«Solana» blokcheyn loyihasi post-kvant davriga tayyorgarlik ishlarini jadallashtirmoqda. Jamoa ularning migratsiya (o‘tish) rejasi chuqur o‘rganilganini va to‘liq tushunilganini ma’lum qildi. Zarur vaziyat yuzaga kelganda, ushbu rejani amaliyotga joriy qilishga tayyor ekanini bildirdi.
Kvant kompyuterlari tahdidi hali yillar davomida yuzaga chiqmasa-da, «Solana» jamg‘armasi asosiy dasturchilar guruhi – ya’ni «Anza» va «Firedancer» («Firedancer» ishlab chiqish jamoalari, har ikkalasi ham blokcheyn texnologiyalariga ixtisoslashgan tashkilotlar) – Falcon deb ataladigan post-kvant sxemasiga birlashganini e’lon qildi.
«Solana» post-kvant imzo rejasini belgilab oldi
Hozirda «Solana» tranzaksiyalarni tasdiqlash uchun Ed25519 deb ataluvchi elliptik egri imzo sxemasidan foydalanadi. Bu mexanizm, «Bitkoin» tarmog‘idagi secp256k1 algoritmiga o‘xshab, yetarlicha rivojlangan kvant kompyuterlarida Shor algoritmiga zaif bo‘ladi ya’ni u orqali crack (buzib kirish) mumkinligi mavjud.
Falcon, ya’ni yuqori samaradorlikka ega, panjara asosidagi (lattice-based) raqamli imzo algoritmi. Bu algoritm AQShning «Milliy standartlar va texnologiyalar instituti» («NIST», tadqiqot va standartlarni belgilovchi davlat tashkiloti) tomonidan tanlab olingan imzolar qatoriga kiradi.
Ushbu algoritmning yuqori samaradorligi «Solana» uchun juda muhim. Chunki loyiha tarmog‘ining yuqori tezkorligi (ya’ni ko‘p tranzaksiya bir vaqtning o‘zida qayta ishlanishi) shifrlash uchun oshib ketgan yuklamalarni qabul qilish imkonini deyarli bermaydi va bu yondashuv juda dolzarb ahamiyatga ega.
Shuningdek, «Anza» va «Firedancer» jamoalari yakuniy xulosaga mustaqil kelgani bu qarorning muhimligini oshiradi. Ikkala dasturchi ham Falcon algoritmini dastlabki ishlanmasini GitHub – ochiq kod platformasida e’lon qilishdi.
«Falcon algoritmi atrofida jamoaning fikri bir joyga to‘plangani, «Solana»nin kvantga bardoshliligi haqida chuqur ilmiy izlanishlar olib borilganidan dalolat beradi. Hozir yoki yaqin yillarda blekcheynni o‘zgartirish talabi yo‘q. Lekin aniq va puxta o‘ylangan reja mavjud, uni zarurat tug‘ilganda tezda ishga tushurish mumkin. O‘tish jarayoni boshqarilishi oson va tarmoq samaradorligiga sezilarli ta’sir qilmaydi», deyiladi blogda.
So’nggi yangiliklardan xabardor bo‘lish uchun bizni «X» ijtimoiy tarmog‘i orqali kuzatib boring
«Solana» bu borada yakka harakat qilmayapti. 2025-yil noyabr oyida «Algorand Foundation» (blokcheyn tarmog‘i asoschilar jamg‘armasi) protokol jamoasi «Algorand» tarmog‘ida Falcon imzo sxemasidan foydalangan holda birinchi post-kvant tranzaksiyani amalga oshirdi, ya’ni uni asosiy blokcheyn tarmog‘ida joriy etdi.
«Solana» migratsiya rejasi qanday amalga oshiriladi
Ayni paytda «Solana»ning kvantga tayyorgarlik bo‘yicha yo‘l xaritasida uch bosqich aniq belgilangan. Dastlab, tadqiqotchilar Falcon va boshqa alternativ sxemalarni o‘rganishda davom etadilar.
Ikkinchi bosqichda, agar kvant texnologiyalari tahdidi real deb topilsa, yangi ochiladigan hamyonlar post-kvant sxemasiga o‘tadi. Nihoyat, mavjud hamyonlar ham yangilangan standartga moslashtiriladi va to‘liq migratsiya qilinadi.
Yutuqlar faqat asosiy dasturchilar sa’y-harakatlari bilan cheklanmaydi. Keng ekotizimda allaqachon amalda bo‘lgan dasturiy vositalar mavjud. Masalan, «Blueshift» kompaniyasining Winternitz Vault dasturi ikki yildan ortiq vaqt mobaynida muvaffaqiyatli ishlamoqda. Google’ning «Quantum AI» (Sunʼiy intellekt tadqiqot markazi) ham bu loyihani 2026-yildagi ilmiy maqolada «sanoatda oldindan amalga oshirilayotgan post-kvant chora-tadbirlari»ning yorqin namunasidan biri sifatida qayd etgan.
Boshqa yirik tarmoqlar ham post-kvant davrida o‘z mavqeini mustahkamlash uchun harakat qilmoqda. «Jastin San» (blockcheyn tadbirkori) «TRON» («TRON» blokcheyn tarmog‘i) asosiy tarmog‘ida 2026-yilning uchinchi choragida kvantga chidamli tarmoqni ishga tushirishini ma’lum qildi. Unga ko‘ra, «TRON» «dunyoning birinchi kvantga bardoshli tarmog‘i»ga aylanishni maqsad qilgan.
Soha yetakchilari va jurnalistlarning tahliliy fikrlari uchun YouTube kanalimizga obuna bo‘ling
