Yaqin 48 soat ichida, Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) «OPEK» tashkilotidan chiqishi kutilmoqda. Bu qadam yarim asrdan ortiq vaqt davomida saqlanib kelgan kartel intizomini yakunlab, global energetika va kripto bozorlari kuch muvozanatini eng noqulay vaqtda izdan chiqaradi.
Bu qarorni «BRICS+ Konsorsiumi» (xalqaro tashkilot) rahbariyatidagi yuqori martabali shaxslar «BeInCrypto» (axborot sayti) nashriga maxsus ravishda tasdiqladi. Ular bu harakatni strategik tavakkal va mustaqillikning jimjit e’lon qilinishi deb ta’riflashdi.
Tinch qaror, baland natija
Abu-Dabida hisob-kitoblar aniq va sovuqqon. BAA kartel tarkibidan tashqarida ham ko‘proq neft qazib chiqarish, ko‘proq sotish va tezroq o‘sishga erishish mumkinligiga ishonadi.
«BAA ikki kundan so‘ng OPEK va OPEK+ tashkilotlarini tark etishga qaror qildi. Endi BAA mustaqil ravishda ko‘proq neft ishlab chiqarishi va Yaqin Sharqda yangi mojarolarga tayyor turib, neft bozoriga o‘z ta’sirini mustahkamlashi mumkin», — dedi muxbirga.
Bu fikrni «BRICS+ Konsorsiumi» («Eron-Rossiya Ishbilarmonlar Markazi» xalqaro tashkiloti) Biznes kengashi a’zosi doktor Ibrohim D. Mello «BeInCrypto» axborot saytiga berdilar.
Agar reja o‘z vaqtida amalga oshsa, bu qadam 50 yillik muvofiqlashtirilgan Yaqin Sharq neft siyosatini ko‘p hollarda rasmiy bayonot matni tayyorlashga ketadigan vaqtdan ham tezroq tugatadi.
Kartel ichidagi yashirin kurash
Bu ajralish to‘satdan bo‘lgani yo‘q. Oylab davom etgan muammolar fonida «OPEK»ning ikki eng ta’sirli ishtirokchisi karteldagi cheklovlarni sinab ko‘rmoqda.
«BAA va Saudiya Arabistoni OPEK tomonidan har yili tasdiqlanadigan kvotalardan ko‘proq ishlab chiqarib, narxlarni tushira boshladi», – deydi Mello.
Uning so‘zlariga ko‘ra, kartelning asosiy tamoyili – AQSh va Saudiya Arabistoni (davlat) birgalikda Yaqin Sharq neft siyosatini boshqarishi – so‘nggi yillarda zaiflashib bormoqda.
BAA nega bu yo‘lni tanlamoqda?
«MGIMO» (Rossiya davlat universiteti) moliyaviy iqtisod fakulteti dekani va «IG Energy» Telegram-kanali asoschisi Iqbol Guliyevga ko‘ra, sabab ramziy emas, balki aniq strategikdir.
«Asosiy maqsad – ishlab chiqarish va eksport hajmini oshirishni kutayotgan bir paytda kvotalar bilan cheklanmaslik», – deya izoh berdi Guliyev «BeInCrypto» axborot saytiga.
BAA neft, gaz, neftkimyo, hamda kam uglerodli energiya yo‘nalishlarida faol va agressiv ravishda o‘smoqda. Kvotalar cheklovga sabab bo‘lmoqda. Tashkilotdan chiqqan holda, ular tezkorlikni qo‘lga kiritmoqchi.
Bozorlar o‘tkir va kutilmagan tebranishlarga tayyorlanmoqda
Guliyev ogohlantirishicha, yaqin kunlardayoq bozorda silliqlik bo‘lmaydi.
«Bozor tobora noaniqroq bo‘lmoqda. Agar yirik va moslashuvchan ishtirokchi kvota tizimidan chiqsa, muvozanat endilikda ommaviy kelishuvlardan ko‘ra, geopolitika hamda logistika kabi vaziyatga mos omillar ta’sirida shakllanadi», – dedi u.
