2024-yil 18-apreldagi 292 million dollarlik «Kelp DAO» (markazlashtirilmagan boshqaruv tashkiloti) haqidagi ekspluatatsiya voqeasidan so‘ng sotuvlar jadallashdi. Ushbu holat natijasida 116 500 rsETH «LayerZero» (blokcheynda turli tarmoqlarni bog‘lovchi platforma) asosida ishlaydigan ko‘p zanjirli ko‘prik orqali o‘g‘irlab ketildi.
«DefiLlama» (kripto sohasidagi ochiq statistik ma’lumotlar platformasi) ma’lumotiga ko‘ra, «Efirium» — barcha DeFi (markazsizlashtirilgan moliya) tizimidagi TVL (umumiy bloklangan qiymat) ko‘rsatkichining 53,91 foiziga egalik qiladi va so‘nggi oyda o‘z tarkibidagi qiymatining 17,91 foizini yo‘qotdi. Hozirda blokcheynda 46,17 milliard dollar mavjud bo‘lib, bu oldingi 56 milliard dollardan ancha kam — bu pasayish xakerlik hujumlaridan so‘ng yuzaga keldi.
DeFi’dan pul chiqib ketayotgani rostmi?
Ma’lumotlar aniq tendentsiyani ko‘rsatmoqda: mablag‘lar DeFi’dan chiqmoqda. Bu DeFi bozorining qisqarishi avvalgi tavakkalchilik davrlaridagi vaziyatni eslatadi. Ammo bu safar yo‘qotishlar miqyosi juda kattaroq.
«Solana» (blokcheyn platformasi) bir oyda 19,04 foizga tushib ketdi, faqat oxirgi haftada esa 0,17 foizlik kichik o‘sishni ko‘rsatdi. «BSC» (markazsizlashtirilgan blokcheyn tarmog‘i) esa 5,61 foizga pastladi. «Bitkoin» DeFi’ida esa holat yanada qiziqarli: ilgari bir oyda 71,60 foiz yuqorilagan bo‘lsa-da, so‘nggi 24 soatda umumiy ko‘rsatkich 1,91 foizga pasaydi, bu esa xavflar bir tarmoqlardan boshqasiga yuqayotganini ko‘rsatadi.
Eng yomon ko‘rsatkichlarga ega tarmoqlar voqeaning haqiqiy manzarasini aks ettiradi. «Mantle» (blokcheyn infratuzilmasi) 30 kun ichida 52,01 foizga tushdi: qiymati 600 million dollardan 303 million dollarga kamaydi. «Ink» (markazsizlashtirilgan ekotizim) 34,80 foiz yo‘qotdi. «Katana» (blokcheyn xizmat ko‘rsatuvchisi) 18,65 foizga, «Hyperliquid L1» (likvidlik platformasi) esa 17,73 foizga pasaydi. Hatto ilgari DeFi faoliyati uchun «xavfsiz makon» deb hisoblangan «Arbitrum» (blokcheyn tarmog‘i) ham bir oyda 16 foizga pastladi.
Fakat 20 ta yetakchi zanjir ichida faqat ikkita tarmoq oy davomida ijobiy natija ko‘rsata oldi: «Tron» (blokcheyn tarmog‘i) 24,07 foizlik, «OP Mainnet» (blokcheyn platformasi) esa 82,11 foizlik o‘sishga erishdi. Bu ikkala tarmoqda ham barqaror tokenlar, ya’ni qiymati doimiy bo‘lib qoladigan tokenlar, «Efirium»da resteyking (tokenlarni yana tiklash) ekotizimidan tashqarida xavfsizroq deb baholanayotgan joyga oqib kirgani sababli o‘sish bo‘ldi.
«Kelp DAO» xakerlik hujumi DeFi bo‘ylab xavf tarqalishiga sabab bo‘ldi
292 million dollarlik buzilish «Kelp DAO» (markazlashtirilmagan boshqaruv tashkiloti)ning zanjirdan-zanjirga uzatuvchi ko‘prik infratuzilmasiga qarshi qaratilgan edi. Hujumchilar zaharli RPC tugunlari (blokcheyndagi soxta aloqalar) hamda DDoS (tarmoqni ishdan chiqaruvchi) hujumlaridan foydalandi va natijada butun konfiguratsiyani boshqarib, «Efirium» va «Arbitrum» tarmoqlarida bir necha daqiqa ichida mablag‘larni chiqarib oldilar.
Xavf juda tez tarqaldi. «Aave» (markazlashmagan kredit platformasi) WETH (qadoqlangan Efir) yetkazib beruvchilariga rsETH (resteyking tokeni) xavfi sabab mablag‘larini yechib olishni tavsiya qildi. Bu esa, birjaning eng katta kreditlash tizimidan milliardlab dollarlar chiqib ketishiga sabab bo‘ldi. «Ethena» (markazlashmagan kapital tizimi), «Curve Finance» (likvidlik almashinuv platformasi), «ether.fi» (markazlashmagan infratuzilma), va «Tron DAO» (blokcheyn boshqaruv tashkiloti) ehtiyot chorasi sifatida «LayerZero» OFT ko‘priklarini to‘xtatdi.
«LayerZero Labs» (blokcheyn loyihasi ishlab chiquvchilari) bu hujumni «TraderTraitor» (xakerlar guruhi), ya’ni oldinroq oyning boshida «Drift Protocol» (markazlashmagan savdo platformasi)dagi ekspluatatsiyaga aloqadorligi haqida ma’lumotlar chiqqan «Lazarus Group» (kiberjinoyatchilar guruhi)ning kichik bo‘limi bilan bog‘ladi.
Foydalanuvchilar DeFi xavfini boshqacha baholayaptimi?
TVL (umumiy bloklangan qiymat)ning kamayishi shuni ko‘rsatadiki, foydalanuvchilar hozirda zanjirlararo infratuzilmalardagi xavf-xatarlarni qaytadan ko‘rib chiqmoqda. Avval 2 milliard dollardan ortiq TVL bilan ilg‘or «DeFi» protokollari qatorida bo‘lgan «Kelp» (DeFi protokoli) hozirda foydalanuvchilarni yo‘qotilgan mablag‘ bilan to‘liq ta’minlay oladimi, degan muhim savollar ostida turibdi.
«Plasma» (blokcheyn tarmog‘i) 7 kun ichida 28,99 foiz yo‘qotdi. «Ink» esa haftada 33,30 foizga kamaydi. Bu keskin pasayishlar narxlarning o‘zgarishini emas, balki foydalanuvchilarning faol chiqib ketayotganini ko‘rsatmoqda.
Shu bilan birga, «Efirium» DeFi jamg‘armasining 53,91 foizini ushlab turibdi. Undan so‘ng «Solana» 6,49 foiz, «BSC» 6,34 foiz, «Bitkoin» 5,91 foiz va «Tron» 5,89 foiz. Lekin, yagona hukmronlik, o‘sish bo‘lmasa, rivojlanishga emas, qisqarishga ishora qiladi, ya’ni bozordagi pirog kichraymoqda.
Endi DeFi sohasidagi asosiy savol shuki: bu qisqa muddatli narxlarni qayta baholashmi yoki foydalanuvchilar ko‘prik va restaking xavflarini tubdan boshqacha ko‘ra boshladimi?
