Ko‘pincha kvant hisoblash texnologiyasi «Bitkoin» kriptovalyutasi (kriptovalyuta) uchun kelajakda xavf tug‘dirishi sifatida tasvirlanadi. Biroq, bu yerda asosiy savol — kvant kompyuterlari bir kun kelib «Bitkoin»ni sindira oladimi-yo‘qmi emas. Asl savol: agar bunday xavf yaqinlashsa, «Bitkoin» tarmog‘i qanday harakat qilish bo‘yicha umumiy kelishuvga keloladimi?
Agar juda qudratli kvant hisoblash texnologiyasi yaratilsa, u faqat «Bitkoin» kriptografiyasini emas, balki butun hamjamiyatning o‘zgarmaslik, egalik va xolislik haqidagi asosiy tushunchalariga bo‘lgan munosabatini ham sinovdan o‘tkazadi.
CryptoQuant bosh direktori Satoshiga tegishli bitkoinlarni muzlatish masalasidagi bahsni yana kun tartibiga chiqardi
Munozaraning markazida bitta aniq savol turibdi: xavf ostida qolgan tokenlar, jumladan, Satoshining taxminan 1 million bitkoini, muzlatib qo‘yilishi kerakmi yoki «Bitkoin» tarmog‘i qat’iy qoidalarga amal qilishi kerakmi? «CryptoQuant» kompaniyasi rahbari Ki Yang Ju yaqinda o‘zining ijtimoiy tarmog‘i X’dagi postida shu masalani qayta muhokama qildi.
«Bitkoin» kvant yangilanishidagi eng qiyin haqiqat: ehtimol Satoshining taxminan 1 million bitkoini, shuningdek, eskirgan minglab manzillardagi tokenlar muzlatilishi kerak bo‘ladi», deb yozdi u.
Ju “uxlab yotgan” yoki harakatsiz tokenlar hajmiga e’tibor qaratdi va buni muammo sifatida ko‘rsatdi. Taxminan 3,4 million bitkoin — ularning qariyb 1 millioni Satoshi Nakamoto’ga bog‘lanadi — so‘nggi o‘n yildan buyon harakat qilmagan.
Hozirgi bozor narxlarida ushbu tokenlar qiymati yuzlab milliard dollarga teng. Ju’ning ta’kidlashicha, «Bitkoin» xavfsizlik modeli har doim xujumlarni iqtisodiy jihatdan norentabelli deb hisoblab keladi.
Lekin agar kvant hisoblash texnologiyasi orqali kalitlarni aniqlash arzon va oson bo‘lib qolsa, bu faraz endi haqiqiy bo‘lmay qoladi. Natijada, ochiq manzillarni nishonga olish orqali katta moliyaviy foyda olish imkoniyati yuzaga keladi va qaroqchilarni jalb etadi.
Shunga qaramay, Ju asosiy to‘siq texnik emas, balki ijtimoiy ekanligini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, «Bitkoin» hamjamiyatida kelishuvga erishish hamisha oson bo‘lmagan — ayniqsa, takliflar tarmoqning tub jarayonlari va tamoyillariga zid bo‘lgan holatlarda.
«Blok hajmi bo‘yicha bahs 3 yildan ortiq davom etdi va natijada fork (tarmoqlanish) yuz berdi. SegWit2x esa yetarli hamjamiyat yordamini ololmadi. Harakatsiz tokenlarni muzlatish tashabbusi ham shunday qarshiliklarga duch keladi», dedi u.
Ju ogohlantirdiki, kvant xavfiga qanday yondashish bo‘yicha to‘liq kelishuv hech qachon yuzaga kelmasligi mumkin. Bu esa yangi texnologiyalar rivojlanar ekan, «Bitkoin» uchun raqobatbardosh forklarning paydo bo‘lish ehtimolini kuchaytiradi. Kriptografiyani yangilash texnik jihatdan tez amalga oshirilishi mumkin, ammo butun jamiyatning fikrlari uyg‘unligini ta’minlash ancha sekin va noaniq jarayon bo‘lib qoladi.
Unng fikricha, asosiy masala — “Q-kun” deb ataluvchi voqea besh yoki o‘n yildan so‘ng keladimi, degan savolda emas, balki texnologiya majburlashidan oldin, «Bitkoin» jamiyati ijtimoiy jihatdan bir oraga keladimi, yo‘qmi, degan savolda. Dasturchilar bu yerda to‘siq emas. Haqiqiy to‘siq — umumiy kelishuvga erishishdir.
