Juma kuni neft narxi yanada pasayib, WTI xom nefti 125 kun ichida birinchi marta 68 dollardan pastga tushdi. Shu bilan birga, «Bitkoin» 5 foizdan ko‘proqqa o‘sib, 61 500 dollardan yuqori darajani egalladi, oltin esa o‘sishda davom etib, 4 000 dollardan ortiq narxga chiqdi.
Yaqinda yana ishga tushirilgan Hormuz bo‘g‘ozi orqali Saudiya Arabistonining kemalarini jo‘natishi tiklandi. Ushbu yo‘nalish orqali yetkazib beriladigan neft narxidagi urushdan kelib chiquvchi «premium» amalda yo‘qoldi. Mo‘ljallangan urush avjida narxlar 110 dollardan oshgandi.
Neft narxi pasayishining asosiy sabablari
Saudiya Arabistoni — davlatga qarashli «Bahri» (milliy yuk tashuvchi kompaniya) tomonidan boshqariladigan to‘rt yirik supertanker — Hormuz bo‘g‘ozi orqali AQSH va Eron o‘rtasida o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha kelishuvdan so‘ng so‘nggi yillarda eng katta hajmdagi neftni tashmoqda. Ular tomonidan taxminan 8 million barrel neft Fors ko‘rfazidan olib chiqib ketilganligi aytilmoqda.
Bu tiklanish juda tez sodir bo‘ldi. Urush vaqtida Saudiya eksporti kuniga taxminan 4 million barrelga tushib ketgandi, fevral oyida esa bu ko‘rsatkich 7 milliondan oshiq edi. Hozirda eksport hajmi «Argus» (tahlil agentligi) ma’lumotiga ko‘ra kuniga 6,3 million barrelga yetish arafasida va urushdan avvalgi darajaga yaqinlashib bormoqda.
Bo‘g‘oz yopiq paytda Riyod eksportning taxminan yarmisini Yevropa bozoriga yo‘naltirib va yuklarni Qizil Dengiz portlariga yuborish orqali ta’minlab turdi. «Saudi Aramko» (Saudiya Arabistonining milliy neft kompaniyasi) esa so‘nggi to‘rt oydagi tanaffusdan so‘ng dunyodagi eng yirik neft terminali bo‘lmish Ras Tanura portida yuklash ishlarini qayta boshladi.
Kema harakati sohasida tahlil yurituvchi «Kpler» (analitik kompaniya) hisob-kitobiga ko‘ra, Hormuz bo‘g‘ozi orqali kuniga 40 ta kema o‘tmoqda. Qo‘shni «BAA» (Birlashgan Arab Amirliklari — davlat) ham neft oqimini urushdan avvalgi darajaga qaytardi hisoblanadi.
Bu jarayon — butun dunyo uchun muhim. «EIA» (AQSH Energetika axborot boshqarmasi — davlat tashkiloti) ma’lumotiga ko‘ra, mazkur bo‘g‘oz orqali dunyoda kemalardagi neft savdosining 20 foizi amalga oshadi. Natijada, hozirgi kunda WTI narxi AQSHning Eron bilan urushi boshlangan fevral oxiridagi darajadan ham pastga tushib ketdi.
Lekin 60 kunlik kelishuv hamon vaqtinchalik sanaladi, va sug‘urta kompaniyalari qonunbuzarlikdan ehtiyot bo‘lib, Fors ko‘rfazi hududida ehtiyotkorlik bilan harakat qilmoqda.
Bitkoin va oltin narxlarining boshqa yo‘nalishda harakatlanishi
Bitkoin so‘nggi 24 soat ichida 5 foizdan ko‘proqga o‘sib, ushbu maqola yozilgan payt 61 649 dollarga yaqin savdo qilinmoqda. Energiya narxining arzonlashuvi va siyosiy beqarorlik qo‘rqinchining pasayishi xavfli aktivlarga talabni kuchaytirmoqda. Neft narxi pasayishi inflyatsiya bo‘yicha kutilyotgan o‘sishni susaytiradi, bu esa xavfli aktivlarga sarmoya qilish uchun qo‘shimcha yordam beradi.
Bitkoin narxidagi o‘sish trusdan avval ham sotuv bosimi pasayganini ko‘rsatgan edi. Fond bozorlari ham shunga o‘xshash holatni aks ettirmoqda: «S&P 500» indeksi tarkibidagi aksiyalarning 60 foizi tavsiya etilgan «sotib ol» holatida, bu esa bozordagi taranglik susayganining belgisi.
Biroq inflyatsiya bilan bog‘liq tashvishlar hali ham tugamagan. «San-Fransisko Federal Rezerv banki» (AQSH davlat banki) rahbari Meri Deyli, «Sunʼiy intellekt» sarmoyasi kutilmagan ta’sir qilganini va bu holat inflyatsiyani oshirish-oshirmasligi haqida bozorlarda savollar paydo bo‘lganini ta’kidladi.
Mana shu holat oltin narxining barqarorligini tushuntirib beradi. Qimmatbaho metall 4 119 dollar atrofida savdo qilinmoqda, kunduzi qisqa muddatda 4 140 dollarga chiqdi. Biroq, bu ham hali yanvar oyidagi 5 500 dollardan yuqori tarixiy maksimumdan ancha past.
Lekin baribir, oltin narxi so‘nggi bir yilda 22 foizdan ortiq o‘sdi. Sarmoyadorlar uni hanuz inflyatsiya va siyosiy xavflarga qarshi yordam beruvchi vosita sifatida saqlab turibdi.
Bu farq shuni ko‘rsatadiki, bozorda taklif tezda tiklanishiga ishonch ortib borayotgan bir vaqtda, vaqtinchalik sulhning beqarorligi xavfi hanuz sarmoya strategiyalarida hisobga olinmoqda. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi.
