqali yuzaga kelgan. Masalan, FTX va «Alameda Research» kompaniyasiga asos solgan Sam Bankman-Frid (Sam Bankman-Fried) ilgari «Jane Street» tashkilotida treyder sifatida ishlagan. «Alameda» bosh direktori Kerolin Ellison (Caroline Ellison) ham ish faoliyatini aynan shu kompaniyada boshlagan edi.
Bu holatlar «Jane Street» savdo tashkilotining kvant treyderlarni tayyorlaydigan muhim maktablardan biri ekanligini ko‘rsatadi. Biroq, «Jane Street» kompaniyasining to‘g‘ridan-to‘g‘ri FTX firibgarligi yoki qulashida ishtirok etganiga hech qanday ishonchli dalil yo‘q.
Tekshiruvchilar FTX va «Alameda Research» rahbariyatining mijozlar mablag‘ini noto‘g‘ri ishlatgani oqibatida bu kompaniyalar qulaganini ta’kidlab o‘tishgan.
Jane Street kompaniyasining kriptovalyuta bozorida market-meyker sifatidagi o‘rni
«Jane Street» — bu global miqyosda faoliyat yuritadigan kvant savdo tashkiloti va likvidlik yetkazib beruvchi (yirik va kichik miqdorda tokenlarni almashadigan kompaniya). U aktsiya, obligatsiya, fond birjasidagi indekslarga bog‘liq bo‘lgan fondlar (ETF), va so‘nggi yillarda esa ko‘proq kriptovalyutalar savdosida algoritmlar va statistik modellar yordamida faol ishtirok etadi.
Bu tashkilot kriptobirjalarni boshqarmaydi va o‘zi token chiqarishni ham amalga oshirmaydi. U asosan «market-meyker» (bozor tashabbuschisi) vazifasini bajaradi.
Market-meykerlar doimiy ravishda aktivlarni xarid va sotuv qilib, bozorning barqaror ishlashini ta’minlashadi. Bu ularning asosiy vazifasidir.
Shu sababdan «Jane Street» savdo kompaniyasi ko‘plab kripto tashkilotlar bilan savdo hamkori sifatida muloqot qiladi. Bu ta’sir natijasida u yirik bozor voqealariga, shu jumladan qulashlarga ham yaqin bo‘ladi.
2020–2022 yillarda kriptotarmoqda tezroq o‘sish boshlanganida, «Jane Street» eng yirik market-meykerlardan biriga aylangan. Kompaniya bosh kriptobirjalarda savdo qilgan va ko‘plab turli kriptoaktivlar uchun likvidlik ta’minlagan.
Qamrovi kengligi sababli kompaniyaning savdo faolligi blokcheyn yozuvlari va likvidlik hovuzlarida tez-tez aks etib turadi. Lekin faqat ko‘rina olishi – sababchi ekanini anglatmaydi.
Hozirgacha biror bir davlat idoralari yoki sudlar «Jane Street» savdo kompaniyasini yirik kripto inqirozini yuzaga keltirdi deb ayblamagan. «Terraform Labs» tomonidan ochilgan sud ishi kompaniyani birinchi marta to‘g‘ridan-to‘g‘ri noqonuniy harakatda ayblaydi.
Huquqiy natija kelajakdagi tekshiruvlarga ta’sir qilishi mumkin
«Terraform Labs» sud ishi, «Jane Street» kompaniyasining savdo harakatlari qonuniy chegaradan o‘tganmi yoki odatdagi market-meyker harakatimi, degan savolga aniqlik kiritishi mumkin.
Sud natijasi markazlashmagan bozorlarda insayderlik (maxfiy) ma’lumotdan foydalanishga sudlar qanday yondashishini ham shakllantirishi mumkin.
Hozircha «Jane Street» savdo tashkiloti baribir kripto sohasida qudratli, biroq asosan ko‘zga tashlanmaydigan ishtirokchi bo‘lib qolmoqda. Uning ta’siri — amal qiladigan hajmi, texnik bilimlari va likvidlik ta’minlashdagi roli bilan belgilanadi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi – hammasi ham kompaniya faoliyatiga bog‘liq ekani borasida savollar paydo bo‘lib turadi.
