«Dragonfly» (investitsiya kompaniyasi) boshqaruvchi hamkori Haseeb Qureshi kriptosohadagi doimiy to‘siqlar aslida chuqurroq nomuvofiqlikdan kelib chiqishini ta’kidlaydi: uning fikricha, bu soha tuzilmasi «Sunʼiy intellekt» (AI) agentlariga ko‘proq mos keladi.
Uning nuqtai nazariga ko‘ra, kriptosferadagi ko‘plab muvaffaqiyatsizlik holatlari dizayndagi xatolik emas, balki shuni ko‘rsatadiki, insonlar hech qachon asosiy foydalanuvchilar bo‘lmagan.
Inson va kriptovalyuta o‘rtasidagi uzilish
X ijtimoiy tarmog‘ida e’lon qilingan batafsil posti orqali Qureshi insonlarning qaror qabul qilish jarayoni va blokcheynning qat’iy, aniq ishlash tartibi o‘rtasida asosiy tafovut borligini bayon etdi. U sohaning boshlang‘ich g‘oyasi haqida gapirib, «aqlli shartnomalar» yuridik kelishuvlarni va sudlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri blokcheyn orqali almashtiradi, mulk huquqlari esa raqamli ravishda ta’minlanadi, deb tasavvur qilinganini aytdi.
Biroq, bu o‘zgarish ro‘y bermadi. Hozirda, hatto «Dragonfly» (investitsiya kompaniyasi) kabi to‘liq kripto sohada faoliyat yuritadigan tashkilotlar ham an’anaviy huquqiy shartnomalarga tayanadi.
«Biz startap loyihaga sarmoya kiritish uchun kelishuv imzolaganimizda, aqlli shartnoma emas, yuridik shartnoma imzolaymiz. Startap ham xuddi shunday qiladi. Ikkalamiz ham huquqiy kelishuvisiz ushbu bitimni amalga oshirishga tayyor emasmiz…Haqiqatan ham, hatto agar bizda blokcheynda tugatilgan shartnoma bo‘lsa ham, odatda, yana alohida yuridik kelishuv ham mavjud», — deya izoh berdi u.
Qureshi fikricha, muammo texnik yetishmovchilikda emas, balki ijtimoiy nomuvofiqlikda. Blokcheyn tizimlari dastlab qanday yaratilgan bo‘lsa, shunday ishlaydi, lekin ular inson xatti-harakati va xatolarini inobatga olmaydi. U buni an’anaviy bank tizimi bilan taqqoslab, bank ishi yuz yillar mobaynida shu kabi kamchilik hamda noto‘g‘ri ishlatish holatlarini hisobga olgan holda rivojlanganini ta’kidladi.
“Bank, qanday bo‘lmasin, insonlar uchun yaratilgan”, — deb qo‘shimcha qildi u. “Bank tizimi aynan insonlarning kamchilik va xatolarini inobatga olgan holda, asrlar davomida mukammallashtirilgan. Bank sohasi insonlarga moslashtirilgan. Kripto esa — yo‘q”.
U, shuningdek, kriptovalyutada uzun kriptografik manzillar, ko‘r-ko‘rona tasdiqlash, o‘zgartirib bo‘lmas tranzaksiyalar va avtomatlashtirilgan nazorat insonlarning pul haqidagi tabiiy tushunchasiga to‘g‘ri kelmasligini aytdi.
“2026 yilda ham tranzaksiyani ko‘r-ko‘rona imzolash, yaroqsiz ruxsatlarni qoldirish yoki tasodifan mablag‘lar yechib olinadigan drainer (yeb yuboruvchi dastur) ni faollashtirib yuborish qo‘rquv uyg‘otadi. Biz har safar shartnomani tekshirish, domen nomini qayta ko‘zdan kechirish va manzilni soxtalashtirishga tekshirishimiz, barcha xavfsizlik choralarini bajarishimiz zarurini yaxshi bilamiz. Lekin bajarmaymiz. Chunki, biz insonmiz. Ana shu holat barchasini ko‘rsatadi. Nega kripto har doim biz uchun to‘g‘ri chiqmagandek tuyiladi — sababi shu”, — deya ta’kidladi Qureshi.
AI agentlar: kriptovalyuta uchun haqiqiy tub aholi bo’la oladimi?
Qureshi «Sunʼiy intellekt» agentlari kriptovalyuta dizayniga tabiiy mos kelishini taklif qildi. U izohlashicha, «Sunʼiy intellekt» agentlari hech qachon charchamaydi va tekshiruv bosqichlarini ham o‘tib yubormaydi.