Xavf darajasini kuchaytiruvchi omil – bu, xususan, «Hormuz bo‘g‘ozi» (dengiz yo‘li) atrofida kuchayib borayotgan ziddiyatlardir. Bu hududda har qanday neft ta’minoti uzilishi dunyo narxini bir necha daqiqada o‘zgartirishi mumkin.
Darhaqiqat, AQSh prezidenti Donald Trampning navbatdagi harakati, ya’ni «Hormuz bo‘g‘ozi» orqali Eronga blokada qo‘yishni cho‘zishga tayyorgarlik ko‘rayotgani natijasida «Brent» nefti narxi bir barrel uchun 115 dollardan oshdi. Bu daraja so‘nggi marta 2022-yilda kuzatilgan edi.
«Tramp Eronga uzoqroq sanksiyalar kiritib, yadro bo‘yicha murosa olishga harakat qilmoqda. Neft bozori allaqachon harakatda: WTI 103 dollardan yuqorida, Brent esa 115 dollar atrofida, savdogarlar Hormuz bo‘g‘ozi yopilishi muammolarini narxga qo‘shmoqda. Eron javobi – AQSh kemasi ushlab qolinsa, “favqulodda harbiy choralar” bilan tahdid qilmoqda», – deya ta’kidlaydi «Milk Road» tahlilchilari «X» ijtimoiy tarmog‘ida.
Tarixiy misolda esa g‘alati vaziyat yuzaga kelgan. Masalan, Saddam Husayn Quvaytga bostirib kirganda, Mello ta’kidlashicha, neft narxi bir dollar ham oshmagan, aksincha, 10 dollarga tushib ketgan.
Boshqacha qilib aytganda, geopolitik voqealar ko‘pincha aniq yuritilgan sarflardan foyda bermaydi – hozirda esa bozor atigi ikki haftada 30 dollarlik narx o‘sishiga bardosh bermoqda.
Bu sizning kriptovalyuta portfelingiz uchun nimani anglatadi?
Neftdagi beqarorlik faqat neft bilan cheklanmaydi. U to‘g‘ridan-to‘g‘ri inflyatsiya kutilmalari, markaziy banklar siyosati va «Bitkoin» va umuman kripto bozorlaridagi xatarni oshiradigan omillarga ta’sir qiladi.
Neft narxining asta-sekin pasayishi inflyatsiya bosimidan xalos bo‘lishga ko‘maklashishi va shu bilan xatarli aktivlarni bilvosita qo‘llab-quvvatlashi mumkin. Aksincha, tartibsiz o‘zgarishlar bozorni yangi noaniqliklar bilan to‘ldiradi, bu vaqtda bozor hali ham AQSh Federal zaxira tizimi signallarini tahlil qilmoqda.
Neft arzonlasha boshlasa, stagflyatsiya xavfi kamayadi. Lekin keskin tebranishlar bu xavfni qaytadan kuchaytiradi.
1 may, ya’ni BAA rasmiy ravishda OPEK tarkibidan chiqadigan sanasi atigi 48 soatdan so‘ng yetib keladi. Barcha natijalarni esa uch asosiy savol aniqlaydi.
- Saudiya Arabistoni (davlat) bunga javoban neft qazib olishni qisqartiradimi yoki shu harakatga mos javob beradimi?
- Kichikroq ishlab chiqaruvchilar «OPEK» (xalqaro tashkilot) eng moslashuvchan ishtirokchisi yo‘qligida ham oldindan belgilangan kelishuvga rioya qiladimi? Va
- Ushbu kartel ikkinchi yirik ishlab chiqaruvchisi yo‘qligida ham narxlarni boshqarish imkoniyatiga ega bo‘ladimi?
Barqaror neft diplomatiyasi davri nihoyasiga yetmoqda. Endi uning o‘rnini tezroq, kamroq muvofiqlashtirilgan va xavfda bo‘lgan barcha uchun narxlarni aniqlash ancha qiyin bo‘lgan tizim egallamoqda.
