XRP kabi kriptovalyutalar kam topiladi. Uning atrofidagi nizolar kriptovalyuta va markazlashmagan moliya ekotizimida tez-tez muhokama qilinadi. Ayrim tanqidchilar XRP’ning haqiqiy foydasi yo’qligini ta’kidlaydi. Ular, asosan, XRP mablag’larni sarmoyaga yo’naltirish uchun o’yin qurilmasi sifatida mavjud va real dunyoda keng ishlab foydalanilmaydi, deb hisoblashadi.
Biroq, ayni paytda, XRP kriptosohadagi eng yirik va faol jamoalardan biriga ega – bu XRP Armiyasi deb ataladi. Ular ushbu altkoin bir kun kelib global moliyaviy infratuzilmada asosiy rol o‘ynashiga ishonishadi.
Haqiqat esa bu ikki qat’iy fikr orasidadir. XRP’da amaliy foyda bor, lekin uning xizmat sohalari ko‘pchilik o‘ylaganchalik keng emas, ko‘proq muayyan sohalarga qaratilgan va tor doirada ishlatiladi.
XRP boshqa barcha kriptovalyutalardan ko‘ra o‘ziga xosroq
XRP – XRP Ledger («XRP Ledger» markazlashmagan blokcheyn tizimi) ning asosiy tokeni bo‘lib, 2012-yilda aniq maqsad bilan yaratildi: tez va samarali xalqaro o‘tkazmalarni ta’minlash uchun xizmat qiladi.
Bitkoin esa markazsiz qiymat saqlashga yo‘naltirilgan, Efirium esa dasturlashtiriladigan aqlli shartnomalar bilan ishlaydi. Ammo XRP asosan pul mablag‘larini dunyo moliyaviy tizimlari o‘rtasida tez va arzon o‘tkazish uchun matsad qilingan.
XRP Ledger blokcheynida tranzaktsiyalar o‘rtacha 3-5 soniya ichida yakunlanadi va narxi juda arzon, ya’ni bir sentning ham kichik qismini tashkil etadi. Bu XRP’ni ko‘prik valyutasi sifatida juda samarali qiladi: turli fiat (milliy) valyutalar o‘rtasida bir zumda almashish mumkin bo‘ladi va bank hamda to‘lov provayderlariga chet elda katta zaxira mablag‘ saqlashga hojat qolmaydi.
Millionlab odamlar XRP saqlaydi, ammo asosiy foydalanish savdogarlar va infratuzilmadan keladi
Bugungi kunda XRP’ning eng katta foydalanuvchilari – oddiy sarmoyadorlardir. 2025-yil boshida XRP Ledger tizimida taxminan 6–7 million aktiv hisob (ya’ni, XRP saqlanayotgan hamyonlar) mavjud edi.
Biroq, birjalar hisobidan va bir odam bir nechta hamyon ochganini inobatga olsak, tahlilchilarning aniqlashicha, butun dunyo bo‘yicha 2–3 million atrofida odam haqiqatan ham XRP saqlaydi.
Kriptovalyuta birjalari ham XRP’ning yirik foydalanuvchisi hisoblanadi. «Binance» birjasi, «Bitstamp» birjasi, «Kraken» birjasi va «Uphold» birjasi singari platformalar XRP’ni likvidlikni boshqarish va mablag‘larni o‘tkazish uchun ishlatadi.
XRP’ning tezligi va arzon narxi uni birjalar o‘rtasida mablag‘larni tezda o‘tkazish va savdo likvidligini boshqarishda juda qulay vosita qiladi.
To‘lov xizmatlari ko‘rsatuvchi kompaniyalar ham real hayotda XRP’dan faol foydalanadi. Masalan, Yaponiyadagi «SBI Remit» (to‘lov tashkiloti) va Janubi-Sharqiy Osiyodagi «Tranglo» (to‘lov tashkiloti) kompaniyalari XRP’ni «Ripple» kompaniyasining On-Demand Liquidity tizimi orqali xalqaro pul yuborishda ishlatishadi.
Bunday holatlarda XRP vaqtinchalik ko‘prik tokeni sifatida ishlaydi. Pul jamg‘armalari bir zumda chegaralardan o‘tib ketadi, oldindan xorijiy hisoblarda zaxira mablag‘ saqlash talab etilmaydi.
Banklar Ripple texnologiyasidan foydalanadi, ammo faqat ayrim hamkorlar aslida XRP dan foydalanadi
Banklar masalasiga kelsak, holat biroz murakkabroq. Yirik moliyaviy tashkilotlar, jumladan, «Santander» banki, «Standard Chartered» banki va «Bank of America» banki «Ripple» kompaniyasining to‘lov infratuzilmasidan foydalangan.
Lekin ularning aksariyati faqat «Ripple» kompaniyasining xabar almashish va hisob-kitob dasturiy ta’minotidan foydalanmoqda, to‘g‘ridan-to‘g‘ri XRP’ning o‘zini ishlatmaydi. Faqat ayrim to‘lov kompaniyalari, lekin global banklarning barchasi emas, XRP’ni likvidlik uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri ishlatadi.
Moliyaviy o‘tkazmalardan tashqari, XRP o‘z tarmog‘ida ham muhim texnik vazifani bajaradi. Har bir XRP Ledger hisobida majburiy ravishda XRP saqlanishi kerak va tranzaksiyalar uchun tarmoq to‘lovlari sifatida ham XRP ishlatiladi.
XRP tarmoq ichida markazlashmagan savdo, token chiqarish va aktivlarni ko‘chirish imkonini beradi.
Xulosa qilib aytsak, XRP befoyda emas va hali hamma tomonidan ommaviy qabul qilinmagan. Uning foydasi asosan moliyaviy infratuzilmada, xususan, likvidlik va to‘lovlarni amalga oshirishda ishlaydi.
XRP’dan kimlar haqiqiy foydalanishini tushunish aniq va hayotiy rasmni ko‘rsatadi – taxminga emas, real foydalanishga asoslangan holda.
