AQSh va Eron o‘rtasidagi urush endi faqat energiya inqirozi sifatida emas, balki ko‘p yo‘nalishda yuzaga kelayotgan iqtisodiy zarba bo‘lib, hozirda olti xil bir vaqtning o‘zida paydo bo‘layotgan inqiroz global moliyaviy barqarorlikka xavf solmoqda.
Tahlilchi Crypto Rover (yirik kripto hamjamiyati faoli) mavjud tahdidlar birlashayotganini ta’kidlab, bozor “hamma joyda inqirozga qarab ketmoqda” deb hisoblamoqda.
1. Oziq-ovqat inqirozi yuzaga chiqmoqda
Tahlilchining ta’kidlashicha, xedj fondlar 2022-yil iyunidan beri birinchi marta bug‘doy bozorida ijobiy fikrda harakat qilmoqda. Hormuz bo‘g‘ozining to‘sib qo‘yilishi dunyo o‘zida ishlab chiqariladigan o‘g‘itlarning taxminan 30 foizi savdosiga to‘sqinlik qilmoqda. Bu esa urush boshlanganidan buyon karbamid narxini taxminan 50 foizga oshirib yubordi.
Ekish mavsumi boshlangan bir paytda, «Helios» sunʼiy intellekt tahlil kompaniyasi agarda vaziyat o‘zgarmasa, 2026 yil oxiriga borib global oziq-ovqat narxlari 12 foizdan 18 foizgacha oshishi mumkinligini ma’lum qildi.
2. Yaponiya obligatsiyalari bozoridagi zo‘riqish
Boshqa tomondan, Yaponiya davlat obligatsiyalarining daromadliligi ko‘p yillik eng yuqori ko‘rsatkichlarga chiqishda davom etmoqda. Tahlilchi fikricha, tarixda bunday vaziyatlar ko‘pincha kengroq bozor inqirozlariga olib kelgan.
3. Xususiy kredit bozori bo‘yicha ogohlantirish
Zo‘riqish shuningdek, xususiy kredit sohasida ham ortib bormoqda. «BeInCrypto» (axborot resursi) xabariga ko‘ra, «Blue Owl», «BlackRock» va «Apollo» (yirik moliya kompaniyalari) kabi ko‘plab kompaniyalar, sarmoyadorlarning pul yechib olish ishtiyoqi kuchaygani sababli, pul mablag‘larini qaytarishni cheklamoqda.
«JPMorgan» (moliya tashkiloti) bosh direktori Jeymi Daymon ham ogohlantirishicha, «umuman, kreditlar bo‘yicha zararlar avvalgi kutilganidan ko‘proq bo‘ladi».
4. Subprime kreditlar bo‘yicha to‘lovlar kechikishi oshmoqda
«Kobeissi Letter» (axborot byulleteni) maʼlumotiga ko‘ra, subprime ya’ni yuqori xavfli kreditlar bo‘yicha kechiktirilgan to‘lovlar jami qarzlarning 10 foiziga yetdi. Bu so‘nggi 11 yil ichidagi eng yuqori ko‘rsatkichdir.
2021-yildan buyon bu ko‘rsatkich uch baravardan ortiq oshgan. Bu esa butun dunyo miqyosida yuz bergan Moliyaviy Inqiroz davri bilan taqqoslanmoqda.
“Subprime kreditlar bo‘yicha kechiktirilgan to‘lovlar darajasi 2008-yilgi moliyaviy inqiroz vaqtida ~19% gacha chiqib ketgan, o‘sha paytda subprime qarzlari 3,5 trillion dollarni tashkil qilgan va u barcha uy xo‘jaliklari qarzining ~30% qismi bo‘lgan. Bugun esa subprime qarzlari 2,7 trillion dollar, ya’ni jami qarzning ~15% ini tashkil etadi. Baribir, bu ham katta hajm. Naqd pul yo‘qligi sabab, amerikaliklarning tobora ko‘prog‘i kredit qarzlarini to‘lay olmayapti,” — deyiladi postda.
5. Stagflyatsiya belgilarining kuchayishi
Neft narxlarining ko‘tarilishi inflyatsiya va hatto iqtisodiy inqiroz bo‘lishi mumkinligi borasida xavotirlarni kuchaytirdi. AQShda esa iste’molchilar inflyatsiya bo‘yicha kutishlari 2025-yil avgustidan beri eng yuqori darajaga chiqib, mart oyida 6,2 foizga yetgan.
Bundan tashqari, Saudiya Arabistonining «Aramco» (energetika kompaniyasi) may oyida Osiyo davlatlari uchun «Arab Light» rusumli neft narxini har barrel uchun 19,50 dollar qo‘shimcha to‘lov bilan oshiradi. Bu haqda «Bloomberg» (axborot agentligi) xabar berdi.
“Butun dunyoda inflyatsiya kutishlari oshib boryapti. Saudiya Arabistoni bugun Osiyoga neft narxini tarixiy yalpi ko‘tarib belgiladi. Bu stagflyatsiyaning aniq misoli va u har doim iqtisod uchun juda og‘ir oqibatlarga olib keladi”, — deya ta’kidladi Crypto Rover o‘z fikrida.
6. Eron zarbalaridan kelib chiqayotgan alyuminiy inqirozi
Oxirgisi, sanoat sohasida ham inqiroz shakllanmoqda. Fors ko‘rfazidagi alyuminiy ishlab chiqaruvchi zavodlarga Erondan zarba berilishi natijasida, urush boshlanganidan beri alyuminiy narxlari yanada oshdi.
«Emirates Global Aluminum» (EGA, Birlashgan Arab Amirliklari alyuminiy kompaniyasi) ogohlantirishicha, «Al Taweelah» korxonasining to‘liq tiklanishi uchun 12 oyga yaqin vaqt kerak bo‘ladi.
“Al Taweelah dunyodagi eng yirik eritish zavodlaridan biri bo‘lib, 2025-yilda 1,6 million tonna tayyor alyuminiy ishlab chiqardi. Bu esa butun dunyo ishlab chiqarishining ~2,3% qismini tashkil qiladi. Hozirda Yaqin Sharq jahon alyuminiy ishlab chiqarishining ~9% qismini o‘zida jamlagan. Biroq, boshqa hududlardagi cheklovlar tufayli zaxiralar kamaygan. Bozorda esa muammolar yanada kuchaymoqda. Alyuminiy – samolyotdan tortib oziq-ovqat o‘ramlarigacha va quyosh panellari ishlab chiqarishda ishlatiladi. Shuning uchun ishlab chiqarishdagi uzilishlar nafaqat metallar bozoriga, balki boshqa sohalarga ham ta’sir qiladi”, — deb xabar qildi «Global Markets Investor» (investorlar axborot resursi) o‘z bayonotida.
Otashkesim bo‘lish-bo‘lmasligi mazkur bir necha muammoli inqirozlarning alohida bo‘lib qolishi yoki uzoq davom etuvchi umumiy inqirozga aylanib ketishi uchun hal qiluvchi bo‘lishi mumkin.
YouTube’dagi kanalimizga obuna bo‘ling va yetakchi shaxslar hamda jurnalistlarning keng qamrovli tahlillarini tomosha qiling
