Yangi investorlar tobora ko‘proq oltin va kumushga investitsiya qilmoqda, kriptovalyutadan esa chetlab o‘tishyapti. Bunga global iqtisodiy muammolar sabab bo‘lmoqda.
Ushbu o‘zgarish an’anaviy, xavfsiz aktivlarga qiziqish ortib borayotganini ko‘rsatmoqda. Garchi «Bitkoin» (Bitkoin) o‘zini «raqamli oltin» sifatida namoyon qilayotgan va uzoq muddatli qiymat saqlovchisi haqidagi narrativ mavjud bo‘lsa-da, investorlar ko‘proq qadimgi usullarga murojaat qilishmoqda.
Yosh investorlar inflyatsiyaga qarshi himoya sifatida oltinni qadrlamoqda
Dunyo bozorlarida investorlar qimmatbaho metallarga yuzlanishmoqda. Ular inflyatsiya va iqtisodiy beqarorlikdan himoyalanish uchun oltin hamda kumushga ko‘proq e’tibor qaratishmoqda. Kuzatuvchilarning aytishicha, ilgari savdo qilmagan odamlar ham endi kriptovalyutadan ko‘ra oltin va kumush bozoriga kirib kelishmoqda.
“Men taniydigan kishilar hech qachon savdo qilmagan bo‘lsa-da, endi oltin va kumush sotib olishmoqda. Chakana investorlar kelishdi, lekin ular tokenlarni qimmatbaho metallarda «pump» qilishdi, kriptovalyutada emas. Kutgan altkoin mavsumi aslida qimmatbaho metallarda yuz berdi,” — deya ta’kidlagan kripto bozorini kuzatuvchi X ijtimoiy tarmog‘ida.
Yaqin Sharqda ham mahalliy ommaviy axborot vositalari ta’kidlaydiki, rekord darajadagi yuqori narxlar yosh investorlarni oltin bozoriga jalb qilmoqda. «Gulf News» axborot agentligiga ko‘ra, «Bafleh Jewellers» savdo kompaniyasidan Chirag Vora aytganidek, birinchi marta oltin sotib olayotganlar oltin bozoridagi talabning 55–60 foizini tashkil qilmoqda. Bu guruh asosan Z avlodi va Milleniallardan iborat bo‘lib, ular oltinni inflyatsiyaga qarshi himoya vositasi sifatida ko‘rmoqda.
Narxlarning keskin o‘sishi xarid qilish odatiga ham ta’sir qildi. Taqinchoq savdosi hajmi kamaygan bo‘lsa-da, umumiy xarajatlar ortdi, bunga yuqori narxlar sabab bo‘ldi. Oddiy xaridorlar asosan investitsiyaviy qiymatga qarashmoqda; ular kichik hajmli va moslashuvchan variantlarni afzal ko‘rishmoqda. Qiziqish an’anaviy taqinchoqlardan ko‘ra oltin quymalari, tangalar va yengil buyumlarni sotib olishga o‘tdi, bu esa keyinchalik osongina sotishga imkon beradi.
Hindistonda ham xuddi shunday holat kuzatilmoqda. Oltinga bo‘lgan talab ikki xil: investitsiyaga bo‘lgan talab kuchli bo‘lsa ham, taqinchoq savdosi sustroq.
“Oltin investitsiya mahsulotlariga, ayniqsa quymalar va tangalarga talab hali ham baland. Investitsion xaridga qiziqish Hindistonga import qilingan oltin hajmida namoyon bo‘ldi — iyuldan oktyabrgacha 340 tonnaga yetdi, yanvar-iyun oylarida esa 204 tonna edi. Bu investitsion talabning barqarorligi belgisi,” — deya yozadi «World Gold Council» (Oltin bo‘yicha jahon kengashi) tashkilotining Hindiston bo‘yicha tadqiqotlar rahbari Kavita Chacko hisobotida.
Talab yangilik emas. Oktyabr oyida, «BeInCrypto» axborot agentligi chakana xaridorlar oltin va kumushni jismonan sotib olish uchun navbatga turishayotgani haqida xabar bergan edi.
Qiziqarli jihatlardan biri, xaridorlar orasida yosh investorlar soni oshib bormoqda. Bu esa avlodlar o‘rtasida xavfsiz aktivlarga intilish kuchayayotganligidan dalolat beradi.
Ushbu o‘zgarish onlayn izlanishlarda ham aks etmoqda. «Google Trends» tadqiqotiga ko‘ra, so‘nggi bir yil ichida “oltin sotib olish” so‘rovi “Bitkoin sotib olish” so‘roviga nisbatan ancha keng tarqalgan, bu esa aholida qimmatbaho metallarga nisbatan ko‘proq qiziqish va niyat borligini ko‘rsatadi.
Biroq, bu qiziqish kuchayganiga qaramay, oltin AQSH aholisining umumiy investitsiya portfellarida hali ham kichik ulushga ega. «Vertical Research Advisory» — tadqiqot kompaniyasi asoschisi va boshqaruvchi hamkori Kip Herriage bildirib o‘tdiki, AQSH chakana investorlari portfellarida oltin salkam 1 foizni tashkil qiladi. Agarda tendensiya davom etsa, oltinga sarmoyalar oshishi mumkin.
