AQShda kredit bozori bosimi kuchaymoqda, chunki «AQSh biznes rivojlantirish kompaniyalari indeksi» (MVBDC) bir necha yillik minimum darajaga tushdi.
Tahlilchilar shaxsiy kredit bozorlaridagi ko‘payib borayotgan bosim kengroq bozor savdolariga olib kelishi mumkinligidan ogohlantirmoqda. Bu esa aksiyalar va kriptovalyutalar bozoridagi xavfli aktivlar uchun xavotir uyg‘otmoqda. Shu bilan birga, bir mutaxassis «raqamli kredit» konsepsiyasini ilgari surmoqda va bunga «MicroStrategy» korporatsiyasining abadiy aksiyasi – STRC misol sifatida ko‘rsatilmoqda.
Xususiy kredit sohasida kuchli bosim mavjud
Yaqinda «X» ijtimoiy tarmog‘ida chiqarilgan postda «The Kobeissi Letter» (tahlilchi tashkilot) ushbu indeks 424 punktgacha pasayganini, bu 2022-yildagi ayirbosh bozorining quyi nuqtasidan buyon eng past natija ekanini ta’kidladi. So‘nggi 12 oy ichida indeks 150 punktga, ya’ni 25 foizga kamaygan.
«Ushbu indeks ochiq savdoda qatnashayotgan va kichik, o‘rta va qiynalayotgan AQSh kompaniyalariga qarz beradigan tashkilotlarni kuzatib boradi. Shu orqali oddiy investorlar xususiy kredit bozoriga kirish imkonini oladi», — deyiladi postda.
«The Kobeissi Letter» tashkiloti yozishicha, bu pasayish xususiy kredit bozorlari ichida bir nechta muhim voqealar bilan bir davrga to‘g‘ri kelmoqda. O‘tgan haftada «Blue Owl Capital» (moliya tashkiloti) o‘zining chakana xususiy kredit fondi — «Blue Owl Capital Corp II» (OBDC II) da investorlar uchun mablag‘ni qaytarib olishni butunlay to‘xtatdi.
Ushbu e’lon moliya bozorlariga jiddiy ta’sir ko‘rsatdi. «Blue Owl» aksiyalari bir kunda 10 foizga tushdi va xususiy kredit aktsiyalari kengroq sotilib ketishiga sabab bo‘ldi.
Postda aytilishicha, «Blue Owl» aksiyalari so‘nggi 13 oy ichida deyarli 60 foizga pasaygan, daromad ko‘payganiga qaramay. Shu bilan birga, bu sohaning boshqa yirik kompaniyalari — «Ares», «Apollo», «KKR», «Blackstone» va «TPG» (hammasi moliya tashkilotlari) yil boshidan shu kungacha 15% dan 40% gacha pastlagan.
Bu orada, sunʼiy intellekt bilan bog‘liq xavotirlar ham xususiy kredit bozorlariga ta’sir qila boshladi. 2026-yil fevral boshida «UBS Group AG» (bank tashkiloti) xabariga ko‘ra, sunʼiy intellekt natijasida yuzaga keladigan katta o‘zgarishlar ssenariysida xususiy kredit bozoridagi defolt — ya’ni kreditorlar tomonidan qarzni o‘z vaqtida to‘lashdan bosh tortish — darajasi 13 foizgacha oshishi mumkinligi haqida ogohlantirilgan.
Bank strateglari, jumladan, Sachin Ganesh xususiy kredit sinfi sunʼiy intellektdan keladigan xavflarga inflyatsiyalashgan kreditlar yoki yuqori daromadli obligatsiyalarga qaraganda ko‘proq zaif ekanini ta’kidlashgan. «UBS» hisob-kitobicha, xususiy kredit bozorining 1,7 trillion dollarlik umumiy hajmining taxminan 35 foizi sunʼiy intellektdan kelib chiqadigan xavflarga duchor bo‘lishi mumkin.
Shunga qaramay, so‘nggi voqealar umumiy holatni yanada og‘irlashtirdi. Shu hafta tahlilchilar o‘zlarining eng yomon ssenariysini yangilashdi va xususiy kredit bozorida defolt darajasi 15 foizgacha yetishi mumkinligini, bu fevraldagi prognozdan yana 2 foizga ko‘pligini qayd etishgan.
Bitkoin va kriptovalyuta bozori kredit inqiroziga ta’siri
Bitkoin narxi AQSh dasturiy ta’minot aksiyalari bilan bog‘liq tarzda harakat qilmoqda. Ya’ni, xususiy kredit bozoridagi bosim, ayniqsa dasturiy ta’minot uchun ajratilgan kreditlar bilan bog‘liq bo‘lsa, raqamli aktivlar bozoriga ham ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Bundan tashqari, mutaxassislar fikricha, xususiy kredit bozoridagi bosim bozorlarning yanada kattaroq pasayishiga olib kelishi mumkin.
