«Emirates Global Aluminium» (EGA) — Yaqin Sharqda eng yirik alyuminiy ishlab chiqaruvchi kompaniya — o‘zining ayrim yetkazib berish shartnomalarini vaqtincha to‘xtatdi.
«Bloomberg» axborot agentligi xabariga ko‘ra, bunga sabab 28 mart kuni Eron raketalari va dronlari kompaniyaning asosiy «Al Taweelah» eritish zavodiga zarar yetkazgani bo‘ldi.
Fors ko‘rfazida alyuminiy inqirozi chuqurlashmoqda
«Fors-majyor» — bu huquqiy atama bo‘lib, nazoratsiz kuchlar — urushlar, tabiiy ofatlar, pandemiyalar kabi oldindan aytib bo‘lmaydigan, favqulodda holatlarga nisbatan ishlatiladi. Bunday vaziyatda tomonlar shartnomadagi majburiyatini bajara olmasligi mumkin.
Kompaniya «fors-majyor» eʼlon qilganida, mijozlariga, «Bunday salbiy va oldini olishning iloji bo‘lmagan hodisa sodir bo‘ldi. Biz va’da bergan narsani yetkazib berolmaymiz, shuning uchun biz javobgarlikdan ozod bo‘lishimiz lozim», – deya xabar beradi.
“Ba’zi shartnomalarda fors-majyor holati hujjatlarda ko‘rsatilgan,” — deb yozadi «Bloomberg News» nashri (manba).
«Al Taweelah» zavodi Abu-Dabining «Khalifa» iqtisodiy zonasida joylashgan bo‘lib, dunyodagi eng yirik eritish majmualaridan biri hisoblanadi. Eron zarbalari natijasida yetkazilgan zarar, «EGA» kompaniyasi ma’lumotiga ko‘ra, to‘liq qayta tiklash uchun 12 oygacha vaqt talab qilinishi mumkin.
Bu vaziyat, 2025-yilda 1,6 million tonna eritilgan metall ishlab chiqargan zavodning uzoq muddatli ishlamay turishini anglatadi. Ushbu hujum AQSH va Isroilning Eron sanoat infratuzilmasiga uyushtirgan hujumlariga javoban amalga oshirilgan edi.
“Metall eritish koridorlarida sovib qotib qoldi va bu katta zarar keltirdi. Kompaniya tiklash ishlariga 12 oygacha vaqt ketishi mumkinligini ma’lum qilgan,” — deb yozadi «Drop Site» axborot portali (manba).
So‘nggi yangiliklarni «X» ijtimoiy tarmog‘i orqali kuzatib boring
«EGA» bu borada yagona emas. «Aluminium Bahrain» («Alba» — Bahrayndagi alyuminiy ishlab chiqaruvchi kompaniya) ham mart oyining boshida, Hormuz bo‘g‘ozining yopilishi sababli uchta alyuminiy eritish liniyasini vaqtincha to‘xtatgan edi. Yetkazib berishdagi uzilishlar kompaniyaning faoliyatini to‘liq to‘xtatishga olib kelgan. Bu zavod ham Eron hujumidan zarar ko‘rgan.
Shuningdek, Qatar davlatining «Qatalum» alyuminiy ishlab chiqarish korxonasi ham mart oyida to‘xtab qoldi. Bunga sabab, «QatarEnergy» (Qatardagi davlat energiya kompaniyasi)ning suyuq tabiiy gaz (LNG) ishlab chiqarishni vaqtincha to‘xtatgani va energetika infratuzilmasiga Eron tomonidan zarba berilgani edi (manba). Yaqin Sharq alyuminiy ishlab chiqaruvchilari jahon asosiy alyuminiy hajmining taxminan 9 foizini tashkil etadi.
“Alyuminiy samolyotlardan tortib, oziq-ovqat mahsulotlarini o‘rashgacha va quyosh panellarigacha ishlatiladi. Demak, ta’minotdagi uzilishlar faqat metallar bozoriga emas, ko‘plab sohalarga taʼsir qiladi. Endi bu faqat energiya inqirozi emas, balki sanoat inqiroziga ham aylandi,” — deb yozadi «Global Markets Investor» (moliyaviy tahlilchilari) ijtimoiy tarmog‘ida.
Nega bu faqat xomashyo emas, kengroq ahamiyatli?
«Wood Mackenzie» (tahliliy kompaniya) hisob-kitoblariga ko‘ra, Yaqin Sharqdagi ziddiyatlar 2026-yilda jahon bozoridan 3–3,5 million tonna alyuminiy olib chiqib ketilishiga sabab bo‘lishi mumkin. O‘tgan yili dunyoda jami 74 million tonnadan kam alyuminiy ishlab chiqarilgan edi. «London Metal Exchange» (birja)dagi alyuminiy narxlari bir tonnasi uchun 3 500 dollar chegarasidan oshib, so‘nggi to‘rt yildagi eng yuqori ko‘rsatkichlarga yaqinlashdi.
«Goldman Sachs» (investitsiya banki) narxlar 3 600 dollargacha ko‘tarilishi mumkinligi haqida ogohlantirdi. «Kpler» (bozor tahlilchilari) esa ziddiyatlar kuchayishi narxlarni 4 000 dollargacha oshirishi mumkinligini ma’lum qilmoqda.
«West Point Modern War Institute» (AQSH harbiy tahlil markazi) alyuminiyni «mudofaa va sanoat infratuzilmasi uchun asosiy material» deb atadi. AQSH o‘z alyuminiyining 22 foizini Yaqin Sharq davlatlaridan import qiladi. «LME» (birja) omborlaridagi zaxiralar may oyidan beri deyarli 60 foizga kamaygan — bu esa keyingi muammolarga qarshi zaxiralar juda oz degani.
Kengroq iqtisodiyot uchun esa, allaqachon yuqori neft narxlari, yuk tashish yo‘llaridagi uzilishlar va Eron ziddiyati sababli kuchayib borayotgan inqirozlar fonida alyuminiy ta’minotidagi muammolar inflyatsiyani yanada oshirib yubormoqda. Yetkazib berishdagi siqilish fazosi samolyotsozlikdan avtomobil ishlab chiqarishgacha ko‘plab tarmoqlar uchun xarajatlarni ko‘paytirmoqda, chunki ular yuqori sifatli alyuminiyni aynan Fors ko‘rfazidan oladi. Bozor barqarorligi, investitsiyalar barqarorligi, kelajak barqarorligi — barchasi tahdid ostida.
Muzokaralar davom etar ekan, barcha e’tibor o‘t ochishni to‘xtatish haqiqatan ham amalga oshadimi va «Hormuz bo‘g‘ozi» to‘liq ochiladimi, shunga qaratilgan. Natijasi esa alyuminiy bozoridagi yetishmovchilik va narxlar qanchalik o‘sishini vaqti kelganda aniqlaydi.
YouTube sahifamizga obuna bo‘ling va u erda soha yetakchilari hamda jurnalistlarning bilimli fikrlari bilan tanishing
