«GMO» investitsiya kompaniyasi asoschilaridan biri Jyeremi Grantham, u 2000-yildagi dot-kom bankrotligi hamda 2008-yildagi uy-joy inqirozini oldindan aytgan, Bitkoinni «foydasiz, faqat taxminlarga asoslangan mexanizm» deb atadi va uning qiymati keyingi o‘n yilliklarda kamayishini bashorat qildi.
Uzun yillik tajribaga ega strateg Jyeremi Grantham o‘z tanqidini kriptovalyutaga oid uchta muammo asosida qurdi. Uning fikricha, Bitkoin foyda keltirmaydi, barqaror qiymatga ega emas va kundalik hayotda to‘liq foydalaniladigan valyuta bo‘lolmaydi.
Ish isboti — natijasiz mehnatmi?
Jyeremi Grantham Bitkoinning isbotlash mexanizmi — «Proof-of-Work» («Ish isboti») dasturiga alohida e’tibor qaratdi va tanqid qildi. Uning ijtimoiy tarmog’i «X»dagi ta’kidlashicha, tranzaksiyalarni tekshirish uchun sarflangan energiya jamiyat uchun hech qanday iqtisodiy foyda keltirmaydi.
«Zarur bo‘lmagan ish uchun beriladigan isbot hech qanday qiymatga ega bo‘lmasligi kerak va shunday ham bo‘ladi».
Bitkoin — pul va sarmoya vositasi sifatida o‘zini oqlamaydimi?
Mayningga oid tanqiddan tashqari, u Bitkoinni kundalik hayotda to‘liq ishlaydigan valyuta sifatida tan olmadi. Oddiy odamlar uni do‘konda to‘lov uchun ishlatmaydi, yirik sarmoyadorlar ham yirik operatsiyalarni uning yordamida hisob-kitob qilmaydi. Tranzaksiyalar uchun barqaror muhit bo‘lmasa, bor-yo‘g‘i tokenni asl valyuta deb atab bo‘lmaydi, dedi u.
Jyeremi Grantham Bitkoinni sarmoya va qiymat saqlovchis sifatida ham rad etdi. Aksiyalar kabi u dividend to‘lamaydi va pul oqimini shakllantirmaydi. Uning fikriga ko‘ra, bu holat spekulyantlarga adolatli narx belgilarini aniqlash imkonini bermaydi.
Yutuqli skeptik: tajriba va ogohlantirishlar
Jyeremi Granthamning ogohlantirishlari o‘z vazniga ega — chunki u ko‘plab tarixiy hodisalarni oldindan aytgan. U 2000-yildan oldin dot-kom pufagini ham, 2008-yildagi AQSH uy-joy bozoridagi inqirozni ham ogohlantirgan edi. Uning yaqinda «BeInCrypto» axborot portali orqali berilgan sunʼiy intellekt sohasidagi pufak haqidagi ogohlantiriuvi Amerika fond bozori uchun ham xatarlar 70% gacha kamayishi mumkinligini ko‘rsata boshladi.
Lekin, Granthamning bashoratlari doimo aniq chiqavermaydi. Masalan, u 2021-yilda AQSH fond bozorini haddan tashqari pufak holatida deb baholaganida, bozor hali 2022-yilgi pasayish oldidan ko‘tarila boshlagandi.
Bitkoin borasidagi izohlar esa ayni paytda Bitkoin 60 500 dollar atrofida savdo qilinayotgan bir paytda yangradi; u yaqin o‘tgan 2025-yil tepasida — 126 000 dollardan keskin pasaydi. AQSHdagi «spot» Bitkoin birja fondlari («ETF»lar) 30 kun ichida 6,35 milliard dollar chiqib ketganini qayd etdi, bu esa institutsional talab sovuqlashganini anglatadi.
Bungacha esa, «Coinbase» kriptovalyuta birjasi bosh direktori ham Bitkoin bozoriga ta’sir ko‘rsatayotgan muhim omillardan biri sifatida sunʼiy intellekt infratuzilmasining sarf-harajatlari tufayli kapital oqimi o‘zgarishini ta’kidlagan edi.
Jyeremi Grantham yolg‘iz emas. «Euro Pacific Capital» investitsiya kompaniyasi asoschisi Piter Shiff ham shunga o‘xshash salbiy fikrlarni bildirib, Bitkoinning asl qiymati yo‘qligini ta’kidladi.
Bitkoinning hozirgi narxi 2026-yilning uchinchi choragida muhim barqarorlik darajasini saqlab qola oladimi yoki yo‘qmi — bu ikkala taraf uchun ham sinov bo‘ladi. Jyeremi Grantham pasayish asta-sekin, yillar va o‘n yilliklarga cho‘zilishi mumkinligini, bir vaqtning o‘zida kuzatilmasligini bildirgan.
