«Efirium» blokcheyn loyiha asoschilaridan biri Vitalik Buterin ogohlantirdi: Yevropa Ittifoqining raqamli xizmatlar haqidagi qonuni – «Digital Services Act» – o‘zining tartibga solish siyosati orqali internetda bahsli nutq yoki mahsulotlarga deyarli «joy qoldirmay», ko‘p fikrlilikka zarar yetkazishi mumkin.
«X» ijtimoiy tarmog‘ida uzun post yozgan Vitalik Buterin shunday dedi: erkin jamiyat, uning zararli deb hisoblagan g‘oyalarini butunlay yo‘q qilishga harakat qilmasligi kerak. U, tartibga soluvchilar asosan, bunday kontentni algoritmlar orqali keng ommaga yetmasligiga va jamoatchilikda hukmron bo‘lib ketmasligiga e’tibor qaratishi kerakligini ta’kidladi.
Yevropa Ittifoqining “bo’sh joy yo‘q” yondashuvi nimani anglatadi
«Digital Services Act» butun onlayn ekotizimga tatbiq qilinadi. Yevropa Ittifoqi foydalanuvchilariga yetib boradigan har qanday xizmat, o‘lchov va joyidan qat’i nazar, ushbu qonunga bo‘ysunadi. Majburiyatlar ushbu xizmatlarning yetish shakli va xavf darajasiga qarab o‘zgaradi, lekin birorta ham platforma tartibga solish doirasidan tashqarida qolmaydi.
Bu tartib mazmunga ega. Avval platformalar mas’uliyatdan qochish uchun foydalanishi mumkin bo‘lgan huquqiy va texnik bo‘shliqlarni yopishga qaratilgan.
Tanqidchilarga ko‘ra, bu «joy qoldirmaslik» siyosatidir, ya’ni zararli kontent javobsizlikda qolishi mumkin bo‘lgan regulyatsiyadan tashqaridagi raqamli bo‘shliqlarga yo‘l qo‘yilmaydi.
Bu siyosat umumiy senzura emas. «DSA» nimani maqsad qiladi? U xavflarni baholash, ochiqlik va kontent qanday tarqalishiga ta’sir qiluvchi platforma qurilishi ustida ishlashga urg‘u beradi.
Vitalik Buterinning aytishicha, zamonaviy ijtimoiy tarmoqlarning asl kamchiligi – bahsli fikrlarning mavjudligida emas, balki algoritmlar ularni keng tarqalishga sabab bo‘lishidadir.
U ogohlantirdi: nolga bardoshlilik yondashuvi haddan oshish, ixtilof, va texnokratik nazorat kuchayishiga olib kelishi mumkin.
Buterin yana shuni ta’kidladi: yoqtirilmaydigan fikrlarni «tashqaridan yo‘qotilishi shart bo‘lgan virus» kabi ko‘rish, ko‘p fikrlilikka zid. U, erkin jamiyatda kelishmovchilik tabiiy ekanini, bahsli qarashlarni yo‘qotishga harakat qilish esa nazorat va jazo vositalarini kengaytirib yuborishini izoh berdi.
Buterin shunday deydi: foydalanuvchilar huquqlarini kengaytirish, oshkoralik va raqobatni kuchaytirish kerak. Uning fikricha, platformalar zararli mazmunga rag‘batlantiruvchi omillarni kamaytirishi lozim, uni to‘liq yo‘q qilishga urinishdan ko‘ra.
Maxfiylik kriptovalyutalari uchun ijobiy tendensiyalarmi?
Bahs shuningdek, «Monero» va «Zcash» kabi shaxsiylikni saqlovchi tokenlar masalasiga ham e’tibor qaratdi.
Tartibga soluvchilar platformalardan foydalanuvchilarning xatti-harakatini kuzatish va ko‘proq ma’lumot to‘plashni talab qilayotgani sababli, odamlar nazorat ortgani sari ma’lumotlari ko‘proq fosh bo‘lishini tushuna boshlaydi.
Bu esa, izlanishi qiyin boʻlgan moliyaviy vositalardan foydalanish haqidagi narrativni yanada kuchaytiradi.
Biroq, ta’sir har xil. Falsafiy tomondan shaxsiylik tokenlariga tarafdorlik oshishi mumkin, lekin tartibga solinadigan Yevropa Ittifoqi bozorlarida ulardan foydalanish cheklanganligicha qolmoqda. Birjalar moslik xavfi sababli ularni cheklash yoki ro‘yxatdan chiqarishni davom ettiradi.
Qisqacha aytganda, Yevropa yondashuvi shaxsiylikka nega ehtiyoj borligini yana bir bor ko‘rsatadi. Shu bilan birga, maxfiylikka asoslangan vositalar qayerda ishlashi mumkinligini yanada murakkablashtiradi.