“AQSHdagi chakana investorlar oilalarining portfellarida oltinning ulushi qariyb 1 foiz (kumush bundan ham kamroq). Biz ushbu ko‘tarilishni endi boshlanmoqda deb hisoblaymiz, oltin narxi $15 000/unsiya, kumush $200/unsiyaga ko‘tariladi deb o‘ylaymiz, chunki haqiqiy narx aniqlanmoqda. 2003 yilda birinchi marta oltin va kumush ($350/unsiya va $5/unsiya) bo‘yicha maslahat berganimizda, investorlarga an’anaviy valyutalardagi jamg‘armalardan ko‘ra oltinda saqlashni tavsiya qilgandik. Hali ham shu strategiyani taklif qilamiz,” — deydi Herriage X ijtimoiy tarmog‘ida.
Chakana investorlar bilan bir qatorda, markaziy banklar ham oltinda o‘z resursini ko‘paytirishmoqda. Jahondagi oltin zaxiralari 2025 yilning uchinchi choragida 40 000 tonnadan ortdi va so‘nggi kamida 75 yilda eng yuqori ko‘rsatkichga yetdi.
Markaziy banklar faqatgina oktyabr oyining o‘zida 53 tonna oltin sotib olishdi — bu o‘tgan oyga nisbatan 36 foiz ko‘p va bu yilgi eng katta oylik natija bo‘ldi.
Kriptovalyutadan oltin quymasiga: yangi investorlar nima uchun oltinni tanlamoqda?
Talabning keskin oshishi oltin narxini yanada yuqoriga ko‘tardi. Bugun bu sariq metall tarixiy maksimumga chiqib, bir unsiyasi $4 497 ga yetdi.
Shu bilan birga, «Bitkoin» so‘nggi 24 soatda deyarli 2 foizga arzonlashdi. «BeInCrypto» axborot agentligining qayd etishicha, bitkoin yil boshidan buyon oltindan ortda qolmoqda, kumush esa 138 foiz o‘sish bilan eng samarali aktivga aylandi.
«NoOnes» savdo kompaniyasi bosh direktori Ray Youssef «BeInCrypto» axborot agentligiga bergan intervyusida ta’kidladi: garchi 2025 yilda narx ko‘rsatkichiga ko‘ra oltin aniq g‘olib ko‘rinayotgan bo‘lsa-da, bu taqqoslash bozorning yanada murakkab va chuqur manzarasini yashirib turibdi.
Oltinga bo’lgan qiziqishning yangi tarixiy maksimumga chiqishi va yil boshidan 67% o‘sishi investorlarning himoya strategiyasiga sodiqligini namoyon qilmoqda. Bozordagi ortiqcha davlat xarajatlari, geosiyosiy ziddiyatlar va yirik iqtisodiy siyosatdagi noaniqlik sharoitida investorlar o‘z mablag‘larini ishonchli saqlashga intilmoqda. Markaziy banklarning ko‘proq oltin yig‘ib olishlari, AQSH dollari qiymatining yumshashi va doimiy inflyatsiya xavflari oltinning bozorda asosiy himoya aktiviga aylanishi uchun zamin yaratdi.
«Bitkoin esa yaqinda himoya vositasi haqidagi narrativni oqlay olmadi. Uning bozordagi harakati o‘zgargani sababli bu aktiv 2025-yilda raqamli oltin sifatida ko‘rib chiqilmadi. Chunki Bitkoinga yirik makroiqtisodiy omillar kuchli ta’sir ko‘rsatmoqda. Hozir Bitkoin narxining o‘sishi asosan likvidlikka, davlat siyosatidagi aniqlik va xavfga bo‘lgan munosabatga bog‘liq. Yalpi pul qadrsizlanishiga emas», – deya izoh berdi u.
Kriptovalyuta bozorlarida hanuz “ishonchsizlik devori” bosqichi davom etmoqda
Jamoatchilik (oddiy investorlar)ning qiziqishi susaydi, biroq ayrim tahlilchilar hali ham kriptovalyuta bozori o‘sishini kutmoqda. Tahlilchining fikricha, avvalgi sikllarda oddiy investorlar faol bo‘lganda, narxlar eng yuqori cho‘qqiga yetgan. Bu safar esa, odamlardan katta faollik bo‘lmadi va qisqa muddatli ko‘tarilishlardan so‘ng tezda pasaydi.
«Our Crypto Talk» ijtimoiy tarmog‘i dasturida ta’kidlandiki, 2024-yil dekabr oyidagi narxlar kuchli o‘sishga erishdi. Bunda oddiy investorlar emas, balki yirik korxonalar, jamg‘armalar va tartibli xaridlar asosiy rol o‘ynadi.
«Odatda, bozorlar shov-shuvli, ishonchga to‘la va haddan oshgan jismoniy investorlar kirib kelganda nihoyasiga yetadi. Hozir biz bu nuqtaga yetmadik. Hozirgi vaziyat esa hali ham shubha-devoridan asta-sekin chiqilayotgan bozorga o‘xshaydi – narx yuqorilasa ham, aksariyat investorlar ishtirok etmayapti, kayfiyat esa ehtiyotkor. Bu holat ertaga narxlar yana aniq oshadi degani emas. Lekin bu sikl hali ham haddan tashqari ishtiyoq davriga yetib bormaganini ko‘rsatadi. Oddiy investorlar hali kirib kelgani yo‘q. Tajribaga ko‘ra, eng kuchli harakatlar aynan ular ishtirokidan so‘ng sodir bo‘ladi, undan oldin emas», – dedi tahlilchi o‘z izohida.
Oltin va kumushdan raqamli aktivlarga ommaviy investorlarning kapitali yana qaytib keladimi yoki yo‘qligi noma’lum. Hozircha, qimmatbaho metallar investorlarni va ularning mablag‘larini o‘ziga tortishda davom etmoqda. 2026-yil yaqinlashar ekan, savol shuki: bu ustuvorlik o‘zgaradimi yoki saqlanib qoladimi?
