«AQSh G’aznachiligi» davlat tashkiloti rahbari Skott Bessent juma kuni ochiq bayonot berib, Fors ko’rfazi va Osiyodagi ittifoqchilarga doimiy dollar almashuv yo’llarini taqdim etish rejasini himoya qildi. U bu kengayishni amerika dollarining zaxira valyuta maqomini zaiflashtirayotgan muqobil to‘lov tizimlariga qarshi og‘irlik sifatida taqdim etdi.
Bissent o‘zining batafsil ochiq bayonotida bu muzokaralar «AQSh G’aznachiligi» davlat tashkiloti tomonidan katta dollar zaxirasiga ega hamkorlar bilan olib boriladigan doimiy diplomatik faoliyatga oidligini aytdi. Uning fikricha, «Federal Rezerv» markaziy banki almashuv tarmog‘i kengaytirilsa, xorijda dollar likvidligini, ya’ni tez va oson sotiladiganini kuchaytiradi hamda amerikalik soliq to‘lovchilarga foiz daromadi olib keladi.
Nima uchun Fors ko’rfazi va Osiyo davlatlari hozir dollar almashuv liniyalarini istaydi?
Vaqt tanlovi Eron atrofidagi mojarolar bosimidan dalolat beradi. Shu bilan birga, neft daromadining pasayishi Fors ko‘rfazi davlatlari uchun yetarli dollar topishni qiyinlashtirdi. Bu davlatlar eksport qiladigan energiya resurslarini AQSh dollarida sotadilar.
«BAA» – «Birlashgan Arab Amirliklari» davlat tashkiloti vakillari o‘tgan haftada Bessent va «Federal Rezerv» markaziy banki bilan almashuv liniyasi masalasini ko‘targani xabar qilindi. «Donald Tramp» – AQSh sobiq prezidenti 21-aprel kuni «BAA» uchun alohida imkoniyat faol muhokamada ekanini bildirdi.
«Hormuz bo‘g‘ozi» atrofida yuzaga kelgan muammolar Fors ko’rfazidagi banklar uchun dollar likvidligini qisqartirdi. Natijada, bu bosim ittifoqchilarni qisqa muddatli yordam uchun «Federal Rezerv» markaziy bankiga murojaat qilishga majburlamoqda.
Almashuv liniyalari – Muqobil to‘lov tizimlariga qarshi himoya
Bessent ushbu taklifni raqobatchi to‘lov tarmoqlariga qarshi chora sifatida bog‘lab ko‘rsatdi. U «BRICS» xalqaro tashkiloti tomonidan ilgari surilayotgan blokcheyn asosidagi to‘lov tizimlari va yuanda tuzilgan energiya savdolarini misol keltirdi.
Yangi doimiy almashuv liniyalari Dubay, Abu-Dabi va ayrim Osiyo markazlarida dollar mablag‘lari uchun alohida markazlarni yaratadi.
Bu o‘zgarish «Federal Rezerv» markaziy bankining faqat beshta mavjud hamkoridan ancha kengayadi. Bularga «Kanada» davlat tashkiloti, «Buyuk Britaniya» davlat tashkiloti, «Yevrozona» davlat tashkiloti, «Yaponiya» davlat tashkiloti va «Shveytsariya» davlat tashkiloti kiradi.
Yangi tashabbus, mavjud ayrim hamkorlarga qaraganda Fors ko‘rfazi davlatlarining moliyaviy ahvoli yaxshi bo‘lgani sababli, xavfi past dek ko‘rsatilmoqda. Ammo, ba’zi tanqidchilar bu reja yordam ko‘rinishi olib, dollar kuchsizlanayotgandek taassurot uyg‘otishini aytishi mumkin.
«Federal Rezerv» markaziy bankining rasmiy ravishda o‘z doimiy qulayliklarini kengaytirishi, kelgusi boshqaruv qarorlari va siyosiy xohishlarga bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Agar loyiha tasdiqlansa, doimiy almashuv tarmog‘idagi bu kengayish so‘nggi o‘n yil ichidagi eng katta o‘zgarish bo‘ladi.
Shu bilan birga, bu harakat Bessentning dollar stablkoinlari va kapital bozorini isloh qilishga oid kengroq rejalari bilan uyg‘un keladi. Bu esa AQSh dollarining ustunligini saqlab qolishga yordam berishini ko‘rsatadi.