Ular shartnoma mantiqini tahlil qila oladi, ekstremal holatlarni modellashtiradi va tranzaksiyalarni emotsional ikkilanmasdan bajaradi. Insonlar an’anaviy huquqiy tizimlarni afzal ko‘rishi mumkin, ammo «Sunʼiy intellekt» agentlari kodi qat’iy va aniqligini yoqtiradi. Uning so‘zlariga ko‘ra,
“Shu ma’noda, kripto – bu ichki, to‘laligicha o‘qiladigan va to‘liq aniqlikda ishlovchi moliyaviy huquq tizimidir. «Sunʼiy intellekt» agentiga moliyaviy tizimdan aynan shunday aniqlik kerak bo‘ladi. Biz insonlar uchun nodir va xavfli tuyulgan texnik talablar, «Sunʼiy intellekt» agentlari uchun yaxshi yozilgan texnik reglementdir…Hatto yurudik nuqtai nazardan ham, an’anaviy pul tizimi insonlar va ularning tashkilotlari uchun ishlab chiqilgan, «Sunʼiy intellekt» uchun emas,” dedi u.
Qureshining bashoratiga ko‘ra, kelajakda kripto interfeysi to‘lig‘icha «Sunʼiy intellekt» boshqaradigan “o‘zi harakat qiluvchi hamyon” ko‘rinishida bo‘ladi. Bu modelda, «Sunʼiy intellekt» agentlari moliyaviy jarayonlarni insonlar nomidan boshqaradi.
U yana shuni ham ta’kidladi: mustaqil agentlar bir-biri bilan bevosita hisob-kitob qilishi mumkin bo‘ladi, va kripto doim faol, ruxsatsiz ishlash imkoniyati mashina-mashina iqtisodi uchun tabiiy asosga aylanadi.
“Menimcha, shunday: kriptoning «noqulayliklari» — insonlar uchun uni ishlatishni muammoli qilgan holatlar — aslida hattoki xatolik ham emas edi. Bu, shunchaki, insonlar noto‘g‘ri foydalanuvchi ekanining belgisi edi. 10 yildan so‘ng orqaga qarab, hayratda qolamiz: qanday qilib odamlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri kriptoni boshqarishga majburladik?» — deya urg‘u berdi Qureshi.
Biroq, u bu o‘zgarish juda qisqa vaqt ichida ro‘y bermasligini ogohlantirdi. Texnologik tizimlar keng ko‘lamda ommalashishi uchun odatda, ularga moslashadigan muhim yutuqlar ham zarur bo‘ladi.
“GPS smartfon paydo bo‘lishini kutdi. TCP/IP esa brauzer chiqqunicha kutdi”, — dedi Qureshi. “Kriptoda esa, ehtimol, biz buning yechimini «Sunʼiy intellekt» agentlaridan topdik”.
Yaqinda «Bankless» (media-loyiha va platforma) asoschisi Ryan Adams ham kriptoni ommalashuvi sekinlashgani sababi – foydalanuvchi uchun qulaylik yetishmasligida deb chiqdi. Ammo u shuni ham taklif qildiki, insonlar uchun “yomon interfeys” bo‘lib ko‘ringan narsa, «Sunʼiy intellekt» agentlar uchun eng yaxshi interfeys bo‘lishi mumkin.
Adams, yaqin kelajakda milliardlab «Sunʼiy intellekt» agentlari kripto bozorini 10 trillion dollardan oshirib yuborishi mumkinligini taxmin qildi.
“Bir yil yoki ikki yildan keyin milliardlab agentlar bo‘ladi, ko‘pchiligining o‘z token hamyonlari bo‘ladi (undan keyingi yil esa soni trillionlab bo‘ladi). «AiFi narrativi» hozir ham Defi 2019 yildagi kabi yer osti harakati. Quruq yoqilg‘i asta-sekin yig‘ilmoqda, lekin bir payt kelib, alangalanadi. Hozir kriptoga hech kim e’tibor qilmayapti, sababi narxlar past…lekin men ishonamanki, «Sunʼiy intellekt» agentlari trillionlab kripto hamyonlariga ko‘payadi. AiFi — markazsiz moliyaning (DeFi) yangi bosqichi”, — deyiladi uning xabarida.
Mashinalarga moslashgan kripto nazariyasi kuchli bo‘lsa-da, haqiqatda muayyan cheklovlar mavjud. «Sunʼiy intellekt» agentlari mustaqil bitimlar qilishi mumkin, ammo barcha javobgarlik baribir odamlar yoki tashkilotlar zimmasida qoladi — demak, huquqiy tizim hali ham muhimligini saqlab turadi.
Aqlli shartnomalarning deterministik (aniqlik) xossasi aniq ishlashni oshiradi, lekin xatolik, boshqaruvdagi muvaffaqiyatsizlik va tizimiy xatarlardan to‘liq himoya qilmaydi. Nihoyat, shuni ham ta’kidlash mumkinki: agar «Sunʼiy intellekt» asosiy interfeysga aylansa, kriptovalyuta ochiq moliya tizimi emas, orqa fonda ishlaydigan texnologiyaga aylanib qolishi ham mumkin.