Kriptoaktivlar, jumladan, Bitkoin odatda ko‘plab likvidlik va investorlar xavfga tayyor bo‘lgan muhitda yaxshi natija ko‘rsatadi. Kredit shartlari og‘irlashsa, bu holat o‘zgarishi mumkin. Pulga ehtiyoj oshsa, mablag‘ jalb qilish narxi ko‘tarilsa, investorlar yuqori o‘zgaruvchan aktivlardan, jumladan raqamli tokenlardan uzoqlashishi mumkin.
Bundan tashqari, xususiy kredit bozoridagi bosim yirik investorlar bir nechta aktiv turiga sarmoya kiritganida, ularni majburan aktivlarni sotishga majbur qilsa, umumiy o‘zgaruvchanlik kuchayishi mumkin. Bunday holatda, raqamli aktiv bozorlariga xususiy kredit bozoridagi muammolar to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qilmasligi mumkin. Ammo ular ham ikkilamchi ta’sirlarni his qiladi: likvidlik pasayadi, aksiyalar bozori zaiflashadi va investorlarning ishonchi sustlashadi.
FSK kompaniyasi pasaygan bir vaqtda, MicroStrategy kompaniyasining STRC ko‘rsatkichi o‘zgarishsiz qoldi — Livingston bu kompaniyaning ichki ustunligini ko‘radi
Shunga qaramay, ba’zi tahlilchilar ijobiy fikrda. «Bitkoin» o‘qituvchisi va kontent yaratuvchisi Adam Livingston, Bitkoin va raqamli kredit «xususiy kredit bozorini butunlay yo‘q qilishi mumkin», deya hisoblaydi.
U xususiy kredit bozorining ko‘rgazmali namunasiga aylangan yirik ochiq BDC kompaniyasi — «FSK»ni «MicroStrategy» (texnologiya kompaniyasi) tashkilotining abadiy imtiyozli aksiyasi — «STRC» (qo‘shimcha nomi — Stretch) bilan solishtiradi.
«FSK» aksiyalari yil davomida taxminan 45 foizga pasaydi va hozirgi narxi ularning hisobotdagi NAV — ya’ni aktivlar qiymati ($21,99) dan ancha past. Adam Livingston buni kreditlar bo‘yicha to‘lovlarni amalga oshirmaslik holatlarining ko‘payishi, xususiy kreditlardagi bosim va bozor ishtirokchilarining narx shakllanishiga nisbatan ishonchsizligi bilan izohlaydi.
Taqqoslash uchun, «STRC» o‘z nominal qiymati ($100) yaqinida savdolanmoqda va hatto o‘tgan davrda Bitkoin 50 foizga arzonlashganiga qaramay, ikki raqamli yillik umumiy daromad ko‘rsata olgan. Livingston so‘zlariga ko‘ra, farq — tuzilmada.
Xususiy kredit bozori odatda nodavriy baholash, cheklangan likvidlik va investorlar ishonchiga tayangan holda ishlaydi. STRC esa Livingston fikricha, o‘z narxini doimiy ravishda aniqlash, AQSh Qimmatli Qog‘ozlar va Birjalar Bo‘limi (SEC) oldida ochiqlik, narxni nominal darajada ushlab turishga xizmat qiladigan har oylik dividendlarni moslab borish, va $2,25 milliard naqd hamda 713 mingdan ortiq Bitkoin bilan kafolatlangan ochiq balansga ega.
«Raqamli kredit bozori endilikda xususiy kredit bozorini o‘rnini bosmoqda: bu o‘zgarish halol narx, tasdiqlanadigan sug‘urta tizimi va to‘siqsiz savdo bilan birga kelmoqda. Keyingi o‘n yil davomida kredit sohasida eng yaxshi natija beradigan, ya’ni daromadlilik, oshkoralik va barqarorlikni birlashtirgan tizimlar yetakchilik qiladi», — deya ta’kidladi u.
Biroq shuni alohida ta’kidlash lozimki, garchi bu fikr qiziqarli bo‘lsa-da, xususiy kredit va raqamli kredit butunlay boshqa risk asosida ishlaydi: xususiy kredit qarz oluvchining pul oqimi va iqtisodiy bosqichlarga bog‘liq, raqamli kredit esa «Bitkoin» narxining o‘zgaruvchanligi hamda moliyaviy strategiyasiga tayanadi.
Raqamli kredit xususiy kreditni butunlay almashtirmasligi mumkin, lekin u investorlarga yirik likvidlik va ochiqlikni ta’minlovchi muqobil tuzilmani taklif qilishi mumkin. Bu, ayniqsa, moliyaviy barqarorlikka va oshkoralikka ustuvor ahamiyat beradigan investorlar uchun jozibador hisoblanadi.