«Siz, «Bitkoin»ni kvant xujumlaridan saqlab qolish uchun, shu jumladan Satoshining harakatsiz tokenlarini muzlatishga rozi bo‘larmidingiz? Yoki bu «Bitkoin»ning asosiy g‘oyalariga ziddir? Agar faqat shu masalada ham jamiyat bo‘linib ketsa, kvant xavfi bo‘yicha bahsni allaqachon boshlab yuborish lozim», — deya xulosa qildi u.
Hamjamiyat ichidagi reaksiya darhol bildirildi. «Bitwise» kompaniyasi (tadqiqotga ixtisoslashgan tashkilot) Yevropa bo‘yicha rahbari Andre Dragosh protokol darajasida majburiy choralarni joriy etishga qarshi chiqdi, ba’zilar esa tokenlarni muzlatishni yoqladi.
«Men shunday degan bo‘lardim: ularni yo‘qotish kerak — hech kimga yangilanishlarni majburan joriy etmang», — deb javob berdi u.
Bundan avval, tahlilchi Villi Vu «Bitkoin»da kelajakda kvantdavomli, ya’ni kvant hisoblashga chidamli imzolar joriy qilinishini taxmin qilgan edi. Biroq, u shunday yangilanishning asosiy muammosi — yo‘qolgan tokenlar qayta muomalaga kirib kelish xavfi hamon saqlanib qolishini aytdi.
Vu hisobiga ko‘ra, yo‘qolgan tokenlarni protokol darajasidagi fork orqali muzlatib qo‘yish ehtimoli 75 foizdan oshmaydi. Agar kvant inqilobi tufayli bu hamyonlar ochilsa, topilgan bitkoinlar yana bozorda paydo bo‘lishi mumkin. Natijada bitkoin muomaladagi taklifi ortadi va qiymat dinamikasiga ta’sir qiladi.
U, shuningdek, joriy bozor allaqachon ilgari yo‘qolgan tokenlarning qaytib kirib kelish ehtimoli narxlarda inobatga olinayotganini ta’kidladi.
Bitkoin uchun kvant xavfi ortiqcha ko‘rsatilmoqda: tahlilchilarga ko‘ra, haqiqiy xavf hali o‘nlab yillar uzoqda
Bu orada, ayrim tahlilchilar kvant xavfi uzoq yillardan keyin yuzaga chiqadi, deb hisoblashadi. «Bitkoin» sohasida faoliyat yurituvchi tadbirkor Ben Sigman asosiy tahdid – real kvant kompyuteri emas, balki odamlarning unga bo‘lgan qo‘rquvi, deya ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, haqiqiy kvant xavfi hali kamida 30-50 yil oldinda bo‘lishi mumkin.
«Bitkoin»ning ECDSA kriptografiyasini buzish uchun real matematik hisob-kitob: ~2 100 mantiqiy kubit, har bir mantiqiy kubit uchun 10 000 fizik kubit’gacha. Ya’ni bu — 21 million fizik kubit bo‘lishi mumkin. Bitta xujum uchun 40 megavatt quvvat talab etiladi. Bugungi eng kuchli kompyuterda esa faqat 6 000 atrofida shovqinli, ishonchli ishlamaydigan qubit mavjud. Bu raqamlar hali uzoq orzudek», deb yozdi u.
Boshqalar esa «Bitkoin» zaifligini butun raqamli xavfsizlik sohasidagi kengroq muammolarning bir qismi sifatida ko‘radi.
Bu ikkiga bo‘linish «Bitkoin» kriptovalyutasi manfaatdor tomonlari oldida turgan muammolarni ko‘rsatadi. Shu bilan birga, bozor «Bitkoin» bilan bog‘liq kvant (mushkul ilmiy hisoblashlar) xavfini ham hisobga olayotgandek tuyulmoqda.
2026-yil davomida «Bitkoin» hamjamiyati oldida murakkab tanlov paydo bo‘ladi: texnik tayyorgarlik, bozorga ishonch va asosiy prinsiplarni bir vaqtda muvozanatlash zarur. Ixtiyoriy yangilanishlar, protokolni muzlatib qo‘yish yoki sabr bilan holatni kuzatib borish yo‘llari orqali, kelajakda qanday yo‘l tanlanishi «Bitkoin»ning moslashuvchanligi va ijtimoiy konsensus (jamiyat ichidagi kelishuv) modelini sinovdan o‘tkazadi.
