Oltin narxlari yanvardagi keskin pasayishdan so‘ng har bir unsiyasi uchun 5 161 dollargacha tiklandi — va bu tiklanishning markazi aynan Xitoyga borib taqalmoqda.
Lekin bu safar voqea shunchaki savdo-sotiqdan iborat emas. Xitoy hukumati global oltin bozorini tubdan o‘zgartirish uchun uyg‘un harakat qilmoqda.
Xaynan arbitraji
Hainan hududining yangi nol bojxona rejimi Xitoyning xorijiy importlarga ochiqligini ko‘rsatish uchun ishlab chiqilgan edi. Dastlabki ko‘rsatkichlar u natija bermoqda — kamida tashqi tomondan shunday ko‘rinadi.
Hainan 18-dekabrdan boshlab orolda boj va soliqlardan ozod savdo tizimini yo‘lga qo‘ydi. To‘qqiz kunlik Bahorgi festival bayrami dastlabki muhim sinov bo‘ldi. «Haikou bojxonasi» (bojxona tashkiloti) ma’lumotlariga ko‘ra, «Moodie Davitt Report» (mediya tashkiloti) 24-fevralda xabar qilganidek, chet eldan bojxona to‘lovisiz xaridlar 2,72 milliard yuan (390,8 million AQSh dollari)ni tashkil etdi va bu o‘tgan yilga nisbatan 30,8% o‘sishga teng; xaridorlar soni esa 325 000 kishini tashkil etdi. Dekabrdan buyon ijobiy natijalar davom etgan. «Xinhua» (axborot agentligi) ma’lumotlariga ko‘ra, yanvar oyidagi savdo hajmi 4,86 milliard yuan (693,5 million AQSh dollari)ni tashkil etib, o‘tgan yilga nisbatan 46,8% oshdi.
Bayram paytida oltin taqinchoqlari eng ommabop mahsulot bo‘lib qoldi. «China Daily» (gazeta nashri) 23-fevralda xabar berishicha, burjlar mavzusida yaratilgan taqinchoqlar va investitsion toifadagi toza oltin buyumlari hatto narxlar yana bir gramm uchun 1 500 yuandan oshgan paytda ham tezda xarid qilinmoqda edi. «Moodie Davitt Report» boʻyicha, CDF Sanya – orolning asosiy bojxona toʻlovisiz savdo majmuasida taqinchoq va soatlar eng ko‘p sotilgan toifalardan bo‘ldi.
«Global Times» (axborot resursi) 25-fevralda xabar berishicha, «Laopu Gold» va «Chow Tai Fook» (ikkalasi ham kompaniya nomlari) kabi yetakchi brendlar bayramda faol reklama aksiyalarini o‘tkazishdi. Ular gramm asosida chegirmalar va zargarlik ishlarida xizmat haqidan ozod qilish kabi imtiyozlarni taklif etishgan. Pekindagi «Chow Tai Fook» do‘konining xodimi mijozlar soni va xaridlarning oshganini tasdiqladi.
Hainandagi narx afzalligi hamon sezilarli. «Yicai Global» (onlayn nashr) yanvar oyida ma’lum qilishicha, «Chow Tai Fook» oltin mahsulotlari Hainanda har gramm uchun 1 250 yuan atrofida, materik Xitoyda esa 1 430 yuan turadi. 40 grammli bilakuzukni xarid qilgan xaridorlar davlat subsidiyalari hisobga olinsa, 13 000 – 14 000 yuan atrofida pul tejashlari mumkin.
Bu andoza Xitoy iste’molchilar bozori haqida chuqurroq ma’lumot beradi. Soliq yengilligidan foydalanganda, o‘rta sinf hashamatli mahsulotlarga emas, aynan oltin bilan xavfsizlikka eʼtibor qaratmoqda.
Gonkongning jahon oltin bozorida yetakchilik qilishga urinishlari
Chakana xaridorlar Hainanga shoshilayotgan paytda, Pekin (Xitoy hukumati) ancha katta rejani amalga oshirayotgani seziladi. «Gonkong moliyaviy xizmatlar bo‘yicha kotib o‘rinbosari» Jozef Chan (hukumat vakili) Yangi yilning ilk oltin savdo sessiyasida e’lon qilganidek, hukumat Gonkongni mintaqaviy oltin saqlash va savdo markaziga aylantirish bo‘yicha to‘liq tashabbus boshlamoqchi.
Rejaning maqsadi keng qamrovli: Gonkongdagi oltinni saqlash hajmini uch yil ichida 2 000 metrik tonnadan oshirish. To‘liq davlat nazoratidagi oltinni hisob-kitob qilish tizimini joriy etish va bu tizimning sinov boshqichini shu yilning oxirida boshlash. Shuningdek, «Shanxay oltin birjasi» (birja tashkiloti) bilan Gonkong bozorining integratsiyasini yanada mustahkamlash rejalashtirilgan.
Bu tashabbusning maqsadi aniq — Xitoyning oltin bozoridagi ulushini va global oltin narxlari ustidan ta’sirini kengaytirish. Bu soha ilgari asosan G‘arb moliyaviy markazlari nazoratida bo‘lgan.
Tashabbus faqat Xitoy ichidagi maqsadlar bilan cheklanmaydi. Osiyoning bir nechta mamlakatlari «Shanxay oltin birjasi»ning chet el omborlarida o‘z oltin zaxiralarini saqlashga qiziqish bildirgan. Kambodjaning markaziy banki ham birinchi sifatida SGE chet el omboridan foydalanishi mumkin. U o‘zining 54 tonnalik oltin zahirasining bir qismini Shenchjendagi erkin boj zonasi hududida saqlashi kutilmoqda.
Farazaga asos bo’lgan tuzilmasiga oid talab
Yanvardagi pasayish — oltin narxi 9% ga va kumush narxi bir kunda 26% ga tushib ketgani — xavfli xatarlarni ko‘rsatib berdi. Qarzga olingan mablag‘ evaziga savdo qilgan chakana treyderlar butkul bozorni tark etdi, oltin fondlaridan bir kunda deyarli 1 milliard dollar olib chiqildi va birjalar qo‘yiladigan kafolat pullarini oshirdi.
Lekin Xitoyda haqiqiy oltin talabida deyarli o‘zgarish bo‘lmadi. «Shanxay oltin birjasi»da oltin narxi Londondagi narxlardan har untsiya uchun 30–32 dollarga yuqori bo‘ldi, global narxlar esa pasayib ketayotgan bir vaqtda. Bank omonatlari foizlari Xitoy Markaziy banki tomonidan qo‘llanilayotgan pul-moliya yumshatish siyosati sababli tushib ketgan, ko‘chmas mulk bozori xavfsiz joy bo‘lmayapti, o‘rta sinf uchun esa oltinni saqlash eng ishonchli ko‘rinmoqda.
Xitoy uy xo‘jaliklarining jami aktivlarida oltin hozircha atigi 1% ni tashkil qiladi; yaqin yillarda bu ko‘rsatkich 5% ga chiqishi kutilmoqda. Demak, dunyodagi eng yirik oltin iste’molchisi bo‘lgan mamlakatda asosiy talab hali ham tugamagan. Endilikda esa, Pekin shunchaki oltin xarid qilmayapti — u oltin narxini belgilash uchun infrastrukturani ham barpo qilmoqda.
